Non-concurrentiebeding in franchise

Het non-concurrentiebeding in de franchise

Een non-concurrentiebeding beperkt de mogelijkheid van de franchisenemer om concurrerende activiteiten te verrichten, tijdens en na de looptijd van de franchiseovereenkomst. Voor de franchisegever is zo’n beding een instrument om de knowhow en de formule te beschermen. Voor de franchisenemer kan het beding echter ingrijpend zijn: het kan hem beletten om na het einde van de franchise in dezelfde branche of in hetzelfde gebied verder te ondernemen. De Wet franchise heeft daarom strikte grenzen gesteld aan het post-contractuele concurrentiebeding, om te voorkomen dat de franchisenemer onevenredig in zijn ondernemerschap wordt beperkt.

Voor wie werken wij?

Wij staan franchisegevers bij die een geldig en houdbaar concurrentiebeding willen opstellen dat de formule beschermt zonder de wettelijke grenzen te overschrijden, en franchisenemers die willen weten of het beding waaraan zij zijn gebonden, rechtsgeldig is en of zij na het einde van de franchise verder mogen ondernemen. Daarnaast adviseren wij bij geschillen over de uitleg, de geldigheid en de handhaving van een non-concurrentiebeding.

De wettelijke grenzen van artikel 7:920 lid 2 BW

Artikel 7:920 lid 2 BW stelt strikte cumulatieve voorwaarden aan een non-concurrentiebeding dat de franchisenemer na het einde van de overeenkomst beperkt. Het beding moet schriftelijk zijn overeengekomen. Het mag uitsluitend betrekking hebben op goederen of diensten die concurreren met die waarop de franchiseovereenkomst betrekking heeft. Het moet onmisbaar zijn om de door de franchisegever aan de franchisenemer overgedragen knowhow te beschermen. Het mag geografisch niet ruimer zijn dan het gebied waarbinnen de franchisenemer de formule op grond van de overeenkomst heeft geëxploiteerd. En het mag ten hoogste één jaar na het einde van de franchiseovereenkomst gelden. Een beding dat niet aan al deze voorwaarden voldoet, is nietig.

Het beding tijdens de looptijd

Tijdens de looptijd van de overeenkomst is een non-concurrentiebeding gangbaar en in beginsel toegestaan: het is logisch dat een franchisenemer zich tijdens de samenwerking volledig aan de formule wijdt en geen concurrerende activiteiten ontplooit. Ook hier geldt echter dat het beding niet onredelijk ruim mag zijn en niet in strijd mag komen met het mededingingsrecht, met name de Groepsvrijstelling Verticale Overeenkomsten. De grenzen tijdens de looptijd zijn ruimer dan na het einde, maar niet onbeperkt.

Nietigheid en de gevolgen daarvan

De gevolgen van het overschrijden van de wettelijke grenzen zijn ingrijpend. Een post-contractueel concurrentiebeding dat niet aan alle voorwaarden van artikel 7:920 lid 2 BW voldoet, is nietig. Dat betekent dat de franchisegever zich er niet op kan beroepen en dat de franchisenemer vrij is om concurrerende activiteiten te ontplooien. Of een gedeeltelijke nietigheid mogelijk is, bijvoorbeeld terugbrenging van een te lange looptijd naar het wettelijke maximum, is een vraag van conversie en uitleg die per geval beoordeeld moet worden. Voor de franchisegever is het daarom essentieel het beding van meet af aan binnen de grenzen te formuleren.

Handhaving en geschillen

Wanneer een vertrekkende franchisenemer zich niet aan een geldig concurrentiebeding houdt, kan de franchisegever handhaven via sommatie en, zo nodig, een kort geding met een vordering tot staking en een dwangsom. Wanneer de franchisenemer meent dat het beding nietig is of hem onevenredig beperkt, kan hij de geldigheid aanvechten of een verklaring voor recht vorderen. De uitkomst hangt sterk af van de precieze formulering van het beding en van de feitelijke situatie. Snelheid is bij handhaving vaak doorslaggevend.

Onze werkwijze

Voor franchisegevers stellen wij een concurrentiebeding op dat de formule beschermt en binnen de wettelijke grenzen blijft, of beoordelen wij een bestaand beding op geldigheid. Voor franchisenemers beoordelen wij of het beding waaraan zij gebonden lijken, rechtsgeldig is en welke ruimte zij hebben om verder te ondernemen. Bij een geschil bepalen wij de meest effectieve route, met oog voor de noodzaak van snelheid bij handhaving of verweer.

