MKB Juristen stelt juridische documenten op maat op
Het beste is om belangrijke contracten, algemene voorwaarden en andere juridische documenten niet zelf te knutselen of te kopiëren. Wij helpen ondernemers budgetvriendelijk met juridisch maatwerk, vooraf duidelijke kosten en praktische uitleg.
- Contracten, voorwaarden en juridische documenten op maat
- Budgetvriendelijk en vooraf duidelijk over de kosten
- Gratis adviesgesprek of vrijblijvend een offerte aanvragen
Sinds 1 januari 2019 kun je als werkgever bij een ernstig arbeidsongeval bovenop de gewone schade ook affectieschade verschuldigd zijn: een smartengeldvergoeding voor naasten van een werknemer die overlijdt of ernstig en blijvend letsel oploopt. Daardoor is je financiele risico bij een bedrijfsongeval groter geworden. Hieronder lees je wat affectieschade is, wie er recht op heeft, hoe hoog de vergoeding ongeveer is en welke concrete stappen je nu kunt zetten om je aansprakelijkheid te beperken.
Wat is affectieschade?
Affectieschade is een vergoeding voor het verdriet en leed van naasten wanneer iemand door toedoen van een ander overlijdt of ernstig en blijvend letsel oploopt. Het gaat dus niet om de materiele schade (zoals gemiste inkomsten of medische kosten), maar om het emotionele leed van de mensen die dicht bij het slachtoffer staan.
Voor 1 januari 2019 kende Nederland deze vergoeding niet. Naasten konden hooguit een beroep doen op shockschade: een vergoeding voor de eigen traumatische ervaring, bijvoorbeeld na het zelf waarnemen van een ernstig ongeval. Het verdriet om het verlies of het letsel van een dierbare zelf kwam niet voor vergoeding in aanmerking. Met de Wet vergoeding van affectieschade is daar verandering in gekomen.
Sinds wanneer geldt de vergoeding voor affectieschade?
De Wet vergoeding van affectieschade is op 1 januari 2019 in werking getreden. De regeling geldt voor gebeurtenissen die op of na die datum hebben plaatsgevonden. Voor ongevallen van voor 2019 bestaat er in beginsel geen recht op affectieschade.
Belangrijk voor werkgevers: de wet geldt ook bij arbeidsongevallen. Komt een medewerker door een bedrijfsongeval om het leven of houdt hij er ernstig en blijvend letsel aan over, en ben jij als werkgever aansprakelijk, dan kunnen de naasten naast de overige schade ook affectieschade vorderen.
Wie heeft recht op affectieschade?
De kring van gerechtigden is wettelijk afgebakend. Het gaat in hoofdlijnen om de naaste familie van het slachtoffer:
- de echtgenoot, geregistreerd partner of levenspartner;
- kinderen en (in voorkomende gevallen) stiefkinderen;
- ouders;
- en personen die in een vergelijkbare nauwe persoonlijke relatie tot het slachtoffer staan.
De kring is dus bewust beperkt gehouden. Wel ligt er een voorstel om de groep uit te breiden, bijvoorbeeld naar broers en zussen. Zolang zo’n uitbreiding niet daadwerkelijk in werking is getreden, blijft de huidige, beperktere kring gelden. Laat je daarom in een concreet geval altijd adviseren over wie precies aanspraak kan maken.
Hoe hoog is de vergoeding voor affectieschade?
De vergoeding is een vast, gestaffeld bedrag dat afhangt van de situatie: of het slachtoffer is overleden of ernstig en blijvend letsel heeft, de aard van de relatie en of er sprake is van een misdrijf. De bedragen liggen in de orde van enkele tienduizenden euro’s per gerechtigde en worden periodiek geactualiseerd, waardoor de exacte bedragen in de loop van de tijd kunnen wijzigen.
Omdat meerdere naasten tegelijk aanspraak kunnen maken, kan het totale bedrag flink oplopen. Bovendien komt affectieschade bovenop de overige schade, zoals overlijdens- of letselschade. Voor een actueel en exact bedrag in jouw situatie raadpleeg je de geldende regeling of laat je je adviseren.
Wat betekent dit voor jou als werkgever?
Op de werkgever rust een vergaande zorgplicht voor de veiligheid en gezondheid van werknemers. Je moet zorgen voor een veilige werkomgeving: veiligheidsvoorschriften kenbaar maken, voldoende toezicht houden, preventieve maatregelen nemen en ingrijpen waar nodig.
Bij een arbeidsongeval wordt al snel aangenomen dat de werkgever aansprakelijk is. Je ontloopt die aansprakelijkheid in de praktijk alleen als je kunt aantonen dat je aan je zorgplicht hebt voldaan, of als er sprake is van bewuste roekeloosheid of opzet van de werknemer zelf. We winden er geen doekjes om: bewijzen dat je aan de zorgplicht hebt voldaan, is in de praktijk lastig. Juist daarom is preventie en goede vastlegging zo belangrijk.
