MKB Juristen stelt juridische documenten op maat op
Het beste is om belangrijke contracten, algemene voorwaarden en andere juridische documenten niet zelf te knutselen of te kopiëren. Wij helpen ondernemers budgetvriendelijk met juridisch maatwerk, vooraf duidelijke kosten en praktische uitleg.
- Contracten, voorwaarden en juridische documenten op maat
- Budgetvriendelijk en vooraf duidelijk over de kosten
- Gratis adviesgesprek of vrijblijvend een offerte aanvragen
Ja, in beginsel mag de verkoper na de overname een eigen onderneming starten of bij een concurrent gaan werken – ondernemen is vrij – maar die vrijheid is niet onbeperkt. Ook zonder afgesproken concurrentiebeding mag de verkoper jou als koper geen oneerlijke concurrentie aandoen: de eisen van redelijkheid en billijkheid (artikel 6:248 BW) stellen daar grenzen aan. Wil je echte zekerheid, neem dan een duidelijk concurrentiebeding met boetebeding op in de overnameovereenkomst. Hieronder lees je precies wat de verkoper wel en niet mag, en hoe je je positie als koper vooraf sterk maakt.
Concurrentie na overname: wat mag de verkoper wel en niet?
Wanneer je een onderneming koopt, betaal je niet alleen voor de inventaris en de voorraad, maar vooral voor de klanten, de naamsbekendheid en de goodwill. Het kan dan niet de bedoeling zijn dat de voormalige eigenaar met al die kennis en relaties bij een concurrent aan de slag gaat. Of nog erger: dat hij meteen zelf een concurrerend bedrijf opricht en jouw klanten meeneemt.
Daarom is het logisch dat dit recht in de overnameovereenkomst wordt beperkt. Toch heeft de verkoper ook zonder zo’n geformuleerd concurrentieverbod geen volledige vrijheid. De wet en de rechtspraak beschermen de koper tot op zekere hoogte tegen oneerlijke concurrentie. In het kort:
- Wel toegestaan: opnieuw ondernemen, in dezelfde branche werken, en gewoon zaken doen met klanten die uit zichzelf naar de verkoper toe komen.
- Niet toegestaan: de verkochte onderneming stelselmatig en doelbewust beconcurreren en de goodwill uithollen waarvoor jij hebt betaald – ook zonder concurrentiebeding.
Wat is een concurrentiebeding bij een overname?
Een concurrentiebeding is een afspraak in de overnameovereenkomst waarin de verkoper zich verbindt om gedurende een bepaalde periode en binnen een bepaald gebied geen concurrerende activiteiten te ontplooien. Het beschermt de goodwill, het klantenbestand en de knowhow waarvoor jij als koper hebt betaald. Vaak wordt het gekoppeld aan een boetebeding: bij overtreding is direct een vooraf afgesproken bedrag verschuldigd. Verwar dit niet met het concurrentiebeding uit een arbeidsovereenkomst – dat kent eigen, strengere wettelijke regels.
Onrechtmatige concurrentie is ook zonder beding verboden
Het richtinggevende arrest in dit soort zaken is Kolkman/Cornelisse (Hoge Raad, 1 juli 1997, ECLI:NL:HR:1997:AG1569). De feiten: de heer Kolkman besloot zijn assurantiekantoor om gezondheidsredenen te verkopen. Cornelisse, een buitendienstmedewerker van het kantoor, nam het over, en Kolkman kwam zelf op de loonlijst terecht. Toen Kolkman later werd ontslagen, ondernam hij verschillende pogingen om klanten van Cornelisse weg te kapen.
De Hoge Raad oordeelde dat het ontbreken van een concurrentiebeding geen vrijgeleide is om de overnemer concurrentie aan te doen. De eisen van redelijkheid en billijkheid verbieden dat. Wie zijn onderneming verkoopt, mag in beginsel niet vlak in de buurt dezelfde activiteiten voortzetten en zo de overgedragen onderneming stelselmatig beconcurreren.
Wel werd de bescherming van de koper begrensd. De beperking moet redelijk zijn gelet op de omstandigheden – zoals de lokale reputatie en de aard van de onderneming – en is in de praktijk vaak beperkt naar duur en naar geografisch bereik (een straal rond de plaats van vestiging). Een onbeperkt verbod past niet.
