Patentrecht

Wat we doen

Een patent (ofwel octrooi) beschermt innovatieve uitvindingen. Om een geldig patentrecht te verkrijgen moet de uitvinding een technisch karakter hebben, nieuw zijn, inventief zijn en industrieel toepasbaar zijn. Het moet gaan om tastbare zaken, die voor commerciële doeleinden kunnen worden gebruikt en gereproduceerd. Ook een technische innovatie in een proces (bijvoorbeeld een productiemachine) kan hier onder vallen. De patentaanvraag is een nauwkeurig proces waarbij gemotiveerd moet worden kunnen weergegeven en beargumenteerd wat de innovatieve uitvinding inhoudt en waarom de uitvinding innovatief van aard is.

Wij nemen patentaanvragen uit handen, bieden begeleiding en advies en doen eventueel een deskundig haalbaarheidsonderzoek naar de patentaanvraag. Als eenmaal een octrooirecht gevestigd is, geniet de houder gedurende 20 jaar exclusieve bescherming tegen commercieel gebruik van de uitvinding. Jaarlijks dient er wel een taks te worden betaald om het octrooi niet te laten vervallen. Wij begeleiden ondernemingen bij het ‘onderhouden’ van het patent, dat wil zeggen dat de administratieve last die jaarlijks gepaard gaat met het behoud van het patent. Wanneer er inbreuk wordt gemaakt op een patentrecht kan er onder meer schadevergoeding worden gevorderd.

Wij hebben de kennis en expertise om uiteenlopende rollen op ons te nemen: van advisering tot geschilbeslechting. Wij hebben een ervaren team van advocaten en juristen op het gebied van het patentrecht. Onze juristen en medewerkers binnen het patentrechtteam zijn bovendien aan strenge geheimhoudingscontracten gebonden. Onze advocaten zijn aanvullend tot geheimhouding verplicht via het beroepsgeheim. Neem contact met ons op om de mogelijkheden te bespreken.

Patentrecht binnen het intellectueel eigendom

Het patentrecht (octrooirecht) is een onderdeel van het bredere Intellectueel eigendom (IE-recht). Waar het merkenrecht en het auteursrecht respectievelijk onderscheidingstekens en creatieve werken beschermen, beschermt het patentrecht juist de technische uitvinding: een nieuw product of een nieuwe werkwijze met een technisch karakter. Een patent geeft de houder een tijdelijk en exclusief recht om anderen te verbieden de uitvinding bedrijfsmatig te gebruiken. Dat maakt het patent een van de krachtigste instrumenten binnen het IE-recht, maar ook een van de meest formele: de bescherming ontstaat pas na een verleningsprocedure en moet jaarlijks worden onderhouden.

Voor onze opdrachtgevers maakt het niet uit of het gaat om een internationaal technologieconcern met een omvangrijke octrooiportefeuille of om de uitvinder die vanuit zijn werkplaats een slimme machineonderdeel ontwikkelt. MKB Juristen werkt met gemengde teams van advocaten en (bedrijfs)juristen, zodat zowel het strategische als het procesmatige deel van een patentkwestie in vertrouwde handen is.

Wettelijk kader: de Rijksoctrooiwet 1995

In Nederland is de octrooibescherming geregeld in de Rijksoctrooiwet 1995 (ROW 1995), aangevuld met het Uitvoeringsbesluit en de Uitvoeringsregeling. Voor een geldig octrooi gelden drie kernvoorwaarden: de uitvinding moet nieuw zijn (geen onderdeel van de stand van de techniek), op uitvinderswerkzaamheid berusten (inventiviteit) en industrieel toepasbaar zijn. Een Nederlands octrooi wordt verleend door Octrooicentrum Nederland (onderdeel van de RVO) zonder inhoudelijke nieuwheidstoets vooraf; bij verlening hoort wel een onderzoek naar de stand van de techniek, dat in een latere procedure een belangrijke rol speelt.

De beschermingsomvang van een octrooi wordt bepaald door de conclusies (claims) zoals die bij het octrooischrift horen. Een derde maakt pas inbreuk wanneer zijn product of werkwijze alle kenmerken van ten minste één onafhankelijke conclusie vertoont. Het nauwkeurig formuleren én uitleggen van die conclusies is dan ook bepalend voor de waarde van een patent. Wij adviseren hierover en stemmen waar nodig af met een octrooigemachtigde.

