Precontractuele prognose

De prognose: basis van de beslissing, bron van geschil

Voordat een aspirant-franchisenemer toetreedt tot een formule, baseert hij zijn beslissing doorgaans op een omzet- of winstprognose. Die prognose bepaalt of hij durft te investeren, hoeveel hij durft te financieren en welk rendement hij verwacht. Wanneer de werkelijke resultaten ver achterblijven bij de prognose, ontstaat een van de meest voorkomende en meest principiële geschillen in de franchisepraktijk: was de prognose deugdelijk, wie heeft hem opgesteld, en in hoeverre mocht de franchisenemer erop vertrouwen? De juridische beoordeling daarvan is verfijnd en sterk afhankelijk van de feiten.

Voor wie werken wij?

Wij staan franchisegevers bij die verantwoorde prognoses willen verstrekken zonder daarmee een onbedoelde garantie te geven, en franchisenemers van wie de resultaten ver achterblijven en die zich afvragen of de prognose ondeugdelijk was. Wij beoordelen de prognose, de onderbouwing en de wijze waarop deze is verstrekt, en adviseren over de positie en de mogelijke aanspraken.

Staat de franchisegever in voor de prognose?

Het uitgangspunt in de rechtspraak is genuanceerd. In de lijn van Paalman/Lampenier (HR 25 januari 2002) heeft de Hoge Raad geoordeeld dat een franchisegever niet zonder meer instaat voor de juistheid van een door hem verstrekte prognose. Er rust op de franchisegever geen algemene verplichting om een omzetprognose te verstrekken. Maar wanneer hij dat wel doet, kan hij onder omstandigheden aansprakelijk zijn, met name wanneer de prognose ernstige fouten bevat die de franchisegever kende of behoorde te kennen, en hij de franchisenemer daar niet op heeft gewezen. In het arrest Street-One (HR 24 februari 2017) is dit verder uitgewerkt, met aandacht voor de vraag of de prognose door de franchisegever zelf of door een derde is opgesteld.

Het verschil tussen eigen en uitbestede prognoses

Of de prognose door de franchisegever zelf is opgesteld of door een ingeschakelde derde, maakt voor de aansprakelijkheid uit. Bij een door de franchisegever zelf opgestelde prognose kan eerder een onderzoeks- en zorgplicht worden aangenomen ten aanzien van de juistheid van de gehanteerde gegevens. Bij een door een onafhankelijke deskundige opgestelde prognose is de positie van de franchisegever doorgaans gunstiger, mits hij geen reden had te twijfelen aan de juistheid. De feitelijke gang van zaken rond het opstellen en verstrekken van de prognose is daarom cruciaal.

De wisselwerking met de Wet franchise

De Wet franchise heeft de informatieplicht van de franchisegever verzwaard. Hoewel de wet geen algemene plicht tot het verstrekken van een prognose introduceert, versterkt de aangescherpte informatieplicht en de wederzijdse zorgplicht (artikel 7:912 BW) de positie van de franchisenemer wanneer wel een prognose is verstrekt die ondeugdelijk blijkt. Tegelijk blijft de eigen onderzoeksplicht van de franchisenemer onverkort gelden: hij moet de prognose kritisch beoordelen en zo nodig deskundig advies inwinnen.

Dwaling en schadevergoeding

Wanneer een franchisenemer op basis van een ondeugdelijke prognose is toegetreden, kan hij zich onder omstandigheden beroepen op dwaling (artikel 6:228 BW), met vernietiging van de overeenkomst tot gevolg, of een vordering tot schadevergoeding instellen wegens schending van de mededelingsplicht of onrechtmatige daad. De uitkomst hangt af van de ernst van de fouten in de prognose, van wat de franchisegever wist of behoorde te weten, en van de mate waarin de franchisenemer zelf onderzoek had moeten doen. Een nauwkeurige reconstructie en, vaak, een financiële analyse van de prognose zijn daarbij onmisbaar.

Onze werkwijze

Voor franchisegevers beoordelen wij hoe prognoses worden opgesteld en verstrekt, en adviseren wij over een verantwoorde werkwijze die aansprakelijkheid beperkt zonder de aspirant-franchisenemer onvoldoende te informeren. Voor franchisenemers reconstrueren wij de prognose en de onderbouwing, beoordelen wij of sprake is van een ondeugdelijke prognose en bepalen wij of een beroep op dwaling of schadevergoeding kansrijk is. Waar nodig betrekken wij een financieel deskundige.

