Herroepingsrecht blijft na verwijderen beschermfolie van toepassing

Ja, het herroepingsrecht blijft gewoon van toepassing nadat een consument de beschermfolie of verzegeling van een product zoals een matras heeft verwijderd. Een bepaling in je algemene voorwaarden die het herroepingsrecht laat vervallen zodra de folie eraf is, is dus niet zomaar geldig. Het Hof van Justitie van de Europese Unie bevestigde dit op 27 maart 2019 in de zaak slewo tegen Ledowski (C-681/17): alleen wanneer een product na het verbreken van de verzegeling om hygiene- of gezondheidsredenen definitief niet meer verkoopbaar is, mag je het uitsluiten van het herroepingsrecht. Bij een matras is dat niet het geval.

Wat is het herroepingsrecht bij online verkoop aan consumenten?

Wanneer consumenten een online aankoop doen, rekenen zij op een aantal wettelijke rechten. Een van de belangrijkste is het herroepingsrecht: het recht om een aankoop op afstand kosteloos en zonder opgave van reden te annuleren. De Europese regelgever vindt dat consumenten bij koop op afstand extra bescherming verdienen en legde dit vast in de Richtlijn consumentenrechten (Richtlijn 2011/83/EU), in Nederland verwerkt in het Burgerlijk Wetboek.

Op grond hiervan heeft een consument in beginsel veertien dagen bedenktijd na ontvangst van het product. Binnen die termijn kan hij de overeenkomst ontbinden en het product terugsturen. Het herroepingsrecht geldt voor de meeste consumentenaankopen op afstand, dus ook voor verkoop via je webshop, telefoon of e-mail.

Wat mag de consument tijdens de bedenktijd doen?

Gedurende de bedenktijd mag de klant het product uitproberen, maar alleen voor zover dat strikt noodzakelijk is om de aard, de kenmerken en de werking ervan te beoordelen. Een voorbeeld maakt dit concreet:

• Kleding mag de consument passen, zoals dat ook in een fysieke winkel zou kunnen.
• Een hip jurkje daadwerkelijk dragen naar een trouwfeest gaat te ver. Dat is meer dan beoordelen.
• Een boek mag worden ingekeken, maar niet volledig worden uitgelezen of beschadigd.

Gaat de consument verder dan dit beoordelen, dan houdt hij wel zijn herroepingsrecht, maar kan hij aansprakelijk zijn voor de waardevermindering van het product. Het is verstandig om je klanten hier vooraf duidelijk over te informeren.

Welke producten zijn uitgezonderd van het herroepingsrecht?

Het herroepingsrecht is sterk, maar niet absoluut. De wet voorziet in een aantal uitzonderingen: producten waarop het herroepingsrecht niet van toepassing is. Het is verstandig om deze in je algemene voorwaarden te benoemen, zodat je discussies achteraf voorkomt. Denk bijvoorbeeld aan:

• Op maat gemaakte of gepersonaliseerde producten, zoals een fotoalbum of een gegraveerd sieraad.
• Producten die snel bederven, zoals verse voedingsmiddelen.
• Verzegelde producten die om redenen van gezondheidsbescherming of hygiene niet kunnen worden teruggezonden zodra de verzegeling is verbroken.

Die laatste categorie staat centraal in de matraszaak. Juist daar gaat het in de praktijk vaak mis.

De uitzondering om redenen van gezondheid of hygiene

De Richtlijn consumentenrechten kent een uitzondering voor verzegelde goederen die om hygienische of gezondheidsredenen niet kunnen worden teruggezonden zodra de verzegeling eenmaal is verbroken. Deze regel kan eenvoudig worden toegepast op bijvoorbeeld geopende voedingsmiddelen, ook als die een langere houdbaarheid hebben, of op verzegelde cosmetica.

De vraag is alleen: hoe ver reikt deze uitzondering? Mag je elk product dat met het lichaam in aanraking komt uitsluiten zodra de folie eraf is? Het Hof van Justitie heeft daar een duidelijk antwoord op gegeven, en dat antwoord valt voor webshops vaak anders uit dan zij vooraf denken.

