Nadeelcompensatie

Nadeelcompensatie

Op het moment dat schade worden geleden door handelen van de overheid die niet voortvloeit uit een planologisch besluit, kan de benadeelde in aanmerking komen voor nadeelcompensatie. Recht op nadeelcompensatie kan bijvoorbeeld ontstaan in het geval dat wegwerkzaamheden plaatsvinden voor een restaurant, waardoor gasten minder makkelijk bij het restaurant kunnen komen.

Om nadeelcompensatie te ontvangen dient aan een aantal voorwaarden te worden voldaan. Ten eerste moet het onredelijk zijn dat de schade volledig voor rekening van de benadeelde komt. Ten tweede dient de schade onevenredig groot te zijn. Wanneer aan deze voorwaarden is voldaan, ontstaat de verplichting om het nadeel te compenseren. Een verzoek wordt ingediend bij de regionale dienst die verantwoordelijk is in de desbetreffende regio voor de schadeafwikkeling. Op het moment dat de regionale dienst de nadeelcompensatie niet (volledig) toekent, kan een juridische procedure bij de rechtbank worden opgestart. Onze advocaten en juristen zijn ervaren in het indienen van een verzoek tot schadevergoeding en het starten van een juridische procedure.

Vragen omtrent nadeelcompensatie? Neem contact met ons op.

Nadeelcompensatie binnen het omgevingsrecht

Nadeelcompensatie is een onderdeel van het Omgevingsrecht. Het gaat om vergoeding van schade die u lijdt door rechtmatig overheidshandelen: de overheid mag de maatregel nemen, maar de gevolgen mogen niet onevenredig op uw schouders blijven liggen. Denk aan een ondernemer die omzet misloopt door langdurige wegwerkzaamheden, of aan een bedrijf dat hinder ondervindt van een nieuw infrastructureel project. Anders dan bij planschade hoeft de schadeoorzaak niet uit een planologisch besluit voort te komen; juist feitelijke uitvoeringsmaatregelen vallen vaak onder nadeelcompensatie.

Bij MKB Juristen werken advocaten en bedrijfsjuristen samen aan deze dossiers, voor zowel het internationale concern als de bakker op de hoek. Wij beoordelen of uw situatie kwalificeert, onderbouwen de schade en voeren zo nodig de procedure tegen het bestuursorgaan.

Wettelijk kader: titel 4.5 Awb en de Omgevingswet

De algemene regeling voor nadeelcompensatie staat in titel 4.5 van de Algemene wet bestuursrecht (artikelen 4:126 tot en met 4:131 Awb). De kern is artikel 4:126 Awb: een bestuursorgaan kent een vergoeding toe voor schade die de benadeelde lijdt door rechtmatige uitoefening van een publiekrechtelijke bevoegdheid, voor zover die schade uitgaat boven het normaal maatschappelijk risico en de benadeelde in vergelijking met anderen onevenredig zwaar treft. Deze regeling rust op het égalité-beginsel: de gelijkheid van burgers en ondernemers voor de openbare lasten.

Binnen het omgevingsrecht vult de Omgevingswet deze regeling aan. Artikel 15.1 Omgevingswet somt limitatief de schadeoorzaken op die tot nadeelcompensatie kunnen leiden, zoals een omgevingsvergunning, een projectbesluit, regels met rechtstreekse werking en bepaalde maatwerkvoorschriften. Staat uw schadeoorzaak niet in dat artikel, dan bestaat via deze weg geen recht op vergoeding. De afdelingen 15.1 en verder van de Omgevingswet bevatten daarnaast bijzondere bepalingen die voorrang hebben op de algemene Awb-regeling.

