Hoe hoog mag de contractuele boete zijn?

Er bestaat geen wettelijk maximum voor een contractuele boete. Je mag de hoogte in beginsel zelf bepalen: partijen zijn vrij om af te spreken welk bedrag verschuldigd is als iemand zijn afspraken niet (op tijd) nakomt. Toch zit er een belangrijke rem op. Op grond van artikel 6:94 van het Burgerlijk Wetboek (BW) kan de rechter een boete matigen wanneer toepassing van het boetebeding tot een buitensporig en daarom onaanvaardbaar resultaat zou leiden. Bij overeenkomsten met een consument kan een te hoge boete bovendien helemaal worden vernietigd. Hieronder lees je waar je op let om een boete vast te stellen die afschrikt én juridisch standhoudt.

Kort antwoord: hoe hoog mag een contractuele boete zijn?

• Geen wettelijk plafond. Tussen bedrijven mag je de hoogte in beginsel zelf bepalen.
• De rechter kan matigen (artikel 6:94 BW), maar doet dat terughoudend: alleen bij een buitensporig en daardoor onaanvaardbaar resultaat.
• Bij een consument gelden strengere regels. Een te hoge boete kan oneerlijk en daarmee ongeldig zijn; de rechter laat die dan buiten toepassing.
• Onderbouw de hoogte aan de hand van het belang dat je beschermt en de schade die je redelijkerwijs verwacht.

Wat is een contractueel boetebeding?

Een boetebeding is een afspraak in een overeenkomst dat de partij die zijn verplichtingen niet (op tijd) nakomt een vooraf bepaald bedrag verschuldigd is (artikel 6:91 BW). Het wordt vaak gebruikt om strikte deadlines, exclusiviteit, een concurrentiebeding of geheimhouding kracht bij te zetten. Zo kun je een boetebeding inzetten om een geheimhoudingsverklaring afdwingbaar te maken.

Een boetebeding heeft doorgaans twee functies:

• Prikkel tot nakoming: de dreiging van de boete moet de tegenpartij ertoe bewegen zijn afspraken na te komen.
• Gefixeerde schadevergoeding: de boete vervangt in beginsel de verplichting om de werkelijke schade te bewijzen en te begroten.

Welke functie voorop staat, bepaalt voor een groot deel hoe hoog de boete redelijkerwijs mag zijn. Leg de bedoeling daarom duidelijk vast in het beding zelf.

Hoe hoog mag de boete zijn?

In beginsel ben je vrij om de hoogte van de contractuele boete zelf te bepalen, net zoals de tegenpartij vrij is om wel of niet te tekenen. Er is geen wettelijk plafond. In de praktijk wordt de boete vaak vormgegeven als:

• een vast bedrag per overtreding;
• een bedrag per dag dat de overtreding voortduurt (bijvoorbeeld bij te late levering);
• een percentage van de contractwaarde of de openstaande prestatie.

De grens zit niet in de wet, maar in de rechterlijke matigingsbevoegdheid en, bij consumenten, in de toets aan oneerlijke bedingen. Het is verstandig om de boete te onderbouwen: koppel de hoogte aan het belang dat je beschermt en aan de schade die je redelijkerwijs verwacht. Een boete die in geen enkele verhouding staat tot het nadeel loopt een groter risico op matiging.

De boete moet voldoende hoog zijn om te werken

Wil een boetebeding nuttig zijn, dan moet het nadeel van de boete groter zijn dan het voordeel van niet-nakoming. Is de boete lager dan wat de tegenpartij verdient door zich niet aan de afspraak te houden, dan verliest het beding zijn afschrikkende werking. Tegelijk moet de boete ook je eigen mogelijke schade kunnen dekken; raam die schade daarom realistisch bij het opstellen.

Standaard treedt de boete in de plaats van schadevergoeding. Wil je daarnaast nog de werkelijke schade kunnen vorderen voor zover die hoger uitvalt, neem dan een uitdrukkelijke aanvullende schadeclausule op. Zonder zo’n bepaling kun je doorgaans niet méér vorderen dan de bedongen boete.