De matraszaak: mag een consument de beschermfolie verwijderen?

Een Duitse online handelaar weigerde een teruggezonden matras met een waarde van ruim 1.100 euro. De consument had de beschermfolie weggehaald, waardoor de verkoper naar eigen zeggen niet langer kon waarborgen dat er geen menselijk contact was geweest. Onhygienisch, oordeelde de verkoper. De consument dacht daar anders over. Uiteindelijk stelde het Duitse Bundesgerichtshof een prejudiciele vraag aan het Hof van Justitie van de Europese Unie.

In zijn arrest van 27 maart 2019 (zaak C-681/17) verduidelijkt het Hof dat de hygiene-uitzondering alleen geldt voor gevallen waarin de gezondheidsbescherming of de hygiene na het verwijderen van de verzegeling niet langer kan worden gewaarborgd. Er moet met andere woorden een reeel gevaar bestaan waardoor het product niet meer door een derde kan worden gebruikt en de verkoper het definitief uit de handel moet halen.

Bij een matras is dat volgens het Hof niet het geval. Een matras wordt na het verwijderen van de beschermfolie niet zomaar ongeschikt voor hergebruik. Het Hof wijst erop dat:

• mensen in een hotel ook op een gebruikte matras slapen;
• er een markt voor tweedehands matrassen bestaat;
• een matras grondig kan worden gereinigd en ontsmet.

Het Hof stelt een matras op dit punt gelijk met een kledingstuk: rechtstreeks contact met het lichaam is noodzakelijk om het product te kunnen beoordelen, net zoals een consument een bloes moet passen. De verkoper moet de matras nadien wel reinigen of ontsmetten, maar kan hem daarna gewoon opnieuw verkopen. Van een uitzondering op het herroepingsrecht is dus geen sprake.

Wat betekent dit voor jouw webshop en algemene voorwaarden?

In deze zaak ging het om een matras van ruim 1.100 euro. Geen klein bedrag. Toch ging de verkoper ervan uit dat het herroepingsrecht niet van toepassing was. Een onjuiste aanname kan stevige gevolgen hebben voor je marktstrategie, je prijszetting en je voorraadbeheer. De verkoper moest na deze uitspraak alsnog een oplossing vinden voor teruggezonden matrassen waarvan de folie was weggehaald.

De praktische les voor ondernemers is duidelijk:

• Sluit een product alleen uit van het herroepingsrecht als het na het verbreken van de verzegeling echt niet meer verkoopbaar is om gezondheids- of hygieneredenen.
• Een product dat je kunt reinigen, ontsmetten of opnieuw verpakken, valt waarschijnlijk niet onder de uitzondering.
• Toets je algemene voorwaarden voor je webshop aan deze rechtspraak voordat je een retour weigert.
• Informeer je klanten vooraf helder over welke producten wel en niet retour mogen en over de gevolgen van overmatig gebruik tijdens de bedenktijd.

Het opstellen van waterdichte voorwaarden voor verkoop aan consumenten is geen eenvoudige klus. Een onterechte uitsluiting kan juist averechts werken: de bepaling is dan ongeldig en je staat zwakker bij een geschil. Goede voorwaarden voorkomen onaangename verrassingen achteraf.

Waardevermindering en informatieplicht: twee veelgemaakte fouten

Naast het onterecht uitsluiten van het herroepingsrecht zien we in de praktijk twee andere fouten die webshops geld kosten. Beide draaien om dezelfde kern: je rechten als verkoper staan of vallen met de informatie die je vooraf aan de consument geeft.

