MKB Juristen stelt juridische documenten op maat op
Het beste is om belangrijke contracten, algemene voorwaarden en andere juridische documenten niet zelf te knutselen of te kopiëren. Wij helpen ondernemers budgetvriendelijk met juridisch maatwerk, vooraf duidelijke kosten en praktische uitleg.
- Contracten, voorwaarden en juridische documenten op maat
- Budgetvriendelijk en vooraf duidelijk over de kosten
- Gratis adviesgesprek of vrijblijvend een offerte aanvragen
Onder de WAB kan de cumulatiegrond (i-grond) niet worden gecombineerd met de ontslaggrond werkweigering wegens gewetensbezwaar (f-grond). Wilt u als werkgever een werknemer ontslaan op de f-grond, dan moet u volledig aan alle voorwaarden van die grond voldoen. Een onvolledig f-dossier kunt u niet “aanvullen” met andere, onvoldragen ontslaggronden via de i-grond. In dit artikel leggen wij uit waarom dat zo is, wat het betekent voor uw ontslagdossier en hoe u uw dossier op orde houdt.
Wat is de cumulatiegrond (i-grond)?
De i-grond is een ontslaggrond die met de Wet Arbeidsmarkt in Balans (WAB, in werking sinds 1 januari 2020) aan het ontslagrecht is toegevoegd. Deze grond staat in artikel 7:669 lid 3 sub i BW en wordt ook wel de cumulatiegrond genoemd, omdat hij het mogelijk maakt om verschillende onvoldragen ontslaggronden te combineren tot één voldragen ontslaggrond.
Vóór de WAB moest een werkgever volledig voldoen aan de strenge eisen van één afzonderlijke ontslaggrond. Was een dossier op meerdere punten net niet sterk genoeg, dan hield de arbeidsovereenkomst stand. Met de cumulatiegrond kan een rechter twee of meer onvoldragen gronden bij elkaar optellen en op basis daarvan tóch tot ontbinding overgaan.
Denk bijvoorbeeld aan een situatie met een verstoorde arbeidsrelatie waarbij óók sprake is van disfunctioneren, terwijl geen van beide gronden op zichzelf volledig is onderbouwd. Vroeger zou de rechter de arbeidsovereenkomst in stand laten. Dankzij de i-grond kan de rechter de gronden combineren en het ontslag toch toewijzen. Daar staat wel een prijs tegenover: bij toewijzing op de cumulatiegrond kan de rechter de werknemer een extra vergoeding toekennen van maximaal de helft van de transitievergoeding, bovenop de gebruikelijke vergoedingen.
Let op: de i-grond is geen “verzamelbak”. Uit de rechtspraak blijkt dat een rechter wil zien dat ten minste twee afzonderlijke gronden ieder al een eind in de richting van voldragen zijn. U moet dus per grond toelichten waarom die bijdraagt aan het ontslag; één enkele bijna-voldragen grond met wat losse verwijten erbij is in de regel onvoldoende.
Welke ontslaggronden mogen wél worden gecombineerd?
De cumulatiegrond is bedoeld voor de gronden die te maken hebben met de werknemer als persoon of met de arbeidsrelatie. In de praktijk gaat het om een combinatie van twee of meer van de volgende gronden:
- c-grond – veelvuldig ziekteverzuim met onaanvaardbare gevolgen;
- d-grond – disfunctioneren van de werknemer;
- e-grond – verwijtbaar handelen of nalaten van de werknemer;
- g-grond – een verstoorde arbeidsverhouding;
- h-grond – andere omstandigheden die voortzetting van het dienstverband onredelijk maken.
Een goed onderbouwd dossier blijft daarbij essentieel. Lees bijvoorbeeld waarom een rechter ontslag afwees toen een disfunctionerende werknemer geen welomschreven verbetertraject had gekregen.
Welke gronden vallen buiten de cumulatiegrond?
De i-grond geldt nadrukkelijk niet voor alle ontslaggronden. Buiten het bereik van de cumulatiegrond vallen:
- de a-grond – ontslag om bedrijfseconomische redenen (bijvoorbeeld bij een reorganisatie);
- de b-grond – ontslag wegens langdurige arbeidsongeschiktheid;
- de f-grond – werkweigering wegens een ernstig gewetensbezwaar.
Deze gronden kennen hun eigen, specifieke toetsingskader en kunnen niet als “halve grond” aan een cumulatie worden toegevoegd.
