Arbitraal beding

Wat wij doen

Een arbitrageprocedure kan op twee manieren worden gestart. Op basis van een compromis nadat een geschil is ontstaan tussen partijen of doordat er een arbitraal beding in de oorspronkelijke overeenkomst is opgenomen. Een arbitraal beding is een afspraak tussen partijen met de strekking dat geschillen uit hoofde van de overeenkomst worden beslecht door een arbitraal scheidsgerecht.

Een arbitraal beding kan rechtstreeks in de overeenkomst worden opgenomen of via de algemene voorwaarden werking hebben tussen partijen. In de consumentensfeer is een arbitraal beding in de algemene voorwaarden niet altijd rechtsgeldig. Bij business to business overeenkomsten is een arbitraal beding in de algemene voorwaarden een stuk gebruikelijker, met name in bepaalde sectoren zoals de bouw of internationaal transport.

Wij bieden begeleiding bij het opstellen van arbitrale bedingen en bij het betwisten van de rechtsgeldigheid van een arbitraal beding. Wij hebben bovendien de ervaring en expertise om uiteenlopende rollen op ons te nemen tijdens een arbitragezaak: van arbiter tot advisering. Neem contact met ons op om de mogelijkheden te bespreken.

Het arbitraal beding binnen onze expertise Arbitrage

Het arbitraal beding is het fundament onder elke arbitrageprocedure: het bepaalt of, hoe en waar uw geschil buiten de overheidsrechter om wordt beslecht. Deze pagina maakt deel uit van onze bredere expertise Arbitrage. Of u nu een internationaal concern bent met contracten in tientallen jurisdicties of de aannemer of bakker op de hoek die met één leverancier een waterdichte afspraak wil maken — onze gemengde teams van advocaten en bedrijfsjuristen zorgen dat het beding doet wat het moet doen. Waar het tot een gang naar het scheidsgerecht komt, staan wij u bij met rechtsbijstand in arbitrage.

Wettelijk kader: overeenkomst tot arbitrage

De overeenkomst tot arbitrage is geregeld in artikel 1020 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Dat artikel onderscheidt twee vormen: het arbitraal beding, waarmee partijen zich verbinden geschillen die in de toekomst nog kunnen ontstaan aan arbitrage te onderwerpen, en het compromis, waarmee een al bestaand geschil aan arbitrage wordt onderworpen. Een arbitraal beding kan ook deel uitmaken van algemene voorwaarden, statuten of reglementen. Op grond van artikel 1021 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering wordt de overeenkomst tot arbitrage bewezen door een geschrift; een schriftelijke vastlegging is dus van groot belang. Een arbitraal beding kan bovendien niet leiden tot de vaststelling van rechtsgevolgen die niet ter vrije bepaling van partijen staan.

Wat hoort er in een goed arbitraal beding?

Een sluitend arbitraal beding voorkomt kostbare discussies achteraf over bevoegdheid en procedure. Wij letten bij het opstellen onder meer op:

• Reikwijdte — welke geschillen vallen onder het beding (alleen de overeenkomst, of ook samenhangende geschillen)?
• Arbitrage-instituut en reglement — bijvoorbeeld het Nederlands Arbitrage Instituut (NAI) of de ICC International Court of Arbitration, of ad-hoc arbitrage.
• Plaats van arbitrage, taal en aantal arbiters — bepalend voor proceskosten, doorlooptijd en de aanwijzing van de arbiters.
• Toepasselijk recht — vooral bij internationale contracten essentieel.
• Carve-out voor spoedmaatregelen — de mogelijkheid om bij de overheidsrechter een kort geding of conservatoir beslag te vragen.
• Vertrouwelijkheid — een belangrijk voordeel van arbitrage ten opzichte van de openbare overheidsrechter.

Een afspraak die hierop is afgestemd, voorkomt dat een scheidsgerecht zich later onbevoegd verklaart en het geschil alsnog bij de gewone rechter belandt.

