Wat is een licentieovereenkomst auteursrecht? Uitleg en gebruik

Wat is een licentieovereenkomst auteursrecht? Het is de afspraak waarin de maker of rechthebbende van een auteursrechtelijk werk een ander toestemming geeft om dat werk te gebruiken, tegen een vergoeding en binnen afgesproken grenzen, zonder dat het auteursrecht zelf overgaat. Het werk kan een tekst, een foto, een illustratie, een muziekstuk, een video of software zijn. Op grond van artikel 1 van de Auteurswet heeft de maker het uitsluitende recht om zijn werk openbaar te maken en te verveelvoudigen. Met een licentie geeft hij een deel van die bevoegdheid uit handen voor bepaalde gebruiksvormen, terwijl hij rechthebbende blijft. De licentie regelt welke exploitatievormen, welk gebied en welke looptijd gelden.

Het korte antwoord

• Een licentieovereenkomst auteursrecht geeft gebruiksrecht op een werk zonder dat het auteursrecht overgaat.
• Het werkt voor tekst, foto, illustratie, muziek, video en software.
• Je benoemt de exploitatievormen: welk gebruik mag, in welk medium, in welk gebied en hoe lang.
• Licentie verschilt van overdracht; overdracht vereist op grond van artikel 2 van de Auteurswet een akte.
• Morele rechten uit artikel 25 van de Auteurswet, zoals naamsvermelding, kun je niet volledig weglicentiëren.

Wat is een licentieovereenkomst auteursrecht precies?

Auteursrecht ontstaat automatisch zodra iemand een werk maakt dat een eigen, oorspronkelijk karakter heeft en het persoonlijk stempel van de maker draagt. Registratie is niet nodig. De maker mag als enige bepalen of en hoe zijn werk wordt gebruikt. Wil een ander het werk publiceren, verkopen, bewerken of verspreiden, dan is daar toestemming voor nodig. Een licentie is precies die toestemming, vastgelegd in afspraken. De maker houdt het auteursrecht en geeft de gebruiker een omschreven gebruiksrecht.

Wie de maker is, is niet altijd de bedenker. Maakt een werknemer een werk in het kader van zijn dienstverband, dan geldt op grond van artikel 7 van de Auteurswet de werkgever als maker en rechthebbende. Bij opdrachten aan zelfstandigen ligt het auteursrecht juist bij de maker, tenzij het schriftelijk is overgedragen. Voor je een licentie geeft, is dus belangrijk vast te stellen wie de rechten daadwerkelijk houdt.

Licentie of overdracht: het verschil

Bij overdracht draagt de maker het auteursrecht over en verliest hij de zeggenschap. Op grond van artikel 2 van de Auteurswet vereist die overdracht een akte, dus een ondertekend stuk, en zij omvat alleen de bevoegdheden die in de akte staan of daar noodzakelijk uit voortvloeien. Bij een licentie behoudt de maker het recht en geeft hij alleen gebruik uit handen. Dat maakt een licentie flexibeler: je kunt hetzelfde werk aan meerdere gebruikers licenseren en per gebruiker andere voorwaarden stellen. Voor de meeste makers is een licentie daarom aantrekkelijker dan verkoop van het recht.

Exploitatievormen, gebied en looptijd

De kern van een auteursrechtlicentie is de omschrijving van de exploitatievormen. Je bepaalt precies welk gebruik is toegestaan:

• Exploitatievorm. Mag het werk gedrukt, online, in reclame, in een product of in een uitzending worden gebruikt? Elke vorm apart benoemen.
• Exclusiviteit. Exclusief voor één gebruiker, of niet-exclusief zodat de maker aan meer partijen kan licenseren.
• Gebied. Nederland, de Benelux, de EU of wereldwijd.
• Looptijd. Een vaste termijn, eenmalig gebruik of voor de duur van het auteursrecht, dat tot zeventig jaar na het overlijden van de maker loopt.

Alles wat niet in de licentie staat, blijft bij de maker. Een gebruiker die het werk in een ander medium of gebied wil inzetten, heeft daarvoor opnieuw toestemming nodig.

Morele rechten die je niet kunt weglicentiëren

Naast de exploitatierechten heeft de maker persoonlijkheidsrechten, ook wel morele rechten, uit artikel 25 van de Auteurswet. Die kun je niet zomaar wegcontracteren. De maker houdt het recht op vermelding van zijn naam en het recht zich te verzetten tegen wijzigingen in het werk. Van sommige van deze rechten kan de maker afstand doen, bijvoorbeeld van het recht op naamsvermelding, maar van het recht om zich te verzetten tegen misvorming, verminking of aantasting die zijn eer of naam schaadt, kan hij geen afstand doen. Een licentie waarin staat dat de gebruiker het werk vrij mag aanpassen en de naam mag weglaten, gaat dus niet zover als hij lijkt: het dwingende deel van artikel 25 blijft overeind.

Bijzondere gevallen: film en de maker als natuurlijk persoon

Voor audiovisueel werk geldt een aparte regel. Bij een filmwerk worden de makers op grond van artikel 45d van de Auteurswet vermoed hun exploitatierechten aan de producent te hebben overgedragen, tenzij schriftelijk anders is afgesproken, met recht op een billijke vergoeding. Wie video in licentie geeft, houdt daar rekening mee. Is de maker een natuurlijk persoon die zijn werk exploiteert, dan geldt bovendien het auteurscontractenrecht. Artikel 25c van de Auteurswet geeft de maker recht op een billijke vergoeding, artikel 25e maakt ontbinding mogelijk als de gebruiker het werk onvoldoende exploiteert, en onredelijk bezwarende bedingen zijn vernietigbaar. Die regels beschermen de individuele maker tegen een te scheef contract.

Een voorbeeld uit de praktijk

Een fotograaf maakt productfoto’s voor een webshop en wil die niet verkopen maar in licentie geven. Zij verleent een niet-exclusieve licentie voor gebruik op de webshop en de bijbehorende socialmediakanalen, voor Nederland, voor twee jaar, tegen een vast bedrag per fotoserie. De licentie sluit gebruik in gedrukte reclame en verkoop aan derden uit, en bepaalt dat de fotograaf bij redactioneel gebruik als maker wordt vermeld. De webshop mag de foto’s dus niet zomaar in een gedrukte folder of op verpakkingen gebruiken; daarvoor is een nieuwe afspraak nodig. Zo behoudt de fotograaf zeggenschap en een tweede verdienmoment.

Eerlijke aanbeveling

Je hebt niet altijd een jurist nodig. Voor een eenvoudige, niet-exclusieve licentie op een enkel werk, met een beperkt gebruik en een vaste vergoeding, kom je vaak een heel eind met een beproefd model dat je zorgvuldig invult. Benoem dan wel de exploitatievormen en de naamsvermelding.

Laat een licentieovereenkomst auteursrecht wel opstellen zodra er exclusiviteit, meerdere media, bewerkingsrechten of een royalty in het spel komen. De valkuilen zitten in een te ruime omschrijving van het gebruik, het per ongeluk weggeven van rechten die je later zelf nodig hebt, en bepalingen die botsen met de dwingende morele rechten uit artikel 25 van de Auteurswet. Een jurist die auteursrecht kent, zorgt dat de licentie klopt en dat je niet meer weggeeft dan de bedoeling is.

Wil je weten wat er precies in moet, lees dan licentieovereenkomst auteursrecht opstellen. Overweeg je het uit te besteden, bekijk dan licentieovereenkomst auteursrecht laten opstellen. Direct een overeenkomst nodig? Bekijk onze licentieovereenkomst auteursrecht.

Veelgestelde vragen