Non-fungible tokens (NFT)

Wat we doen

NFT

NFT’s zijn digitale tokens die niet vervangbaar en dus uniek zijn. Een cryptocurrency zoals de Bitcoin is ook een digitale token, echter is de ene Bitcoin volledig inwisselbaar met een andere Bitcoin. Het inwisselbare van een Bitcoin zorgt ervoor dat het niet uitmaakt welke Bitcoin in bezit is. De onderliggende waarde van de ene Bitcoin verschilt immers niet met de andere Bitcoin.
NFT’s verschillen met andere digitale tokens in dat de verwisselbaarheid of vervangbaarheid ontbreekt. Dat maakt dat NFT’s niet geschikt zijn om een cryptovaluta in te vervatten: immers de kern van een valuta is de inwisselbaarheid van coins/munten onderling. NFT’s zijn om die reden wel uitermate geschikt om digitale objecten zoals kunst of muziek in te vervatten. Ook kunnen NFT’s worden gebruikt voor digitale waarde-objecten in bijvoorbeeld games en virtuele omgevingen zoals een metaverse. NFT’s, evenals cryptovaluta, zijn aangesloten bij een blockchain en daardoor gedecentraliseerd.

Blockchain

Blockchains bestaan inmiddels al een tijdje en behoort bij veel mensen al tot het vocabulaire. Desalniettemin toch een korte uitleg over wat een blockchain nu precies is.

Een blockchain is niets meer dan een interactieve, online, gedecentraliseerde database. Dat klinkt misschien als een mond vol, maar in essentie is het minder ingewikkeld. Een klassieke database slaat informatie op in de vorm van tabellen (denk bijvoorbeeld aan hoe reeksen data in Excel kunnen worden gezet). Een blockchain slaat de informatie op een andere manier op, namelijk in stukken/blocks. Op het moment dat een block gevuld is met informatie (bijvoorbeeld informatie over transacties), wordt de block permanent toegevoegd aan de chain/ketting. Het verschil in dataopslag is wezenlijk. Bij een normale database kan men de individuele data-input veranderen, verwijderen etc. Een blockchain is zo ontwikkeld dat dit niet kan. Op het moment dat een block data als het ware aan de ketting ligt, is de data onveranderbaar. Bovendien ontstaat er door de blockchain een zelfvoorzienend verificatiesysteem van de data. Een block moet namelijk corresponderen en kloppen met de gehele time-line van de gehele chain. Daardoor kan 10 niet ineens 100 worden, oftewel: data in de blockchain kan niet worden gewijzigd. Blockchain-technologie kent naast cryptovaluta en NFT’s nog veel meer toepassingen. Deze toepassingen worden dan ook steeds populairder.

NFT’s & intellectueel eigendom

NFT’s worden vandaag de dag veel gebruikt voor digitale kunst. De maker van online kunst heeft, evenals bij fysieke kunst, een auteursrecht op de creatie. Op het moment dat een koper digitale kunst koopt in de vorm van een NFT, wat wordt er dan precies aangekocht?

Dat hangt volledig af van het onderliggende smart-contract. Een NFT kan:

• het eigendom en alleenrecht op toegang tot het originele kunstwerk bevatten
• alleen een eigendomscertificaat zijn van het kunstwerk
• alleen een unieke token of link die de waarde van het onderliggende kunstwerk vertolkt

De koop van een NFT behelst niet de overdracht van het auteursrecht.

In beginsel kan bij de (ver)koop van fysieke kunst overeen worden gekomen dat het auteursrecht bij de verkoop wordt overgedragen. Dan moet het wel gaan om een directe aankoop van kunst bij de auteursrechthebbende (de maker), omdat de auteursrechthebbende de enige is die de overdracht rechtsgeldig kan maken. Op het moment dat een auteursrecht door de originele maker is overgedragen, is dat auteursrecht evenals de kunst natuurlijk verhandelbaar.

Technisch gezien zou het dus mogelijk moeten zijn om bij NFT’s het auteursrecht te doen laten overgaan op de koper. Het probleem is echter dat voor de koop van NFT’s verloopt via zogenoemde smart-contracts op de blockchain. Voor de overdracht van een auteursrecht vereist de Nederlandse Auteurswet een akte (artikel 2). Er bestaat onduidelijkheid of de Nederlandse wetgever of rechter een smart-contract kwalificeert als een akte in de zin van de Auteurswet.

Een NFT kan wel een inbreuk maken op een auteursrecht. Als auteursrechthebbende is het noodzakelijk om deskundig advies in te winnen over de risico’s en mogelijkheden. Wij hebben de kennis en expertise om uiteenlopende rollen op ons te nemen: van advisering tot geschilbeslechting. Wij hebben een ervaren team van advocaten en juristen op het gebied van NFT’s en het intellectueel eigendom. Neem contact met ons op om de mogelijkheden te bespreken.

Is een NFT zelf een intellectueel-eigendomsrecht?

