Uitsluiting van onrechtmatige daad

Uitsluiting van onrechtmatige daad

De wet kent aan personen en organisaties grote mate van contractvrijheid toe. Het is daarom mogelijk om contractuele aansprakelijkheid uit te sluiten, bijvoorbeeld in de algemene voorwaarden. Het uitsluiten van aansprakelijkheid kan door middel van exoneratiebedingen en blijkt in de praktijk veel voer voor discussie en conflict. Zowel tijdens het sluiten van een overeenkomst als tijdens een conflictsituatie bieden wij juridische expertise.

Er zit een grens aan de mogelijkheid om aansprakelijkheid uit te sluiten. In contractuele relaties met consumenten geldt dat uitsluiting van aansprakelijkheid in beginsel niet mag. In internationale handel- en transportovereenkomsten is uitsluiting van aansprakelijkheid juist eerder regel dan uitzondering.

Daarnaast zijn er bepaalde vormen van aansprakelijkheid die nooit en te nimmer kunnen worden uitgesloten. Denk bijvoorbeeld aan situaties zoals:

• Opzet of roekeloosheid
• De zwaarte van de fout rechtvaardigt geen uitsluiting
• Het exoneratiebeding is een kernbeding; in dat geval had daar expliciet over onderhandeld moeten worden
• Het verschil tussen professionaliteit en deskundigheid tussen partijen is te groot

Wij hebben de kennis en expertise om uiteenlopende rollen op ons te nemen: van advisering tot geschilbeslechting. Wij hebben een ervaren team van advocaten en juristen op het gebied van het aansprakelijkheidsrecht. Neem contact met ons op om de mogelijkheden te bespreken.

Onrechtmatige daad uitsluiten: contractuele aansprakelijkheid versus artikel 6:162 BW

Een exoneratiebeding sluit doorgaans contractuele aansprakelijkheid uit: de plicht tot schadevergoeding wegens een toerekenbare tekortkoming. In de praktijk loopt een claim echter vaak langs een tweede spoor: de onrechtmatige daad van artikel 6:162 BW. Een wederpartij die contractueel klem zit, probeert nogal eens via de onrechtmatige daad alsnog schadevergoeding te krijgen.

Of een exoneratiebeding ook de aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad afdekt, hangt af van de formulering en de uitleg van het beding. Een algemeen geformuleerde uitsluiting van “alle aansprakelijkheid” wordt niet vanzelf geacht ook de onrechtmatige daad te omvatten; bedingen die aansprakelijkheid beperken worden restrictief uitgelegd. Wie de onrechtmatige daad daadwerkelijk wil uitsluiten, doet er goed aan dat expliciet te benoemen. Voor de bakker op de hoek én voor het internationale concern geldt: een beding is zo sterk als zijn redactie. Onze advocaten en bedrijfsjuristen toetsen of uw clausule beide sporen daadwerkelijk dekt.

De grenzen: opzet, bewuste roekeloosheid en de redelijkheid en billijkheid

Hoe ruim de contractvrijheid ook is, een exoneratiebeding kent harde grenzen. Aansprakelijkheid voor eigen opzet of bewuste roekeloosheid kan niet rechtsgeldig worden uitgesloten; een dergelijk beding is in strijd met de goede zeden en de openbare orde. Daarnaast kan een beroep op een op zichzelf geldig exoneratiebeding alsnog stranden wanneer dat naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is, op grond van artikel 6:248 lid 2 BW.

Sinds het arrest Saladin/HBU (Hoge Raad 1967) en het Pseudo-vogelpest-arrest weegt de rechter daarbij verschillende gezichtspunten, zoals:

• De zwaarte van de schuld, mede in verhouding tot de aard en de ernst van de betrokken belangen;
• De aard en de verdere inhoud van de overeenkomst;
• De maatschappelijke positie en de onderlinge verhouding van partijen;
• De wijze waarop het beding tot stand is gekomen en of erover is onderhandeld;
• De mate waarin de wederpartij zich van de strekking van het beding bewust is geweest.