De centrale rol van knowhow

Knowhow is het scharnierpunt waar het non-concurrentiebeding in franchise om draait. Artikel 7:920 lid 2 BW eist immers dat het beding onmisbaar is om de door de franchisegever overgedragen knowhow te beschermen. De rechtspraak stelt daaraan hoge eisen: het moet gaan om informatie die wezenlijk is voor de franchiseformule, die concreet identificeerbaar is en die niet algemeen toegankelijk is. Standaardhandboeken, gebruikelijke branchekennis of algemene begeleiding volstaan niet. Recente uitspraken van onder meer de rechtbank Amsterdam en de rechtbank Midden-Nederland laten zien dat een franchisegever die niet concreet kan maken welke beschermenswaardige knowhow hij heeft overgedragen, zijn concurrentiebeding niet kan handhaven. Voor de franchisegever betekent dit dat hij vooraf duidelijk moet vastleggen welke knowhow de formule onderscheidt; voor de franchisenemer is het ontbreken van aantoonbare knowhow vaak het sterkste verweer tegen een te ruim beding.

Conversie van een nietig beding

Een veelgestelde vraag is of een te ruim non-concurrentiebeding via conversie (artikel 3:42 BW) kan worden teruggebracht tot wat de wet wel toestaat, bijvoorbeeld een looptijd van vijf jaar die wordt teruggebracht naar één jaar. In de literatuur en rechtspraak wordt dit grotendeels afgewezen. Een ruimhartige conversie zou franchisegevers immers aanmoedigen om bewust te ruime bedingen op te stellen, in de wetenschap dat de rechter het beding toch wel binnen de wettelijke grenzen terugbrengt. Dat zou het afschrikkende en beschermende doel van de Wet franchise ondermijnen. De lijn is daarom dat nietig ook werkelijk nietig is: het beding wordt op grond van artikel 7:922 BW geacht nooit te hebben bestaan. Voor de franchisegever onderstreept dit hoe belangrijk het is het beding van meet af aan correct te formuleren; voor de franchisenemer biedt het kansen wanneer het beding de grenzen overschrijdt.

Non-concurrentiebeding versus relatiebeding

Het non-concurrentiebeding wordt vaak verward met het relatiebeding. Een non-concurrentiebeding verbiedt de franchisenemer in algemene zin concurrerende activiteiten te ontplooien, terwijl een relatiebeding hem verbiedt om specifieke relaties, zoals klanten of leveranciers van de formule, te benaderen. De grens tussen beide is in de praktijk niet altijd scherp, en in de rechtspraak is discussie over de vraag in hoeverre een relatiebeding dat feitelijk als concurrentiebeperking werkt, ook onder de strikte voorwaarden van artikel 7:920 lid 2 BW valt. Voor zowel franchisegever als franchisenemer is het daarom van belang scherp te benoemen welk type beding is overeengekomen en welk wettelijk regime daarop van toepassing is.

Mededingingsrecht en het concurrentiebeding

Naast de Wet franchise speelt ook het mededingingsrecht een rol. Een non-concurrentiebeding is een verticale afspraak die getoetst wordt aan de Groepsvrijstelling Verticale Overeenkomsten en, in het verlengde daarvan, aan artikel 101 VWEU en artikel 6 Mededingingswet. Een non-concurrentieverplichting die langer dan vijf jaar tijdens de looptijd geldt of die na het einde van de overeenkomst te ruim is, kan mededingingsrechtelijk ontoelaatbaar zijn. De wettelijke begrenzing in artikel 7:920 lid 2 BW en de mededingingsrechtelijke grenzen versterken elkaar: een beding dat de ene toets niet doorstaat, sneuvelt doorgaans ook op de andere. Wij beoordelen het beding daarom altijd in samenhang met het mededingingsrecht binnen de franchise.

Onderdeel van uw franchise juridisch advies

Het non-concurrentiebeding staat niet op zichzelf. Het hangt samen met de bescherming van de formule, het intellectueel eigendom van de franchiseformule en het relatiebeding. Onze gemengde teams van advocaten en bedrijfsjuristen adviseren franchisegevers en franchisenemers over al deze onderwerpen, van het internationale concern dat een formule uitrolt tot de individuele ondernemer die zich aan een beding gebonden ziet. Bekijk ook onze bredere expertise Franchise Juridisch Advies voor het volledige beeld.