Aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad

Aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad

De onrechtmatige daad wordt ookwel buitencontractuele aansprakelijkheid genoemd. Het civielrecht kent aan eenieder die schade lijdt door een gedraging van een ander in beginsel een vorderingsrecht toe om die schade vergoed te krijgen. De onrechtmatige daad kent een aantal voorwaarden, namelijk:

• De gedraging (doen of nalaten) moet onrechtmatig zijn
• De onrechtmatige daad moet toerekenbaar zijn aan de dader
• Er moet sprake zijn van schade
• Er moet een causaal verband zijn tussen de gedraging en de schade

Wij hebben de kennis en expertise om uiteenlopende rollen op ons te nemen: van advisering tot geschilbeslechting. Wij hebben een ervaren team van advocaten en juristen op het gebied van het aansprakelijkheidsrecht. Neem contact met ons op om de mogelijkheden te bespreken.

De vijf vereisten van een onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW)

De wettelijke grondslag voor buitencontractuele aansprakelijkheid staat in artikel 6:162 van het Burgerlijk Wetboek (BW). Wie tegenover een ander een onrechtmatige daad pleegt die hem kan worden toegerekend, is verplicht de schade die de ander daardoor lijdt te vergoeden. In de rechtspraak en literatuur worden vijf vereisten onderscheiden die alle vervuld moeten zijn voordat een vordering slaagt:

• Onrechtmatigheid – een inbreuk op een recht, een doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht, of een gedraging in strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt (de zorgvuldigheidsnorm).
• Toerekenbaarheid – de daad moet aan de dader kunnen worden toegerekend, op grond van schuld of op grond van een oorzaak die krachtens de wet of de verkeersopvattingen voor zijn rekening komt.
• Schade – er moet daadwerkelijk schade zijn geleden (vermogensschade of ander nadeel).
• Causaal verband – er moet een oorzakelijk verband bestaan tussen de gedraging en de schade.
• Relativiteit – op grond van artikel 6:163 BW bestaat geen verplichting tot schadevergoeding wanneer de geschonden norm niet strekt tot bescherming tegen de schade zoals de benadeelde die heeft geleden.

Ontbreekt één van deze vereisten, dan strandt de claim. Voor zowel een internationaal concern als de bakker op de hoek loont het daarom om vroeg te laten beoordelen of alle elementen aantoonbaar zijn. Onze advocaten en bedrijfsjuristen brengen die analyse scherp in kaart, zowel aan de kant van de benadeelde als van de aangesprokene.

Rechtvaardigingsgronden: wanneer is een gedraging tóch niet onrechtmatig?

Een op zichzelf schadelijke gedraging is niet onrechtmatig wanneer er een rechtvaardigingsgrond bestaat. Te denken valt aan noodweer, overmacht, een wettelijk voorschrift, een bevoegd gegeven ambtelijk bevel of toestemming van de benadeelde. Wie wordt aangesproken, doet er goed aan te onderzoeken of zo’n grond de onrechtmatigheid wegneemt. Het inroepen van een rechtvaardigingsgrond is vaak het verschil tussen volledige aansprakelijkheid en geen aansprakelijkheid; een zorgvuldige juridische beoordeling is hier doorslaggevend.

Risicoaansprakelijkheid: aansprakelijk zonder eigen schuld

Naast de schuldaansprakelijkheid van artikel 6:162 BW kent de wet een reeks risicoaansprakelijkheden: gevallen waarin men aansprakelijk is zonder dat eigen schuld hoeft vast te staan. Het BW regelt onder meer:

• aansprakelijkheid voor ondergeschikten en niet-ondergeschikten (artikel 6:170 en 6:171 BW);
• aansprakelijkheid voor gebrekkige zaken en opstallen (artikel 6:173 en 6:174 BW);
• aansprakelijkheid voor dieren (artikel 6:179 BW);
• productaansprakelijkheid (artikel 6:185 BW e.v.).

Voor ondernemers is dit relevant: een werkgever of bedrijf kan langs deze weg aansprakelijk zijn voor schade veroorzaakt door personeel, bedrijfsmiddelen of producten. Wij beoordelen welk regime van toepassing is en welke verweren openstaan.