Voor de ene ondernemer pakt die weging anders uit dan voor de andere. Tussen professionele, gelijkwaardige partijen houdt een ruim exoneratiebeding eerder stand dan in een verhouding waarin de ene partij duidelijk de zwakkere is.

Exoneratie in algemene voorwaarden: grijze en zwarte lijst

Een exoneratiebeding staat doorgaans in de algemene voorwaarden. Daarmee gelden de regels over algemene voorwaarden onverkort. Tegenover consumenten en kleine ondernemers is een beding dat de aansprakelijkheid beperkt of uitsluit vermoedelijk onredelijk bezwarend: het staat op de grijze lijst van artikel 6:237 BW. Bepaalde bedingen zijn zelfs zonder meer onredelijk bezwarend (de zwarte lijst van artikel 6:236 BW). Een onredelijk bezwarend beding kan op grond van artikel 6:233 BW worden vernietigd; datzelfde geldt als de gebruiker de wederpartij geen redelijke mogelijkheid heeft geboden om van de voorwaarden kennis te nemen.

Tussen grote ondernemingen onderling werkt dit anders: zij kunnen zich in beginsel niet rechtstreeks op de grijze en zwarte lijst beroepen, maar wel — via de reflexwerking en de redelijkheid en billijkheid — een exoneratie aanvechten. Of u nu de bakker op de hoek bent of een internationaal concern, het verschil zit in de juiste vormgeving, een correcte terhandstelling en een passende reikwijdte van het beding.

Beroeps- en bedrijfsmatige exoneratie en persoonlijke aansprakelijkheid

Bij beroepsbeoefenaren speelt een bijzondere kwestie. Een opdracht wordt vaak uitsluitend aan de organisatie verstrekt, met uitsluiting van de artikelen 7:404 BW en 7:407 lid 2 BW. Een goed doordachte exoneratie kan dan ook de persoonlijk uitvoerende professional beschermen tegen een claim uit onrechtmatige daad, mits het beding daar uitdrukkelijk in voorziet. Ontbreekt die expliciete uitsluiting, dan blijft de deur naar een persoonlijke claim op de voet van artikel 6:162 BW op een kier staan. Dit raakt direct aan de beroepsaansprakelijkheid en — bij rechtspersonen — aan de bestuurdersaansprakelijkheid.

Veelgestelde vragen over uitsluiting van onrechtmatige daad

Kan ik mijn aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad volledig uitsluiten?
Niet onbeperkt. Opzet en bewuste roekeloosheid kunnen nooit worden uitgesloten, en een algemeen geformuleerd beding dekt de onrechtmatige daad niet vanzelf. Een expliciete, zorgvuldig geredigeerde clausule is nodig.

Geldt een exoneratiebeding ook tegenover consumenten?
Tegenover consumenten is een beperking of uitsluiting van aansprakelijkheid vermoedelijk onredelijk bezwarend (artikel 6:237 BW) en daarmee kwetsbaar voor vernietiging op grond van artikel 6:233 BW.

Mijn wederpartij beroept zich op een exoneratiebeding. Heb ik nog mogelijkheden?
Ja. Ook een geldig beding kan buiten toepassing blijven als een beroep erop naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is (artikel 6:248 lid 2 BW). De omstandigheden van het geval zijn beslissend.

Hulp van MKB Juristen bij uitsluiting van onrechtmatige daad

Of u nu een waterdichte exoneratie in uw algemene voorwaarden wilt vastleggen of zich juist verweert tegen een beroep op zo’n beding: onze gemengde teams van advocaten en bedrijfsjuristen helpen u verder. Wij beoordelen de reikwijdte van het beding, de aansluiting op de onrechtmatige daad en de kansen bij de rechter — voor de bakker op de hoek net zo grondig als voor het internationale concern. Deze pagina maakt onderdeel uit van onze expertise Aansprakelijkheid, schade en verzekeringen. Neem gerust contact met ons op om uw situatie te bespreken.