Conflicten zijn in elk werkveld onvermijdelijk, maar gelukkig bestaan er verschillende manieren om ze op te lossen zonder direct naar de rechter te stappen. Twee belangrijke vormen van alternatieve geschiloplossing zijn bemiddeling en arbitrage. Hoewel ze soms door elkaar worden gehaald, verschillen ze wezenlijk van elkaar. De verschillen hebben onder meer betrekking op de aanpak, het formele karakter en de kosten. Wel hebben ze alle twee voordelen ten opzichte van een procedure die via de rechtbank verloopt.
Wat is bemiddeling?
Bij bemiddeling schakelen de partijen vrijwillig een neutrale derde in, de bemiddelaar. De bemiddelaar zal helpen bij het vinden van een gezamenlijke oplossing. Bemiddeling is gericht op onderlinge communicatie, samen onderhandelen en het herstellen van het vertrouwen. De bemiddelaar begeleidt het proces, maar doet zelf geen bindende uitspraak. In sommige gevallen kan een bemiddelaar wél voorstellen doen om zo de partijen dichter bij elkaar te brengen, maar het blijven uiteindelijk de partijen zelf die de oplossingen moeten bedenken en aanvaarden. Hierdoor behouden ze de volledige controle over de uitkomst.
Bemiddeling is in principe laagdrempeliger, flexibeler en informeler dan een juridische procedure. Er zijn geen strakke procesregels, tenzij de partijen daar zelf afspraken over maken. De vertrouwelijkheid en de vrijwillige instemming zijn essentiële kenmerken. Als bemiddeling slaagt, wordt het resultaat vastgelegd in een overeenkomst die juridisch bindend wordt gemaakt.
Wat is arbitrage?
Arbitrage gaat een stap verder. De betrokken partijen kiezen dan een onafhankelijke deskundige, de arbiter. De arbiter doet een bindende uitspraak over het geschil. De arbiter luistert naar beide partijen en beoordeelt de feiten en argumenten. Hij of zij velt vervolgens een oordeel dat afdwingbaar is, net zoals een rechterlijk vonnis. Arbitrage wordt vaak gebruikt in sectoren waar deskundigheid over de inhoud van het geschil belangrijk is, zoals in de bouw of in de mariene sector. We spreken dan van sectorspecifieke arbitrage. Hierbij kunnen de betrokkenen vooraf of na het ontstaan van een conflict afspreken dat zij zich onderwerpen aan het arbitraal vonnis.
De procedure is formeler dan bij bemiddeling, maar biedt wel nog altijd meer flexibiliteit dan een rechtszaak: de partijen kunnen bijvoorbeeld zelf afspraken maken over de samenstelling van het scheidsgerecht en de procedure. Arbitrage verloopt (meestal) vertrouwelijk en niet openbaar. Het kan sneller zijn dan procederen bij de rechter. Over het algemeen is het wel duurder dan bemiddeling.
Belangrijke verschillen tussen bemiddeling en arbitrage
Zowel bemiddeling (bemiddelingsbeding) als arbitrage (arbitraal beding) kunnen vooraf in een overeenkomst worden afgesproken en contractueel verplicht worden gemaakt, maar in principe gaat het om een vrijwillige keuze. Men kan er ook na het ontstaan van het conflict voor kiezen. Op dit punt lijken bemiddeling en arbitrage sterk op elkaar. Een belangrijk verschil heeft vooral te maken met de uitspraak. Ook de werkwijze is anders. Een bemiddelaar helpt partijen om zelf een oplossing te vinden, een arbiter beslist en legt een bindende uitspraak op. Arbitrage is daarnaast formeler en hierbij bepaalt de arbiter de uitkomst, terwijl de partijen bij bemiddeling meer controle houden over de uitkomst. Beide methoden zijn meestal sneller dan een procedure voor de rechter. Bemiddeling is in principe de goedkoopste optie, arbitrage kan duurder zijn door hogere deskundigenvergoedingen.