Waardevermindering verhalen mag, maar niet zomaar

Komt een product terug met sporen van gebruik dat verder ging dan beoordelen, dan kun je in beginsel de waardevermindering verrekenen met het terug te betalen bedrag. Dat recht is echter geen vrijbrief. Je moet kunnen onderbouwen dat de consument het product meer heeft gebruikt dan nodig was om de aard, kenmerken en werking te beoordelen, en je moet de hoogte van de waardevermindering aannemelijk maken. Een standaardpercentage inhouden op elke retour houdt bij een geschil meestal geen stand.

Onjuiste informatie verlengt de bedenktijd fors

Heb je de consument niet of niet volledig geinformeerd over het herroepingsrecht, dan begint de bedenktijd niet te lopen op het gebruikelijke moment. De termijn kan daardoor aanzienlijk worden verlengd. Een correcte, vooraf verstrekte uitleg over het herroepingsrecht en het modelformulier voor herroeping is dus geen formaliteit, maar beschermt je eigen positie. Twijfel je of je voorwaarden en je informatie op de webshop aan de eisen voldoen? Onze juridische ondersteuning voor ondernemers kijkt graag met je mee.

Veelgestelde vragen over het herroepingsrecht en beschermfolie

Mag ik het herroepingsrecht uitsluiten zodra de beschermfolie verwijderd is?

Niet automatisch. Alleen wanneer het product door het verbreken van de verzegeling om gezondheids- of hygieneredenen definitief niet meer verkoopbaar is, mag je het uitsluiten. Voor een matras geldt dit volgens het Hof van Justitie niet, omdat die kan worden gereinigd en opnieuw verkocht.

Voor welke producten geldt de hygiene-uitzondering dan wel?

De uitzondering is bedoeld voor verzegelde producten die na opening niet meer veilig of hygienisch door een ander gebruikt kunnen worden. Denk aan bepaalde cosmetica, verzorgingsproducten of geopende voedingsmiddelen. Of de uitzondering in een concreet geval opgaat, hangt af van de vraag of het product na reiniging nog opnieuw verkocht kan worden.

Hoe lang is de bedenktijd bij een online aankoop?

De consument heeft in beginsel veertien dagen bedenktijd na ontvangst van het product. Heb je hem niet correct over het herroepingsrecht geinformeerd, dan kan deze termijn aanzienlijk langer worden. Een juiste informatieverstrekking is dus in je eigen belang.

Wat als de consument het product meer heeft gebruikt dan nodig?

Het herroepingsrecht blijft dan bestaan, maar de consument kan aansprakelijk zijn voor de waardevermindering die door dat overmatige gebruik is ontstaan. Voorwaarde is wel dat je hem vooraf duidelijk over het herroepingsrecht hebt geinformeerd.

Geldt deze uitspraak ook voor andere producten dan matrassen?

Ja. Het Hof legt de hygiene-uitzondering algemeen uit en niet alleen voor matrassen. De kernvraag is steeds dezelfde: kan het product na het verbreken van de verzegeling worden gereinigd, ontsmet of opnieuw verpakt en daarna opnieuw verkocht? Is het antwoord ja, dan blijft het herroepingsrecht in de regel gewoon van toepassing.

Wat riskeer ik als mijn algemene voorwaarden een ongeldige uitsluiting bevatten?

Een ongeldige bepaling biedt geen bescherming: je kunt een terechte retour niet weigeren en staat zwakker bij een geschil. Bovendien kan een onjuiste uitsluiting als oneerlijk worden aangemerkt. Het loont daarom om je voorwaarden juridisch te laten toetsen.

Laat je voorwaarden controleren door een jurist

Voorzie ook jij een uitsluiting van het herroepingsrecht bij producten waarvan de verpakking is geopend of een beschermfolie is weggehaald? Dan is het verstandig om je voorwaarden tegen het licht te houden. Onze juristen zijn gespecialiseerd in contractenrecht en helpen je bij het opstellen of controleren van je algemene voorwaarden voor je webshop, zodat ze juridisch standhouden en aansluiten bij de actuele rechtspraak.

Wil je hier snel duidelijkheid over? Plan een vrijblijvende intake in en bespreek je situatie met een van onze juristen.