Communiceer de veiligheidsvoorschriften aantoonbaar
De zorgplicht verplicht je onder meer om veiligheidsvoorschriften voldoende kenbaar te maken. Dat is extra belangrijk wanneer met machines of gevaarlijke toestellen wordt gewerkt. Hang veiligheidsinstructies bij de machines op, maar besteed vooral ook aandacht aan de veiligheidsbriefing van zowel nieuwe als bestaande medewerkers.
Het volstaat niet om alleen te verwijzen naar de voorschriften. Medewerkers moeten er op een begrijpelijke manier op worden gewezen, en blijvende preventietraining is geen luxe maar noodzaak. Leg bovendien vast dat instructies zijn gegeven en gevolgd, zodat je dit later kunt aantonen.
Wat doe je bij overtreding van de veiligheidsvoorschriften?
Als werkgever moet je voldoende controleren of voorschriften worden nageleefd en adequaat reageren op overtredingen. Reageren kan varieren van een waarschuwing tot een feitelijke sanctie. Zo heeft een gerechtshof eerder geoordeeld dat ernstige en herhaalde overtredingen van veiligheidsvoorschriften in bepaalde gevallen zelfs ontslag op staande voet kunnen rechtvaardigen. Tegelijk zijn er ook uitspraken waarin de rechter zo’n ontslag te ver vond gaan. Het luistert dus nauw: handel zorgvuldig en goed onderbouwd.
Wij denken bij MKB Juristen al in de vroegste fase met je mee. Niet alleen door te verwijzen naar specifieke veiligheidsvoorschriften, maar ook door extra sanctiemiddelen in de arbeidsovereenkomst op te nemen. Denk aan een boetebeding waarmee een overtreding van bepaalde veiligheidsvoorschriften kan worden gesanctioneerd. Of zo’n boetebeding mogelijk is, hangt af van een aantal factoren; een cao mag het bijvoorbeeld niet verbieden.
Concrete stappen om je risico te beperken
- Breng in kaart waar binnen je bedrijf de grootste veiligheidsrisico’s zitten en tref preventieve maatregelen.
- Maak veiligheidsvoorschriften begrijpelijk kenbaar en herhaal dit met regelmatige trainingen en briefings.
- Houd actief toezicht en grijp aantoonbaar in bij overtredingen.
- Leg instructies, trainingen en controles schriftelijk vast, zodat je je inspanningen kunt bewijzen.
- Laat je arbeidsovereenkomsten nakijken op passende veiligheids- en sanctiebepalingen.
- Controleer of je aansprakelijkheidsverzekering bedrijfsongevallen en affectieschade voldoende dekt.
Veelgestelde vragen over affectieschade bij arbeidsongevallen
Geldt affectieschade ook bij een arbeidsongeval?
Ja. Als een werknemer door een bedrijfsongeval overlijdt of ernstig en blijvend letsel oploopt en de werkgever daarvoor aansprakelijk is, kunnen de naasten naast de overige schade ook affectieschade vorderen.
Wie kan affectieschade claimen?
In hoofdlijnen de partner, kinderen en ouders van het slachtoffer, en personen die in een vergelijkbaar nauwe relatie tot het slachtoffer staan. De wettelijke kring van gerechtigden is bewust beperkt gehouden.
Is affectieschade hetzelfde als shockschade?
Nee. Shockschade vergoedt de eigen traumatische ervaring van een naaste, bijvoorbeeld na het zelf waarnemen van een ongeval. Affectieschade vergoedt het verdriet om het overlijden of het ernstig letsel van de dierbare zelf.
Hoe voorkom ik als werkgever aansprakelijkheid?
Volledig uitsluiten kun je het zelden, maar je beperkt het risico fors door aantoonbaar aan je zorgplicht te voldoen: voorschriften kenbaar maken, trainen, toezicht houden, ingrijpen bij overtredingen en alles goed vastleggen. Een passende arbeidsovereenkomst en verzekering horen daar ook bij.
Voor welke ongevallen geldt de regeling?
De vergoeding voor affectieschade geldt voor gebeurtenissen die op of na 1 januari 2019 hebben plaatsgevonden.
Hulp nodig bij arbeidsongevallen en aansprakelijkheid?
Wil je je risico op aansprakelijkheid en affectieschade beperken, je arbeidsovereenkomsten laten nakijken of advies over een concreet arbeidsongeval? Onze specialisten arbeidsrecht denken graag met je mee, juist al in de preventieve fase. Bekijk onze rechtshulp voor ondernemers of plan direct een vrijblijvend intakegesprek in.