Welke gedragingen vallen onder onrechtmatige concurrentie?
Of concurrentie onrechtmatig is, hangt af van de omstandigheden van het geval. In de praktijk gaat het vaak om een combinatie van de volgende elementen:
- Stelselmatig klanten benaderen van de verkochte onderneming;
- Profiteren van vertrouwelijke kennis, klantenbestanden of bedrijfsgeheimen;
- Vlak in de directe omgeving dezelfde activiteiten voortzetten;
- Bewust de goodwill uithollen waarvoor de koper heeft betaald.
Niet elke concurrentie is verboden. De verkoper mag in beginsel gewoon ondernemen; pas wanneer hij doelbewust de waarde aantast die hij net heeft verkocht, raakt hij de grenzen van het onrechtmatige.
Verschil tussen een activa-/passivatransactie en een aandelenoverdracht
Of en hoe je de verkoper kunt binden, hangt mede af van de vorm van de overname. Grofweg zijn er twee routes, met elk eigen aandachtspunten voor concurrentie:
- Activa-/passivatransactie: je koopt de onderneming zelf (klanten, contracten, voorraad, goodwill). De verkoper blijft eigenaar van zijn rechtspersoon en kan in beginsel opnieuw beginnen. Een concurrentiebeding met de verkopende ondernemer is hier essentieel.
- Aandelenoverdracht: je koopt de aandelen van de vennootschap. Het bedrijf gaat als geheel over, maar de verkopende aandeelhouder kan daarbuiten alsnog concurreren. Leg daarom in de koopovereenkomst van de aandelen expliciet vast dat de verkoper, en eventueel aan hem gelieerde partijen, zich onthoudt van concurrentie.
In beide gevallen geldt: zonder duidelijke afspraak val je terug op de open norm van redelijkheid en billijkheid – bruikbaar, maar minder hard dan een goed geformuleerd beding.
Waarom een concurrentiebeding toch belangrijk blijft
De wettelijke bescherming via redelijkheid en billijkheid is waardevol, maar lastig hard te maken. Je moet als koper aantonen dat het gedrag van de verkoper de grens overschrijdt, en dat leidt vaak tot discussie en procedures. Daarom blijft het sterk aan te raden om bij de overgang van de onderneming een expliciet concurrentiebeding in de overnameovereenkomst op te nemen.
Een goed concurrentiebeding heeft drie voordelen:
- Duidelijkheid: vooraf staat zwart-op-wit wat de verkoper niet mag, voor welke periode en in welk gebied;
- Afschrikkend effect: de verkoper denkt twee keer na voordat hij klanten benadert;
- Eenvoudiger handhaven: je hoeft niet eerst te bewijzen dat concurrentie onrechtmatig is.
Dat afschrikkende effect wordt nog sterker als je er een boetebeding aan koppelt. Bij een boetebeding hoef je de geleden schade niet precies te begroten: bij overtreding is een vooraf afgesproken bedrag verschuldigd. Dat scheelt veel bewijslast en discussie.
Wanneer is een concurrentiebeding rechtsgeldig?
Een concurrentiebeding en boetebeding zijn niet automatisch onbeperkt geldig. Een beding mag niet verder gaan dan noodzakelijk om de belangen van de koper te beschermen, en mag de verkoper niet onevenredig zwaar beperken in zijn mogelijkheid om te werken of te ondernemen. Een rechter kan een te ruim beding matigen of buiten toepassing laten.
Let daarom op een evenwichtige formulering op deze punten:
- Duur: een redelijke termijn, afgestemd op de tijd die je nodig hebt om de klantrelaties over te nemen;
- Geografisch bereik: een gebied dat past bij het werkterrein van de onderneming;
- Reikwijdte: welke concrete activiteiten en welk type klanten het beding raakt;
- Boete: een bedrag dat reëel en proportioneel is.
Wat te doen bij een geschil over concurrentie na overname?
