Beëindiging franchiseformule

Beëindiging van een franchiseformule of franchiseovereenkomst

Het einde van een franchiserelatie kent twee gedaanten die juridisch sterk verschillen. Enerzijds de beëindiging van een individuele franchiseovereenkomst tussen één franchisegever en één franchisenemer, bijvoorbeeld door opzegging, ontbinding of het verstrijken van de looptijd. Anderzijds de beëindiging van een hele formule, waarbij de franchisegever besluit de formule te staken, te verkopen, om te bouwen of te integreren in een andere keten. In beide gevallen komen gevoelige onderwerpen samen: goodwill, non-concurrentie, voorraad, investeringen en de toekomst van de onderneming van de franchisenemer.

Voor wie werken wij?

Wij staan zowel franchisegevers als franchisenemers bij. Onze cliënten zijn formule-eigenaren en franchisegevers in retail, horeca, dienstverlening en zorg, individuele franchisenemers en groepen franchisenemers, master-franchisenemers, en investeerders die een formule overnemen of afbouwen. Onze rol verschilt per positie: voor de franchisegever ligt de nadruk op een beheerste afbouw en het beperken van claims, voor de franchisenemer op behoud van de onderneming, een redelijke goodwillvergoeding en ruimte om na het einde verder te ondernemen.

De Wet franchise en het einde van de overeenkomst

Sinds 1 januari 2021 geldt de Wet franchise (artikel 7:911 e.v. BW), met dwingendrechtelijke bepalingen die juist rond beëindiging een grote rol spelen. De wet regelt onder meer de goodwillvergoeding, het non-concurrentiebeding na einde van de overeenkomst, en de informatie- en overlegverplichtingen die ook bij een voorgenomen beëindiging of wijziging van de formule gelden. Bepalingen die ten nadele van de franchisenemer afwijken van de wet, zijn nietig of vernietigbaar voor zover de wet dat bepaalt.

Opzegging en ontbinding

Een franchiseovereenkomst eindigt door het verstrijken van de bepaalde tijd, door opzegging tegen het einde van de looptijd of tussentijds wanneer de overeenkomst dat toelaat, of door ontbinding wegens tekortkoming (artikel 6:265 BW). De redelijkheid en billijkheid (artikel 6:248 BW) kunnen meebrengen dat een opzegging een redelijke termijn en soms een vergoeding vereist, zeker bij langlopende relaties waarin de franchisenemer aanzienlijk heeft geïnvesteerd. Bij ontbinding is van belang of de tekortkoming de ontbinding rechtvaardigt en of een ingebrekestelling vereist was.

Goodwillvergoeding

Artikel 7:920 BW verplicht partijen om in de franchiseovereenkomst een regeling op te nemen over de wijze waarop wordt vastgesteld of er goodwill aanwezig is in de onderneming van de franchisenemer, hoe hoog die goodwill is, en in hoeverre die aan de franchisenemer toekomt bij einde van de overeenkomst. Ontbreekt zo’n regeling of is zij ondeugdelijk, dan ontstaat doorgaans discussie over de waardering en de vraag of de opgebouwde goodwill is toe te rekenen aan de formule of aan de inzet van de franchisenemer.

Non-concurrentiebeding na het einde

Artikel 7:920 lid 2 BW stelt strikte grenzen aan het post-contractuele non-concurrentiebeding. Het beding moet schriftelijk zijn overeengekomen, mag uitsluitend betrekking hebben op goederen of diensten die concurreren met die van de franchiseformule, moet onmisbaar zijn om de knowhow te beschermen, mag geografisch niet ruimer zijn dan het gebied waarbinnen de franchisenemer de formule heeft geëxploiteerd, en mag ten hoogste één jaar na het einde van de overeenkomst gelden. Bedingen die deze grenzen overschrijden, zijn nietig.

Afwikkeling: voorraad, investeringen en overname

Naast goodwill en non-concurrentie spelen bij beëindiging praktische afwikkelingsvragen. Wie neemt de voorraad over en tegen welke prijs? Wat gebeurt er met formule-specifieke inrichting en investeringen? Bestaat er een overname- of terugkoopverplichting? Hoe wordt de huur of onderhuur van het bedrijfspand afgewikkeld, zeker wanneer de franchisegever hoofdhuurder is? En hoe worden de IE-rechten op merk, handelsnaam en formule beschermd na het einde? Deze onderwerpen verdienen een sluitende regeling om langlopende geschillen te voorkomen.

