Verkoop franchisenemersbedrijf en goodwill

De franchiseonderneming verkopen of overdragen

De verkoop van een franchiseonderneming is voor de franchisenemer vaak het moment waarop jaren van ondernemerschap te gelde worden gemaakt. Anders dan bij een gewone onderneming is de franchisenemer daarbij niet vrij: de franchiseovereenkomst en de Wet franchise stellen voorwaarden aan de overdracht. De franchisegever heeft doorgaans een goedkeuringsrecht ten aanzien van de koper, soms een voorkeursrecht om zelf te kopen, en de goodwill is regelmatig onderwerp van discussie. Een goede voorbereiding is bepalend voor de opbrengst en voor een soepele overdracht.

Voor wie werken wij?

Wij staan franchisenemers bij die hun onderneming willen verkopen, kopers die een franchiseonderneming willen overnemen en daarbij tot de formule willen toetreden, en franchisegevers die een voorgenomen overdracht beoordelen of die zelf gebruik willen maken van een voorkeursrecht. De positie van de goodwill, de toetreding van de koper tot de formule en de afwikkeling van het non-concurrentiebeding van de verkoper raken al deze partijen.

Goedkeurings- en voorkeursrechten

De meeste franchiseovereenkomsten bepalen dat de franchisenemer zijn onderneming niet zonder goedkeuring van de franchisegever mag overdragen. Dat is begrijpelijk: de franchisegever wil de kwaliteit van de formule bewaken en de nieuwe franchisenemer kunnen beoordelen. De goedkeuring mag echter niet op onredelijke gronden worden onthouden; de redelijkheid en billijkheid (artikel 6:248 BW) stellen daar grenzen aan. Daarnaast kennen sommige overeenkomsten een voorkeursrecht, waarmee de franchisegever de onderneming bij voorrang zelf kan kopen. De vormgeving en uitoefening van deze rechten is vaak onderwerp van discussie.

Goodwill bij verkoop

De goodwill is de meerwaarde van de onderneming boven de boekwaarde van de activa, opgebouwd door klantenbestand, locatie, reputatie en de inzet van de franchisenemer. Bij verkoop aan een derde wordt de goodwill in de koopprijs verdisconteerd. Een bijzonder punt is in hoeverre de goodwill is toe te rekenen aan de formule of aan de franchisenemer, en welk deel bij verkoop aan de franchisenemer toekomt. Artikel 7:920 BW verplicht partijen om in de overeenkomst een goodwillregeling op te nemen, die ook bij verkoop richtinggevend is.

De positie van de koper

Een koper die een franchiseonderneming overneemt, treedt doorgaans toe tot de bestaande franchiseformule of sluit een nieuwe franchiseovereenkomst met de franchisegever. Daarbij gelden voor de koper de precontractuele informatieplicht en de standstill-periode opnieuw: de franchisegever moet de koper als aspirant-franchisenemer tijdig en volledig informeren. De koper doet er verstandig aan due diligence te verrichten naar de onderneming, de lopende overeenkomst, de huur, de goodwill en eventuele geschillen.

Het non-concurrentiebeding van de verkoper

Na verkoop is de verkopende franchisenemer doorgaans gebonden aan een post-contractueel non-concurrentiebeding, dat op grond van artikel 7:920 lid 2 BW maximaal één jaar mag gelden, geografisch beperkt is en onmisbaar moet zijn voor de bescherming van de knowhow. Voor de verkoper is van belang dat dit beding de waarde van de verkoop en zijn toekomstige mogelijkheden niet onnodig beperkt; voor de koper en de franchisegever dat de formule beschermd blijft.

Onze werkwijze

Wij beoordelen eerst de franchiseovereenkomst op overdrachts-, goedkeurings- en voorkeursrechten, de goodwillregeling en het non-concurrentiebeding. Daarna begeleiden wij de verkoop of overdracht: van de onderhandeling met koper en franchisegever tot de koopovereenkomst, de toetreding van de koper en de afwikkeling van de goodwill. Bij geschillen over de goodwill of een geweigerde goedkeuring bepalen wij de meest effectieve route.

Wanneer is een goodwillvergoeding wettelijk verplicht?

