Intellectueel eigendom van de franchiseformule

Intellectueel eigendom: het hart van de formule

Een franchiseformule is in de kern een verzameling intellectuele eigendomsrechten en knowhow die de franchisegever in licentie geeft aan de franchisenemer. Het merk, de handelsnaam, de huisstijl, het formuleconcept, de werkwijzen en de receptuur of methodiek vormen samen de identiteit en de waarde van de formule. Wie deze rechten niet deugdelijk vastlegt, beschermt en licentieert, loopt het risico dat de formule wordt nagebootst, dat een vertrekkende franchisenemer de knowhow meeneemt, of dat onduidelijkheid ontstaat over wie waarvan eigenaar is. Goede IE-bescherming is daarom geen sluitpost maar het fundament van de formule.

Voor wie werken wij?

Wij staan franchisegevers bij die hun formule willen beschermen, registreren en licentiëren, en franchisenemers die willen weten welke gebruiksrechten zij hebben en wat er met die rechten gebeurt bij einde van de overeenkomst. Daarnaast adviseren wij bij inbreuk en handhaving, bij geschillen over knowhow en geheimhouding, en bij de IE-aspecten van overdracht en internationale uitrol van de formule.

Merk en handelsnaam

Het merk is doorgaans het meest zichtbare en waardevolle IE-recht van een formule. Bescherming verloopt via registratie als Benelux-merk bij het BBIE, als Uniemerk bij het EUIPO, of internationaal via het Madrid-systeem van de WIPO. De handelsnaam, de naam waaronder de onderneming wordt gedreven, geniet bescherming via de Handelsnaamwet, ook zonder registratie. In franchise is van belang dat het merk op naam van de franchisegever staat en in licentie wordt gegeven, zodat de franchisegever de controle behoudt en de franchisenemer geen eigen aanspraken op het merk opbouwt.

Knowhow en geheimhouding

Een groot deel van de waarde van een formule zit in knowhow: de beproefde werkwijzen, procedures, recepturen, leverancierskennis en commerciële inzichten die in het handboek en de training worden overgedragen. Anders dan een merk laat knowhow zich niet registreren; bescherming verloopt via geheimhoudingsverplichtingen en, waar van toepassing, via de bescherming van bedrijfsgeheimen onder de Wet bescherming bedrijfsgeheimen. Sluitende geheimhoudings- en non-concurrentieafspraken zijn essentieel om te voorkomen dat de knowhow weglekt, zeker bij vertrek van een franchisenemer.

Licentie en gebruiksrechten

De franchisenemer verkrijgt geen eigendom van het IE, maar een gebruiksrecht (licentie) voor de duur van de overeenkomst en binnen de grenzen van de formule. De licentie regelt wat de franchisenemer met het merk, de handelsnaam en de huisstijl mag doen, en wat niet. Belangrijk is dat de licentie eindigt bij het einde van de franchiseovereenkomst: de vertrekkende franchisenemer moet het gebruik van het merk, de handelsnaam en de huisstijl staken en mag de knowhow niet voor een concurrerende onderneming gebruiken, binnen de grenzen van het non-concurrentiebeding.

Bescherming bij einde van de overeenkomst

Het einde van de franchiserelatie is een kwetsbaar moment voor het IE van de formule. De vertrekkende franchisenemer moet het gebruik van merk, handelsnaam en huisstijl onmiddellijk staken, de formule-specifieke uitingen verwijderen, en de knowhow geheimhouden. Tegelijk is hij na maximaal één jaar vrij van het non-concurrentiebeding (artikel 7:920 lid 2 BW). De afwikkeling van het IE bij beëindiging vraagt om een sluitende regeling en, bij overtreding, om snelle handhaving, bijvoorbeeld via een kort geding.

Handhaving en inbreuk

Wanneer een derde de formule nabootst, of een vertrekkende franchisenemer het merk of de knowhow blijft gebruiken, is snelle handhaving geboden. Een merkhouder kan optreden tegen inbreuk via sommatie en, zo nodig, een kort geding met vorderingen tot staking, rectificatie en schadevergoeding. Bij schending van geheimhouding of bedrijfsgeheimen staan vergelijkbare routes open. Wij adviseren over de handhavingsstrategie en voeren de procedure waar nodig.

Onze werkwijze

Voor franchisegevers brengen wij de IE-positie in kaart, regelen wij de registratie en bescherming van merk en handelsnaam, en stellen wij sluitende licentie-, geheimhoudings- en non-concurrentieafspraken op. Voor franchisenemers verduidelijken wij de gebruiksrechten en de verplichtingen bij einde. Bij inbreuk of geschil bepalen wij de meest effectieve handhavingsroute, met snelheid waar dat nodig is.