Beëindiging van een hele formule

Wanneer een franchisegever besluit een formule te staken, om te bouwen of te integreren, gelden bijzondere aandachtspunten. De informatie- en overlegverplichtingen van de Wet franchise blijven van kracht, en een ingrijpende wijziging van de formule kan instemmingsrecht van de franchisenemers meebrengen (artikel 7:921 BW). Een beheerste afbouw vraagt om zorgvuldige communicatie, een redelijk tijdpad, en aandacht voor de goodwill- en non-concurrentieposities van alle betrokken franchisenemers tegelijk.

Onze werkwijze

Wij beoordelen eerst de franchiseovereenkomst, de looptijd, de beëindigingsgronden, de goodwill- en non-concurrentieclausules en de feitelijke gang van zaken. Daarna bepalen wij of de meest effectieve route ligt in onderhandeling, mediation, kort geding of bodemprocedure. Bij iedere stap denken wij vooruit: hoe wordt de goodwill onderbouwd, hoe houdt het non-concurrentiebeding stand, en hoe wordt de onderneming van de franchisenemer veiliggesteld of de afbouw beheerst?

Opzegging van een franchiseovereenkomst voor onbepaalde tijd

Een franchiseovereenkomst die voor onbepaalde tijd is aangegaan en geen opzegregeling kent, is in beginsel opzegbaar. Toch is opzeggen niet altijd vrijblijvend. De eisen van redelijkheid en billijkheid (artikel 6:248 BW) kunnen meebrengen dat opzegging alleen mogelijk is bij een voldoende zwaarwegende grond, dat een langere opzegtermijn in acht moet worden genomen, of dat de opzegging gepaard moet gaan met een schadevergoeding. Hoe langer de samenwerking heeft geduurd en hoe groter de investeringen van de franchisenemer, hoe zwaarder die eisen wegen. In de rechtspraak is geoordeeld dat een opzegtermijn die meebeweegt met de duur van de exploitatie – bijvoorbeeld een vaste periode per jaar dat de vestiging actief is geweest – redelijk kan zijn. Of een opzegging zonder vergoeding houdbaar is, hangt af van alle omstandigheden van het geval.

Schadevergoeding bij beëindiging

Naast de wettelijke goodwillvergoeding kan een franchisenemer of franchisegever aanspraak maken op schadevergoeding wanneer de beëindiging onrechtmatig of onregelmatig verloopt. Een tussentijdse opzegging van een overeenkomst voor bepaalde tijd zonder dat de overeenkomst dat toelaat, kan leiden tot een verplichting tot vergoeding van de schade die de wederpartij daardoor lijdt. Ook bij een rechtsgeldige opzegging kan de redelijkheid en billijkheid (artikel 6:248 BW) meebrengen dat een passende financiële vergoeding moet worden aangeboden, zeker bij langlopende relaties met aanzienlijke investeringen. Bij ontbinding wegens tekortkoming (artikel 6:265 BW) kan daarnaast schadevergoeding worden gevorderd op grond van artikel 6:74 BW. Een zorgvuldige onderbouwing en begroting van de schade is hierbij doorslaggevend.

Veelgemaakte fouten bij beëindiging van een franchise

Veel geschillen ontstaan niet door de beëindiging zelf, maar door de manier waarop die wordt ingezet. De meest voorkomende fouten zijn: een te korte of onredelijke opzegtermijn hanteren, ontbinden zonder de vereiste ingebrekestelling en het laten intreden van verzuim, een non-concurrentiebeding inroepen dat ruimer is dan de wet toestaat, of de goodwillregeling negeren of onjuist toepassen. Aan de zijde van de franchisegever leidt een onbeheerste afbouw vaak tot een opeenstapeling van claims; aan de zijde van de franchisenemer leidt te laat juridisch advies tot een zwakkere onderhandelingspositie. Wij beoordelen vooraf welke route houdbaar is, zodat de beëindiging niet tot onnodige schade of een verloren procedure leidt.

Beëindiging franchiseformule: advocaat en jurist van MKB Juristen

De beëindiging van een franchiseformule of franchiseovereenkomst vraagt om een combinatie van scherp contractueel inzicht en procesgevoel. Bij MKB Juristen werken advocaten en bedrijfsjuristen samen in gemengde teams, voor opdrachtgevers van het internationale concern dat een hele formule afbouwt tot de bakker op de hoek die zijn eigen onderneming wil veiligstellen. Wij adviseren en procederen over opzegging, ontbinding, goodwill, non-concurrentie en de afwikkeling van voorraad, huur en IE-rechten. Deze pagina maakt onderdeel uit van onze bredere expertise Franchise Juridisch Advies. Lees ook meer over het non-concurrentiebeding, de verkoop van het franchisenemersbedrijf en goodwill en franchise en huurrecht.