Eigen schuld en schadebeperking

Ook al staat de onrechtmatige daad vast, dan nog hoeft niet altijd de volledige schade te worden vergoed. Op grond van artikel 6:101 BW (eigen schuld) wordt de vergoedingsplicht verminderd wanneer de schade mede een gevolg is van een omstandigheid die aan de benadeelde zelf is toe te rekenen. Daarnaast rust op de benadeelde een verplichting om zijn schade te beperken. Deze leerstukken bieden de aangesproken partij vaak ruimte om de schadevergoeding aanzienlijk te verlagen.

Schadevergoeding bij onrechtmatige daad

Slaagt de vordering, dan bestaat recht op schadevergoeding op grond van afdeling 6.1.10 BW (artikel 6:95 BW e.v.). Te vergoeden zijn zowel de geleden vermogensschade (zoals geleden verlies en gederfde winst) als – in de door de wet aangewezen gevallen – ander nadeel, zoals immateriële schade. De omvang van de schade en de wijze van begroting zijn in de praktijk vaak het zwaartepunt van het geschil. De afwikkeling van schade en de onderbouwing van een vordering komen uitgebreider aan bod op onze pagina Schade & schadevergoedingsvorderingen.

Verjaring: wacht niet te lang

Een vordering uit onrechtmatige daad verjaart. Op grond van artikel 3:310 BW geldt een verjaringstermijn van vijf jaar nadat de benadeelde bekend is geworden met de schade én de aansprakelijke persoon, met een absolute termijn van in beginsel twintig jaar na de schadeveroorzakende gebeurtenis. Wie te lang wacht, riskeert dat de claim niet meer afdwingbaar is. Tijdig stuiten en handelen is daarom essentieel; wij bewaken de termijnen en stellen waar nodig een stuitingsbrief op.

Onrechtmatige daad, contract en de aansprakelijkheidsverzekering

Buitencontractuele aansprakelijkheid staat zelden op zichzelf. Vaak loopt zij parallel aan aansprakelijkheid uit overeenkomst of speelt zij een rol bij beroepsaansprakelijkheid, bestuurdersaansprakelijkheid of werkgeversaansprakelijkheid. Voor ondernemers is bovendien de aansprakelijkheidsverzekering (AVB) van groot belang: die kan dekking bieden voor schade die door een onrechtmatige daad aan derden wordt toegebracht. Wij beoordelen niet alleen de juridische positie, maar ook of en hoe de verzekering moet worden ingeschakeld.

Onze aanpak: van de bakker op de hoek tot het internationale concern

MKB Juristen werkt met gemengde teams van advocaten en (bedrijfs)juristen die het volledige aansprakelijkheidsrecht beheersen. Of u nu zelf schade hebt geleden door het onrechtmatig handelen van een ander, of juist wordt aangesproken, wij nemen uiteenlopende rollen op ons: van advisering en onderhandeling tot het voeren van een procedure. Onze cliënten variëren van internationale concerns en beursgenoteerde ondernemingen tot (semi-)overheden en de kleine ondernemer om de hoek. Deze expertise maakt onderdeel uit van onze bredere praktijk Aansprakelijkheid, schade en verzekeringen.

Veelgestelde vragen over aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad

Wat is het verschil tussen onrechtmatige daad en wanprestatie?

Een onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW) is buitencontractueel: zij ontstaat zonder dat er een overeenkomst tussen partijen bestaat. Wanprestatie veronderstelt juist een tekortkoming in de nakoming van een bestaande overeenkomst. Soms lopen beide grondslagen samen; wij beoordelen welke route de sterkste positie biedt.

Op welke schade heb ik recht bij een onrechtmatige daad?

U kunt aanspraak maken op vergoeding van uw vermogensschade (geleden verlies en gederfde winst) en, in de gevallen die de wet aanwijst, op vergoeding van immateriële schade. De omvang moet onderbouwd en begroot worden.

Binnen welke termijn moet ik een claim indienen?

In beginsel verjaart een vordering uit onrechtmatige daad vijf jaar nadat u bekend bent met zowel de schade als de aansprakelijke partij (artikel 3:310 BW). Wacht daarom niet te lang en laat de termijnen tijdig bewaken.

Kan ik ook aansprakelijk zijn zonder dat ik schuld heb?

Ja. Bij risicoaansprakelijkheid (bijvoorbeeld voor personeel, gebrekkige zaken of producten) kunt u aansprakelijk zijn zonder dat eigen schuld vaststaat. Het is dan zaak te onderzoeken welke verweren en welke verzekeringsdekking openstaan.