Een veelgehoord misverstand is dat een NFT op zichzelf een intellectueel-eigendomsrecht (IE-recht) zou zijn, vergelijkbaar met een auteursrecht of merkrecht. Dat is niet zo. Een NFT is geen IE-recht, maar een digitaal eigendomscertificaat: een uniek registratiebewijs op de blockchain dat verwijst naar een onderliggend object. Wie een NFT koopt, verkrijgt de economische gerechtigdheid tot die token, maar niet automatisch het onderliggende auteursrecht, merkrecht of een ander IE-recht. Die rechten blijven bij de maker of de rechthebbende, tenzij uitdrukkelijk anders is overeengekomen. Voor een geldige overdracht van een IE-recht is namelijk steeds een geldige titel én een leveringshandeling nodig; het enkele bezit van een token volstaat daarvoor niet. Voor de samenhang met de overige IE-rechten verwijzen wij naar onze hoofdexpertise Intellectueel eigendom (IE-recht).

NFT’s en merkenrecht

Naast het auteursrecht speelt ook het merkenrecht een steeds grotere rol bij NFT’s, virtuele goederen en de metaverse. Een merk dat is ingeschreven voor fysieke producten of diensten beschermt niet zonder meer ook het gebruik van dat merk in de digitale wereld. Daarom laten merkhouders hun merk steeds vaker registreren voor virtuele waren en diensten (in de praktijk vaak in klasse 9 van de classificatie van Nice voor downloadbare digitale bestanden en virtuele goederen). Wie een bestaand merk zonder toestemming in of bij een NFT gebruikt, riskeert merkinbreuk: het is niet toegestaan een teken te gebruiken dat gelijk is aan of overeenstemt met een ingeschreven merk voor soortgelijke waren of diensten. Spraakmakende buitenlandse procedures over digitale namaakproducten laten zien dat rechters merkbescherming ook in de virtuele context serieus nemen. Voor ondernemers betekent dit twee dingen: bescherm uw eigen merk tijdig óók voor digitale toepassingen, en controleer vóór het minten of u geen merk van een ander gebruikt.

Minten zonder toestemming: auteursrechtinbreuk en aansprakelijkheid

Het zelf aanmaken (minten) van een NFT op basis van andermans werk is eenvoudig, maar juridisch riskant. Wie zonder toestemming van de rechthebbende een NFT mint van een beschermd werk en die verhandelt, maakt rechtstreeks inbreuk op het auteursrecht en is daarvoor aansprakelijk. De rechthebbende kan dan onder meer een verbod, schadevergoeding en winstafdracht vorderen. In procedures over inbreuk op intellectuele-eigendomsrechten geldt bovendien een ruimere proceskostenveroordeling op grond van artikel 1019h van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, waardoor de verliezende partij in beginsel de volledige redelijke en evenredige proceskosten van de wederpartij draagt. Dat maakt het extra belangrijk om vóór het minten of verhandelen van een NFT de rechtenketen goed in kaart te brengen.

Licenties, royalties en doorverkoop

Omdat de koop van een NFT in beginsel géén overdracht van het auteursrecht meebrengt, is het van belang om de gebruiksrechten zorgvuldig vast te leggen. In het smart contract en de bijbehorende voorwaarden kan worden bepaald wat de koper precies mag: alleen persoonlijk gebruik, of ook commerciële exploitatie. Sommige projecten kiezen voor een ruime licentie of zelfs een vrijgave via een Creative Commons-licentie (waaronder het CC0-model, waarbij de maker afstand doet van zijn rechten). Daarnaast leggen veel makers in het smart contract een royaltyregeling vast, zodat zij bij elke doorverkoop automatisch een percentage ontvangen. Of zo’n geprogrammeerde royalty ook juridisch afdwingbaar is, en hoe deze zich verhoudt tot het wettelijke volgrecht van beeldend kunstenaars en de uitputting van het verspreidingsrecht na de eerste verkoop, is een kwestie die per geval beoordeling vraagt. Een heldere licentie- en royaltystructuur voorkomt latere discussies tussen maker, platform en koper.

Wat MKB Juristen voor u doet bij NFT’s en IE-recht

NFT’s, blockchain en de metaverse raken vrijwel het hele intellectuele-eigendomsrecht: auteursrecht, merkenrecht en het contractenrecht eromheen. Onze gemengde teams van advocaten en (bedrijfs)juristen adviseren en procederen op dit terrein, van het internationale concern dat een wereldwijde NFT-collectie lanceert tot de bakker op de hoek die zijn merk of ontwerp digitaal wil beschermen. Wij stellen smart-contractvoorwaarden en licenties op, registreren en handhaven merken voor digitale toepassingen, treden op tegen inbreukmakende mints en namaak, en adviseren over de risico’s en kansen van blockchain-toepassingen. Neem gerust contact met ons op om vrijblijvend de mogelijkheden voor uw situatie te bespreken.