Wat is de f-grond (werkweigering wegens gewetensbezwaar)?
De f-grond geeft de werkgever de mogelijkheid om de arbeidsovereenkomst te beëindigen wanneer de werknemer weigert de bedongen arbeid te verrichten wegens een ernstig gewetensbezwaar, terwijl het werk niet in een aangepaste vorm kan worden uitgevoerd.
Aan deze grond zijn strenge voorwaarden verbonden. In hoofdlijnen geldt dat:
- de werknemer het werk daadwerkelijk weigert te verrichten;
- aan die weigering een ernstig gewetensbezwaar ten grondslag ligt;
- het niet mogelijk is om het werk in een aangepaste vorm te laten verrichten;
- de werkgever de weigering en de gevolgen daarvan voldoende kan onderbouwen.
Een klassiek voorbeeld is een werknemer die op grond van zijn geloofsovertuiging weigert om bepaalde producten te bewerken, zoals een drukker die geen aanstootgevende publicaties wil drukken. Kan de werkgever het werk redelijkerwijs aanpassen, dan houdt een ontslag op de f-grond geen stand.
Let op: werkweigering is niet altijd een f-grond
Niet elke vorm van “niet willen werken” valt onder de f-grond. Houd er rekening mee dat werkweigering in elk geval niet zomaar tot ontslag leidt wanneer:
- het gaat om overwerk dat de werknemer mag weigeren;
- de weigering het gevolg is van achterstallig loon;
- het een oproepcontract of nulurencontract betreft waarbij de werknemer onder voorwaarden mag weigeren.
Gaat het niet om een gewetensbezwaar maar om hardnekkig weigeren zonder goede reden, dan ligt eerder de e-grond (verwijtbaar handelen) of de g-grond (verstoorde arbeidsverhouding) voor de hand. De juiste juridische kwalificatie bepaalt welke route u kunt bewandelen.
Waarom kan de i-grond niet met de f-grond worden gecombineerd?
De gedachte achter de uitsluiting is dat de f-grond zich niet voor een “gedeeltelijke” beoordeling leent. Een gewetensbezwaar is naar zijn aard een alles-of-niets-kwestie: ofwel het werk kan in een aangepaste vorm worden verricht, ofwel dat is niet mogelijk.
Daardoor laat de f-grond zich niet “gedeeltelijk aannemelijk maken”. Er bestaat geen tussenvorm waarin de f-grond half meeweegt en met een andere onvoldragen grond tot een voldragen ontslag wordt opgeteld. Om die reden is de f-grond, net als de a- en b-grond, uitgesloten van de cumulatiegrond.
De praktische consequentie voor u als werkgever: wilt u ontslaan wegens werkweigering op de f-grond, dan moet u volledig aan álle voorwaarden van die grond voldoen. Een net-niet-compleet f-dossier kunt u niet repareren door er bijvoorbeeld een verstoorde arbeidsverhouding bij te halen.
Welke ontslagroute past bij werkweigering?
Omdat de f-grond een smal en streng toetsingskader heeft, valt “werkweigering” in de praktijk vaak onder een andere grond. Het is verstandig om vooraf te bepalen welke route het beste bij uw situatie past:
- Echt gewetensbezwaar? Dan komt de f-grond in beeld, maar uitsluitend zelfstandig en volledig onderbouwd. Cumulatie is hier geen optie.
- Verwijtbaar weigeren zonder goede reden? Dan ligt de e-grond (verwijtbaar handelen) voor de hand, eventueel na een loonstop en een schriftelijke waarschuwing. Bij ernstig verwijtbaar gedrag kan zelfs ontslag op staande voet aan de orde zijn.
- Vertrouwensbreuk door de weigering? Dan kan de g-grond (verstoorde arbeidsverhouding) spelen. De e- en g-grond kunnen onderling wél via de i-grond worden gecombineerd.
- Snelle en zekere afronding gewenst? Dan is een minnelijke regeling via een vaststellingsovereenkomst vaak verstandiger dan een procedure bij de rechter.
Welke route u ook kiest: leg waarschuwingen, gesprekken en uw afweging over aangepast werk steeds schriftelijk vast. Die vastlegging is het verschil tussen een toewijzing en een afwijzing.
Wat betekent dit voor uw ontslagdossier?