Hier maakt de Wet franchise een belangrijk onderscheid dat bij verkoop vaak wordt vergeten. De wettelijke aanspraak op een goodwillvergoeding van artikel 7:920 lid 2 BW geldt alleen wanneer de franchisegever de onderneming van de franchisenemer overneemt om deze zelf voort te zetten of om haar over te dragen aan een opvolgend franchisenemer met wie de franchisegever een nieuwe overeenkomst sluit. Verkoopt de franchisenemer zijn onderneming daarentegen rechtstreeks aan een derde – bijvoorbeeld aan een andere franchisenemer of een externe koper – dan is die wettelijke goodwillaanspraak niet van toepassing en wordt de goodwill simpelweg in de onderling overeengekomen koopprijs verdisconteerd. Voor de franchisenemer is het daarom van belang om al vóór de verkoop te bepalen welke route de meeste waarde oplevert: vrije verkoop aan een derde of overname door de franchisegever onder de wettelijke goodwillregeling.

Hoe wordt de goodwill berekend?

Artikel 7:920 lid 2 BW verplicht partijen om in de franchiseovereenkomst vast te leggen of er goodwill in de onderneming aanwezig is, welke omvang die goodwill heeft en in welke mate de goodwill is toe te rekenen aan de franchisenemer. De wet schrijft geen vaste rekenmethode voor. In de praktijk wordt de goodwill bepaald aan de hand van een in het contract vastgelegd rekenmodel – bijvoorbeeld een factor maal de gemiddelde winst of omzet – of via een waardering door een onafhankelijke deskundige. Het scharnierpunt is de toerekening: de meerwaarde die voortkomt uit de formule, de merknaam en de landelijke marketing komt aan de franchisegever toe, terwijl de waarde die de franchisenemer met eigen klantenbinding, locatie en ondernemerschap heeft opgebouwd aan hem toekomt. Een heldere goodwillregeling voorkomt dat hierover bij verkoop een slepende discussie ontstaat; ontbreekt zo’n regeling of is zij onduidelijk, dan toetsen wij of de uitkomst de redelijkheidstoets van artikel 6:248 BW kan doorstaan.

De koopovereenkomst: activa of aandelen

De verkoop van een franchiseonderneming kan worden vormgegeven als een activa-passivatransactie (de onderneming met haar activa, contracten en goodwill) of, wanneer de onderneming in een besloten vennootschap zit, als een aandelentransactie. De keuze heeft gevolgen voor de aansprakelijkheid, de fiscaliteit en de overgang van lopende verplichtingen. Bij beide vormen verdienen de bedrijfsruimtehuur (en de toestemming van de verhuurder), de overgang van het personeel en de overdracht van vergunningen en leverancierscontracten bijzondere aandacht. De koper doet er verstandig aan due diligence te verrichten naar de lopende franchiseovereenkomst, de financiële cijfers, de goodwill en eventuele geschillen, terwijl de verkoper zijn garanties en vrijwaringen zorgvuldig wil begrenzen. Wij stellen de koopovereenkomst op of beoordelen deze, zodat de afspraken over koopprijs, goodwill en overgang sluitend zijn.

Geschillen over goodwill en geweigerde goedkeuring

De twee meest voorkomende geschilpunten bij de verkoop van een franchiseonderneming zijn een goodwilldiscussie en een geweigerde of vertraagde goedkeuring van de koper. Bij goodwill draait het geschil meestal om de toerekening en de hoogte van de vergoeding; bij de goedkeuring om de vraag of de franchisegever zijn medewerking op redelijke gronden weigert. De franchisegever mag goedkeuring niet op onredelijke of oneigenlijke gronden onthouden – de redelijkheid en billijkheid van artikel 6:248 BW begrenzen dat – en een traineren van de overdracht kan onrechtmatig zijn. Wij bepalen per situatie de meest effectieve route, of dat nu onderhandeling, mediation of een procedure is, en behartigen de belangen van de franchisenemer, de koper of de franchisegever. Van een internationaal opererende franchiseformule tot de zelfstandige ondernemer op de hoek: onze advocaten en bedrijfsjuristen kennen zowel de Wet franchise als de praktijk van de overname.

Franchise Juridisch Advies

De verkoop van een franchisenemersbedrijf en de goodwill maken deel uit van onze bredere expertise Franchise Juridisch Advies. Daarbinnen begeleiden wij franchisenemers, kopers en franchisegevers in alle fasen van de samenwerking – van het beoordelen van de franchiseovereenkomst en de precontractuele verplichtingen tot de beëindiging, het non-concurrentiebeding en de afwikkeling van de goodwill. Onze gemengde teams van advocaten en bedrijfsjuristen staan klaar voor zowel het grote concern als de individuele ondernemer.