Wanneer matigt de rechter de boete?

De rechter heeft op grond van artikel 6:94 BW de bevoegdheid om een boete te matigen op verzoek van de schuldenaar. Die bevoegdheid is bewust terughoudend geformuleerd: de rechter mag pas matigen als toepassing van het boetebeding in de gegeven omstandigheden tot een buitensporig en daarom onaanvaardbaar resultaat zou leiden. Een boete is dus niet snel “te hoog”; een enkele wanverhouding tussen boete en werkelijke schade is op zichzelf niet genoeg.

Bij de beoordeling kijkt de rechter onder meer naar:

• de verhouding tussen de boete en de werkelijke schade;
• de aard van de overeenkomst en de inhoud en strekking van het beding;
• de omstandigheden waaronder het beding wordt ingeroepen;
• de hoedanigheid en onderlinge verhouding van partijen.

De rechter mag de boete bovendien niet matigen tot onder de schadevergoeding die zonder boetebeding op grond van de wet verschuldigd zou zijn; dat wettelijke bedrag vormt de ondergrens. Tussen professionele partijen die met open ogen hebben onderhandeld, stelt de rechter zich doorgaans extra terughoudend op. Daarnaast kan een partij betogen dat het beroep op het beding naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is (artikel 6:248 lid 2 BW).

Andere regels bij overeenkomsten met een consument

De grote vrijheid die geldt tussen ondernemingen, geldt niet onverkort bij een overeenkomst tussen een onderneming en een consument. Dan speelt ook de Europese regelgeving over oneerlijke bedingen en de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie mee. Een boetebeding in een consumentenovereenkomst kan onredelijk bezwarend en daarmee oneerlijk zijn.

Het verschil met de zakelijke situatie is groot: bij een oneerlijk beding zal de rechter de boete in de regel niet matigen, maar buiten toepassing laten of vernietigen. Het boetebeding heeft dan geen werking. De rechter moet bovendien zelf (ambtshalve) toetsen of een beding in een consumentencontract oneerlijk is. Je kunt dan nog proberen je werkelijke schade te verhalen, maar dat is bewerkelijker omdat je die schade volledig moet bewijzen.

Bij consumenten is het daarom extra belangrijk dat de boete in een redelijke verhouding staat tot het mogelijke nadeel en dat het beding helder en niet eenzijdig is geformuleerd. Let op: ook bij sommige andere overeenkomsten is voorzichtigheid geboden. Zo is een boetebeding in een arbeidsovereenkomst opnemen geen kinderspel vanwege aanvullende wettelijke eisen.

Boete tussen ondernemers versus richting een consument

Of je tegenpartij een bedrijf of een consument is, maakt voor de houdbaarheid van je boete een groot verschil:

• Tussen ondernemers: ruime contractsvrijheid. De rechter matigt alleen terughoudend en pas bij een buitensporig resultaat. Een goed onderbouwde boete houdt doorgaans stand.
• Richting een consument: beperkte vrijheid. De rechter toetst ambtshalve op oneerlijke bedingen en kan een te hoge boete volledig buiten toepassing laten. Bouw daarom een maximum in en houd de boete proportioneel.

Praktijkvoorbeeld: te late oplevering

Stel: je laat als opdrachtgever software bouwen en spreekt een boete af van een bedrag per dag dat de oplevering te laat is. Werkt dat?

• Tussen ondernemers houdt zo’n boete doorgaans stand, mits de dagboete redelijk is afgestemd op de schade die vertraging veroorzaakt (bijvoorbeeld gemiste omzet of doorlopende kosten). Loopt de boete door een lange vertraging extreem op, dan kan de rechter op verzoek matigen.
• Richting een consument moet je terughoudender zijn: een dagboete zonder maximum kan al snel als onredelijk bezwarend gelden.