Voorwaarden voor nadeelcompensatie

Voor een geslaagd verzoek moet aan een aantal cumulatieve voorwaarden zijn voldaan:

• Rechtmatig overheidshandelen dat een schadeoorzaak is in de zin van de wet (bij omgevingsrechtelijke schade: opgenomen in artikel 15.1 Omgevingswet).
• Abnormale last: de schade gaat uit boven het normaal maatschappelijk risico of het normale ondernemersrisico. Een deel van de schade blijft dus voor eigen rekening; de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State accepteert dat een vast percentage of forfaitaire drempel wordt afgetrokken.
• Speciale last: de schade treft u in vergelijking met anderen onevenredig zwaar, zodat een beperkte groep burgers of ondernemers onevenredig wordt belast.
• Causaliteit: de schade is redelijkerwijs toe te rekenen aan de schadeoorzaak.

Niet voor vergoeding in aanmerking komen onder meer schaduwschade (schade door de enkele aankondiging van een toekomstig besluit), immateriële schade en schade die al op andere wijze is verzekerd of vergoed. Ook actieve en passieve risicoaanvaarding kan aan een vergoeding in de weg staan.

De procedure: verzoek, bezwaar en beroep

U dient een verzoek om nadeelcompensatie in bij het verantwoordelijke bestuursorgaan, bijvoorbeeld het college van burgemeester en wethouders of de regionale dienst die de schadeafwikkeling verzorgt. De eisen aan de aanvraag, de beslistermijn en de verjaringstermijn zijn geregeld in de artikelen 4:127 tot en met 4:131 Awb. Het bestuursorgaan neemt een besluit; wijst het uw verzoek geheel of gedeeltelijk af, dan staat de gebruikelijke bestuursrechtelijke rechtsbescherming open: eerst bezwaar bij het bestuursorgaan en daarna beroep bij de rechtbank, sector bestuursrecht. Een zorgvuldige, met deskundigenrapporten onderbouwde schadebegroting is in deze procedure vaak doorslaggevend.

Voorbeelden uit de praktijk

Nadeelcompensatie speelt in uiteenlopende situaties, zoals:

• Omzetschade van een restaurant of winkel doordat de straat maandenlang openligt voor wegwerkzaamheden en klanten de zaak slechter kunnen bereiken.
• Bereikbaarheids- en aanrijschade voor een bedrijf door de aanleg of reconstructie van infrastructuur.
• Schade door een omgevingsvergunning of projectbesluit waarvan de feitelijke gevolgen onevenredig op één onderneming neerslaan.

Of het nu gaat om een eenmanszaak of een internationaal concern: wij beoordelen of de drempel van het normaal maatschappelijk risico wordt overschreden en of de schade speciaal en abnormaal genoeg is voor compensatie. Zie ook onze pagina’s over omgevingsvergunningen en ruimtelijke ordening.

Veelgestelde vragen over nadeelcompensatie

Wat is het verschil tussen nadeelcompensatie en planschade?
Planschade is schade die voortvloeit uit een planologisch besluit (zoals een bestemmingsplan of omgevingsplan) en valt sinds de Omgevingswet onder de bredere regeling van nadeelcompensatie. Nadeelcompensatie is ruimer: ook feitelijke, rechtmatige uitvoeringsmaatregelen zoals wegwerkzaamheden kunnen tot vergoeding leiden.

Hoeveel schade krijg ik vergoed?
Niet de volledige schade. Een deel blijft als normaal maatschappelijk risico of ondernemersrisico voor uw eigen rekening; alleen het meerdere komt voor vergoeding in aanmerking. Het bestuursorgaan en de rechter werken vaak met een drempel- of kortingspercentage.

Bij wie dien ik mijn verzoek in?
Bij het bestuursorgaan dat de schadeoorzaak heeft veroorzaakt of dat voor de schadeafwikkeling verantwoordelijk is, doorgaans de gemeente of een regionale dienst.

Heb ik een advocaat nodig?
In bezwaar is dat niet verplicht, maar gezien de juridische en financiële complexiteit is professionele onderbouwing vrijwel altijd lonend. Onze advocaten en juristen begeleiden het hele traject, van verzoek tot beroep.

Vragen over nadeelcompensatie? Neem contact met ons op voor een vrijblijvende beoordeling van uw situatie.