Arbitraal beding en de consument

In de consumentensfeer gelden strenge eisen. Op grond van artikel 6:236 onder n van het Burgerlijk Wetboek wordt een arbitraal beding in algemene voorwaarden vermoed onredelijk bezwarend te zijn, tenzij het de consument een termijn van ten minste één maand gunt — nadat de gebruiker zich schriftelijk op het beding heeft beroepen — om alsnog voor de volgens de wet bevoegde rechter te kiezen. Ontbreekt die opt-out, dan is het beding op grond van artikel 6:233 van het Burgerlijk Wetboek vernietigbaar. De Hoge Raad scherpte dit in 2019 verder aan: ontbreekt de wettelijke keuzemogelijkheid, dan is het hele beding nietig en helpt het niet om de consument achteraf alsnog een keuze te bieden. Daarnaast kan een beding onredelijk bezwarend zijn als de consument vooraf geen duidelijke, transparante informatie heeft gekregen over de verschillen tussen arbitrage en de gewone procedure. Een arbiter moet dit ambtshalve toetsen.

Arbitraal beding bij ondernemers (B2B)

Tussen ondernemers is een arbitraal beding gangbaar en in veel sectoren zelfs de standaard — denk aan de bouw, internationaal transport en handel. De consumentbescherming van artikel 6:236 onder n van het Burgerlijk Wetboek geldt hier niet, maar dat betekent niet dat elk beding houdbaar is. Algemene voorwaarden moeten daadwerkelijk zijn overeengekomen en bij nieuwe offertes opnieuw van toepassing worden verklaard; een arbiter onderzoekt zijn bevoegdheid zodra de wederpartij die betwist. Bij sectorspecifieke arbitrage komen vaak vaste instituten en reglementen in beeld. Wij beoordelen of uw beding in de gegeven context stand houdt en helpen bij het opstellen of juist betwisten ervan.

Voordelen, nadelen en internationale afdwingbaarheid

Arbitrage biedt vertrouwelijkheid, deskundige arbiters, vaak een kortere doorlooptijd en — internationaal — een vonnis dat dankzij het Verdrag van New York van 1958 in ruim 170 landen ten uitvoer kan worden gelegd. Daar staat tegenover dat hoger beroep doorgaans is uitgesloten en de kosten van het scheidsgerecht voor rekening van partijen komen. Bij grensoverschrijdende contracten weegt de wereldwijde afdwingbaarheid vaak zwaar; bij kleinere binnenlandse geschillen kan de gewone rechter juist voordeliger zijn. Komt het tot een vonnis, dan begeleiden wij de tenuitvoerlegging van het arbitraal vonnis. Is arbitrage te zwaar voor uw situatie, dan kan een lichter alternatief zoals bindend advies uitkomst bieden.

De rechtsgeldigheid van een arbitraal beding betwisten

Wordt u geconfronteerd met een arbitraal beding waaraan u zich niet gebonden acht, dan zijn er verschillende routes. U kunt de bevoegdheid van het scheidsgerecht betwisten in een bevoegdheidsincident, een beroep doen op vernietigbaarheid (bij consumenten op grond van de artikelen 6:233 en 6:236 van het Burgerlijk Wetboek) of aanvoeren dat de algemene voorwaarden niet rechtsgeldig zijn overeengekomen. Onze advocaten en bedrijfsjuristen beoordelen snel of het beding houdbaar is en bepalen samen met u of arbitrage of de gang naar de overheidsrechter de beste route is.

Veelgestelde vragen over het arbitraal beding

Wat is het verschil tussen een arbitraal beding en een compromis?
Een arbitraal beding wordt vooraf in de overeenkomst opgenomen voor geschillen die nog kunnen ontstaan; een compromis sluit u pas nadat een geschil al is ontstaan. Beide vallen onder artikel 1020 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.

Is een arbitraal beding in algemene voorwaarden geldig?
Tussen ondernemers vaak wel, mits de voorwaarden zijn overeengekomen. Bij consumenten is het beding vermoedelijk onredelijk bezwarend op grond van artikel 6:236 onder n van het Burgerlijk Wetboek, tenzij de consument een wettelijke keuzetermijn voor de gewone rechter krijgt.

Kan ik na een arbitraal beding alsnog naar de gewone rechter?
In beginsel niet: een geldig arbitraal beding sluit de overheidsrechter uit en die verklaart zich onbevoegd. Is het beding nietig of vernietigbaar, dan staat de weg naar de rechter alsnog open. Voor spoedmaatregelen zoals een kort geding of beslag blijft de overheidsrechter doorgaans wel bevoegd.