Een veelgebruikte oplossing is een dagboete met een maximum, gekoppeld aan een onderbouwde schadeverwachting. Zo behoud je de prikkel zonder onnodig risico op matiging of vernietiging.

Praktische tips voor een houdbaar boetebeding

• Onderbouw de hoogte. Koppel de boete aan het beschermde belang en aan een realistische schade-inschatting.
• Wees concreet. Omschrijf precies welke gedraging de boete oplevert en of die per overtreding of per dag geldt.
• Bouw een maximum in bij doorlopende boetes, zeker richting consumenten.
• Voeg een aanvullende schadeclausule toe als je naast de boete ook de werkelijke (hogere) schade wilt kunnen vorderen.
• Gebruik niet klakkeloos standaardclausules uit andermans voorwaarden; stem het beding af op jouw situatie en de aard van de wederpartij.

Veelgestelde vragen over de contractuele boete

Is er een wettelijk maximum voor een contractuele boete?

Nee. De wet kent geen vast maximum. Partijen mogen de hoogte zelf bepalen. De grens ligt in de rechterlijke matiging (artikel 6:94 BW) en, bij consumenten, in de toets aan oneerlijke bedingen.

Kan de rechter een te hoge boete verlagen?

Ja, maar terughoudend. De rechter kan een boete op verzoek matigen als toepassing van het beding tot een buitensporig en daarom onaanvaardbaar resultaat leidt. Een enkele wanverhouding met de werkelijke schade is daarvoor niet voldoende.

Mag ik naast de boete ook mijn werkelijke schade vorderen?

Alleen als je dat uitdrukkelijk hebt afgesproken. Standaard treedt de boete in de plaats van schadevergoeding. Met een aanvullende schadeclausule kun je het meerdere boven de boete alsnog vorderen, mits je die schade bewijst.

Gelden er strengere regels bij een consument?

Ja. Een boetebeding in een consumentenovereenkomst kan onredelijk bezwarend zijn. De rechter toetst dat zo nodig ambtshalve en zal een oneerlijk beding niet matigen maar buiten toepassing laten of vernietigen.

Wat gebeurt er als mijn boetebeding ongeldig is?

Dan heeft het beding geen werking en kun je de boete niet innen. Je kunt nog proberen je werkelijke schade te verhalen, maar dat vraagt om volledig bewijs van de geleden schade.

Hoe moet ik een contractuele boete formuleren?

Beschrijf concreet welke gedraging een boete oplevert, of die per overtreding of per dag geldt en of er een maximum aan zit. Leg vast of de boete in de plaats komt van schadevergoeding of daarnaast geldt. Een vaag of te ruim geformuleerd beding is moeilijker te handhaven en loopt sneller risico op matiging of vernietiging.

Wat is een redelijke boete bij een concurrentie- of relatiebeding?

Dat hangt af van het belang dat je beschermt en het nadeel dat overtreding kan veroorzaken. Een vast bedrag per overtreding, eventueel aangevuld met een bedrag per dag dat de overtreding voortduurt, komt vaak voor. Houd de boete proportioneel en onderbouw de hoogte, zodat de kans op matiging klein blijft.

Een sluitend boetebeding laten opstellen

Een boete vaststellen die afschrikt én standhoudt voor de rechter is precisiewerk, zeker als er een consument in het spel is of als de boete onderdeel is van bredere afspraken zoals leveringsvoorwaarden of geheimhouding. Onze juristen stellen een boetebeding op dat past bij jouw situatie en bekijken meteen de rest van de overeenkomst en de algemene voorwaarden mee. Gaat het boetebeding specifiek om vertrouwelijke informatie? Bekijk dan ook onze pagina over de geheimhoudingsverklaring.

Wil je sparren over een specifiek boetebeding of een hele overeenkomst laten controleren? Bekijk onze expertise op het gebied van contractenrecht of plan direct een gratis intakegesprek in. Loopt een boete niet binnen? Dan kunnen wij je ook helpen met incasso.