Precontractuele informatieplicht en standstill onder de Wet franchise

Sinds de Wet franchise (1 januari 2021) geldt een uitgewerkte precontractuele informatieplicht. Op grond van artikel 7:913 van het Burgerlijk Wetboek moet de franchisegever de aspirant-franchisenemer tijdig informatie verstrekken die nodig is om een reële inschatting te maken van de risico’s van de overeenkomst. Een verstrekte omzet- of winstprognose valt binnen die context: wanneer financiële verwachtingen worden gedeeld, kleurt de wet mede in hoe deugdelijk en onderbouwd die moeten zijn. Daarbovenop schrijft artikel 7:914 van het Burgerlijk Wetboek een standstill-periode van ten minste vier weken voor: gedurende die termijn mag de franchisegever de conceptovereenkomst niet ten nadele van de kandidaat wijzigen, de overeenkomst niet sluiten en de kandidaat niet aanzetten tot betalingen of investeringen. Die termijn is bedoeld om de aspirant-franchisenemer de ruimte te geven de prognose en de onderbouwing kritisch te beoordelen en zo nodig deskundig advies in te winnen. Wij toetsen of de informatie- en standstillverplichtingen zijn nageleefd, omdat schending daarvan de positie van de franchisenemer in een prognosegeschil aanmerkelijk versterkt. Zie ook onze pagina over precontractuele verplichtingen en de wettelijke verplichtingen van de franchisegever.

Dwaling of onrechtmatige daad: twee routes met verschillende eisen

Een franchisenemer die op een ondeugdelijke prognose is afgegaan, heeft in beginsel twee juridische routes, met elk eigen vereisten. Een beroep op dwaling (artikel 6:228 van het Burgerlijk Wetboek) leidt tot vernietiging van de overeenkomst; daarvoor hoeft de franchisegever geen verwijt te treffen, het volstaat dat de franchisenemer door fouten in de prognose een onjuiste voorstelling van zaken had en de overeenkomst bij een juiste voorstelling niet (zo) zou zijn aangegaan. Dwaling is daarom vaak de meest kansrijke grondslag. Vernietiging werkt echter terug en levert op zichzelf geen schadevergoeding op; voor schade is een afzonderlijke grondslag nodig. Die wordt doorgaans gevonden in de onrechtmatige daad (artikel 6:162 van het Burgerlijk Wetboek), waarvoor wél onzorgvuldigheid van de franchisegever moet worden aangetoond, of in een tekortkoming in de nakoming (artikel 6:74 van het Burgerlijk Wetboek). Welke route het meest kansrijk is, hangt af van de feiten: of de prognose door de franchisegever zelf of door een derde is opgesteld, wat hij wist of behoorde te weten, en welke onderbouwing aan de prognose ten grondslag lag. Wij wegen deze routes tegen elkaar af en bepalen welke combinatie de beste uitkomst biedt voor onze cliënt, of dat nu een internationaal franchiseconcern is of de zelfstandige ondernemer met één vestiging.

Bewijs, deskundigenrapport en de gang naar de bodemrechter

Een prognosegeschil wordt zelden in kort geding beslecht: het vergt diepgaand onderzoek naar de prognose, de onderliggende cijfers, het locatie- en marktonderzoek en de communicatie tussen partijen, en hoort daarmee thuis in een bodemprocedure. De bewijslast en de feitelijke onderbouwing zijn doorslaggevend. Voor de franchisenemer betekent dit dat hij moet aantonen dát de prognose fouten bevatte en, bij een vordering uit onrechtmatige daad, ook dát de franchisegever daarbij onzorgvuldig handelde. Een financieel deskundige die de prognose reconstrueert en de gehanteerde aannames toetst aan de werkelijke en de vergelijkbare vestigingen, is in deze procedures vaak onmisbaar. Voor de franchisegever geldt het spiegelbeeld: een goed gedocumenteerd dossier over hoe de prognose tot stand kwam, welke bronnen zijn gebruikt en welke voorbehouden zijn gemaakt, is de beste bescherming. In de gemengde teams van MKB Juristen werken advocaten en bedrijfsjuristen samen met financieel specialisten, zodat de juridische en de cijfermatige kant van het dossier op elkaar aansluiten.

Onderdeel van Franchise Juridisch Advies

De precontractuele prognose is een specialistisch onderdeel van ons bredere praktijkgebied Franchise Juridisch Advies. Daarbinnen adviseren wij over de hele levenscyclus van een franchiserelatie, van de franchiseovereenkomst en de precontractuele fase tot conflicten en beëindiging. Of u nu een internationaal concern bent dat zijn formule opschaalt of de ondernemer die overweegt franchisenemer te worden, onze advocaten en bedrijfsjuristen beoordelen uw prognose in samenhang met de rest van de franchiserelatie.