Een overname is wel vaker het toneel voor discussie, zeker als de verkoper zich niet aan de afspraken houdt of als je na de koop ontdekt dat er “lijken in de kast” zaten. In zulke gevallen grijp je terug naar de gemaakte afspraken om je juridische positie te bepalen. Een praktische aanpak:
- Verzamel bewijs: documenteer welke klanten zijn benaderd, welke uitingen er zijn en wanneer dit speelde;
- Lees de overeenkomsten na: de intentieverklaring, de overnameovereenkomst en eventuele bijlagen bepalen je beweegruimte;
- Stuur een onderbouwde sommatie: vaak stopt het ongewenste gedrag al na een formele brief van een jurist;
- Overweeg juridische stappen: lukt het niet in der minne, dan kun je nakoming, een verbod of de afgesproken boete vorderen.
Ook zonder concurrentiebeding sta je dus niet met lege handen, maar mét een goed beding sta je aanzienlijk sterker. Twijfel je over je positie? Onze juristen beoordelen je situatie en bepalen samen met jou de beste vervolgstap.
Veelgestelde vragen over concurrentie na een overname
Mag de verkoper na de verkoop een nieuw bedrijf in dezelfde branche starten?
In beginsel wel. Ondernemen is vrij. Maar de verkoper mag de verkochte onderneming niet stelselmatig en oneerlijk beconcurreren, bijvoorbeeld door vlak in de buurt dezelfde activiteiten op te starten en de oude klanten gericht weg te halen. Doet hij dat wel, dan kan dat onrechtmatig zijn, ook zonder concurrentiebeding.
Geldt er een concurrentieverbod als er niets is afgesproken?
Er geldt geen formeel beding, maar wel een ondergrens via de eisen van redelijkheid en billijkheid. De verkoper mag de koper geen oneerlijke concurrentie aandoen die de net verkochte goodwill uitholt. De precieze grens hangt af van de omstandigheden, zoals afstand, tijdsverloop en de manier waarop klanten worden benaderd.
Hoe lang mag een concurrentiebeding na overname duren?
Daarvoor geldt geen vaste wettelijke termijn. De duur moet redelijk en noodzakelijk zijn om je belang als koper te beschermen. Een te lange of te ruime beperking kan door de rechter worden gematigd of buiten toepassing gelaten. Laat de termijn daarom afstemmen op jouw concrete situatie.
Geldt het concurrentiebeding ook bij een aandelenoverdracht?
Ook bij een aandelentransactie is een concurrentiebeding gebruikelijk en verstandig. De koper neemt dan de vennootschap over, maar de verkopende aandeelhouder kan daarbuiten alsnog concurreren. Leg daarom in de koopovereenkomst van de aandelen expliciet vast dat de verkoper (en eventueel aan hem gelieerde partijen) zich onthoudt van concurrentie.
Wat is het verschil met een concurrentiebeding in een arbeidsovereenkomst?
Een concurrentiebeding bij een overname valt onder het algemene contractenrecht en wordt getoetst aan redelijkheid en billijkheid. Een concurrentiebeding in een arbeidsovereenkomst kent eigen, strengere wettelijke regels die de werknemer extra beschermen. Beoordeel een overnamebeding dus niet met de maatstaven van het arbeidsrecht.
Wat is het voordeel van een boetebeding bij een concurrentiebeding?
Bij overtreding is dan een vooraf afgesproken bedrag verschuldigd, zonder dat je je schade hoeft te bewijzen of te begroten. Dat maakt handhaving eenvoudiger en werkt sterk afschrikkend. De boete moet wel proportioneel zijn, anders kan een rechter die matigen.
Kan ik de overname terugdraaien als de verkoper informatie achterhield?
Soms wel. Als de verkoper essentiële zaken verzweeg, kunnen vernietiging, schadevergoeding of een beroep op garanties uit de overeenkomst aan de orde zijn. Dit is sterk afhankelijk van de feiten en de gemaakte afspraken; laat je situatie daarom juridisch beoordelen.
Laat je overnameovereenkomst opstellen door MKB Juristen
Een sterke overname begint bij goede afspraken. Wil je voorkomen dat de verkoper jou na de koop concurrentie aandoet, laat dan een waterdicht concurrentie- en boetebeding opnemen in je overnameovereenkomst. Onze juristen ondersteunen je bij het opstellen en beoordelen van de overnameovereenkomst en adviseren je over ondernemingsrecht bij overnames.
Loopt er al een conflict met de verkoper? Ook dan helpen we je verder met een onderbouwde aanpak. Plan een vrijblijvend intakegesprek in en ontdek hoe je sterk in je schoenen staat.