Voor de praktijk van het MKB heeft deze regel belangrijke gevolgen. Houd daarom rekening met het volgende:
- Kwalificeer de situatie zorgvuldig. Gaat het echt om een gewetensbezwaar (f-grond), of eerder om verwijtbaar gedrag of een verstoorde relatie? Die keuze bepaalt of de cumulatiegrond überhaupt openstaat.
- Bouw een volledig dossier op. Bij de f-grond telt elk voorwaardenpunt; een gat in de onderbouwing kunt u niet meer dichten met de i-grond.
- Onderzoek aangepast werk. Leg vast of en waarom het werk niet in een aangepaste vorm kan worden verricht.
- Overweeg een minnelijke route. Vaak is een vaststellingsovereenkomst sneller en zekerder dan een gang naar de rechter.
Een verkeerde grondkeuze of een onvolledig dossier kan ertoe leiden dat de rechter het ontbindingsverzoek afwijst, of een hogere vergoeding toekent. Een zorgvuldige voorbereiding voorkomt onnodige kosten en vertraging.
Veelgestelde vragen over de i-grond en werkweigering
Kan ik een werknemer ontslaan wegens werkweigering met een combinatie van ontslaggronden?
Niet via de f-grond. De f-grond (werkweigering wegens gewetensbezwaar) is uitgesloten van de cumulatiegrond en moet zelfstandig volledig zijn onderbouwd. Gaat het feitelijk om verwijtbaar gedrag of een verstoorde relatie, dan kunnen de e- en g-grond mogelijk wél worden gecombineerd via de i-grond.
Welke ontslaggronden kunnen wél worden gecumuleerd?
Een combinatie is in beginsel mogelijk tussen de c-, d-, e-, g- en h-grond. Het gaat dan om gronden die te maken hebben met de persoon van de werknemer of de arbeidsrelatie, zoals disfunctioneren, verwijtbaar handelen en een verstoorde arbeidsverhouding.
Waarom is de f-grond uitgesloten van de cumulatiegrond?
Omdat een ernstig gewetensbezwaar zich niet “gedeeltelijk” laat beoordelen. Het werk kan in aangepaste vorm worden verricht, of niet. Er is geen tussenvorm die kan meewegen in een cumulatie, waardoor de f-grond zelfstandig moet worden beoordeeld.
Geldt de cumulatiegrond ook bij ontslag om bedrijfseconomische redenen?
Nee. De a-grond (bedrijfseconomisch ontslag) en de b-grond (langdurige arbeidsongeschiktheid) zijn, net als de f-grond, uitgesloten van de cumulatiegrond en kennen hun eigen toetsingskader.
Kost ontslag via de i-grond meer dan een gewoon ontslag?
Dat kan. Wijst de rechter het ontslag toe op de cumulatiegrond, dan kan hij de werknemer naast de gebruikelijke vergoedingen een extra vergoeding toekennen van maximaal de helft van de transitievergoeding. Een cumulatie is dus geen gratis vangnet voor een zwak dossier.
Wat gebeurt er als mijn ontslagdossier net niet compleet is?
Bij een uitgesloten grond zoals de f-grond kunt u een onvolledig dossier niet aanvullen met andere gronden. De rechter zal het verzoek dan waarschijnlijk afwijzen. Bij gronden die wél onder de cumulatiegrond vallen, bestaat meer ruimte, al kan de rechter een extra vergoeding toekennen.
Is werkweigering een reden voor ontslag op staande voet?
Soms. Hardnekkige, onterechte werkweigering kan een dringende reden voor ontslag op staande voet opleveren, maar dat is een zwaar middel met strenge eisen. Vaak is een loonstop, een schriftelijke waarschuwing of een ontbindingsverzoek op de e- of g-grond verstandiger. Laat de situatie eerst juridisch beoordelen voordat u tot ontslag op staande voet overgaat.
Hulp nodig bij een ontslag wegens werkweigering?
Het ontslagrecht onder de WAB is en blijft complex, en een verkeerde grondkeuze kan u duur komen te staan. Onze specialisten helpen u graag bij het kiezen van de juiste ontslaggrond en het opbouwen van een sluitend dossier.
Bekijk onze expertise op het gebied van ontslagrecht of het bredere arbeidsrecht. Wilt u uw situatie direct bespreken met een van onze juristen? Plan dan een vrijblijvende intake in en zet de eerste stap naar een zorgvuldig onderbouwd ontslag.