Inbreuk op een octrooi: handhaving

Wie een octrooi houdt, moet zelf in de gaten houden of anderen er inbreuk op maken. Van inbreuk is sprake wanneer een derde de geoctrooieerde uitvinding zonder toestemming vervaardigt, gebruikt, in het verkeer brengt, verkoopt, invoert of zelfs alleen maar in voorraad houdt voor een van die doeleinden. Constateert u inbreuk, dan staan verschillende handhavingsmiddelen open:

• een sommatie waarin de inbreukmaker wordt gewaarschuwd en wordt verzocht de inbreuk te staken;
• een kort geding bij de voorzieningenrechter, waarmee op korte termijn een inbreukverbod (op straffe van een dwangsom) kan worden gevorderd;
• een bodemprocedure waarin naast een verbod ook schadevergoeding of winstafdracht en vernietiging of terugroeping van inbreukmakende producten kan worden gevorderd.

Alle nationale octrooizaken zijn in Nederland geconcentreerd bij de rechtbank Den Haag, die als enige bevoegd is. Procespartijen moeten worden bijgestaan door een advocaat; voor de technisch-juridische onderbouwing wordt vaak samengewerkt met een octrooigemachtigde. Onze advocaten voeren deze procedures en bewaken tegelijk de commerciële belangen erachter.

Nietigheid en verweer tegen een inbreukclaim

Wordt u juist beschuldigd van inbreuk, dan is er vaak meer mogelijk dan op het eerste gezicht lijkt. Een verleend Nederlands octrooi kan gedurende de hele looptijd door een derde worden aangevallen met een beroep op nietigheid. Op grond van artikel 75 Rijksoctrooiwet 1995 kan de rechter een octrooi geheel of gedeeltelijk vernietigen, bijvoorbeeld omdat de uitvinding bij de aanvraag niet nieuw of niet inventief was, of omdat de conclusies onvoldoende worden gedragen door de beschrijving. In de praktijk wordt een nietigheidsverweer vaak als tegenaanval (reconventie) ingesteld tegen een inbreukvordering.

Daarnaast kunnen verweren spelen als het recht van voorgebruik (u gebruikte de uitvinding al vóór de octrooiaanvraag) of de stelling dat uw product juist buiten de conclusies valt. Wij beoordelen uw positie nuchter en kiezen de route — schikken, doorprocederen of zelf in de aanval — die het beste bij uw bedrijfsbelang past.

Europees octrooi, unitair octrooi en het UPC

Bescherming houdt niet op bij de grens. Via het Europees Octrooiverdrag kan bij het Europees Octrooibureau één Europees octrooi worden aangevraagd, dat vervolgens per land wordt gevalideerd. Sinds 2023 bestaat daarnaast het Europees octrooi met eenheidswerking (unitair octrooi), waarmee een verleend Europees octrooi in één keer in de deelnemende EU-landen werking krijgt.

Bij geschillen over Europese octrooien speelt het Unified Patent Court (UPC) een centrale rol: dit Eengemaakt Octrooigerecht behandelt inbreuk- en nietigheidszaken voor de aangesloten landen ineens, en heeft mede een lokale afdeling in Den Haag. Voor ondernemers is de keuze tussen nationaal procederen, klassiek Europees octrooi of unitair octrooi — en het al dan niet “opt-outen” bij het UPC — strategisch belangrijk. Wij adviseren u over deze keuzes, zodat uw octrooiportefeuille aansluit bij de markten waarin u actief bent.

Werknemersuitvindingen en octrooirecht in de arbeidsrelatie

Veel uitvindingen ontstaan op de werkvloer. De Rijksoctrooiwet 1995 bepaalt dat het recht op octrooi voor een uitvinding die een werknemer doet in het kader van zijn dienstbetrekking, in beginsel toekomt aan de werkgever. Heeft de werknemer voor de uitvinding niet al een vergoeding in zijn salaris verdisconteerd gekregen, dan kan hij onder omstandigheden recht hebben op een billijke vergoeding. Voor onderzoeksgedreven bedrijven, start-ups en spin-offs is het verstandig dit vooraf goed vast te leggen in arbeidscontracten en IE-bepalingen. Wij stellen die clausules op en voorkomen zo dat de zeggenschap over waardevolle uitvindingen later ter discussie staat.

Licenties en exploitatie van het patent

Een octrooi heeft pas economische waarde wanneer het wordt geëxploiteerd. Dat kan door de uitvinding zelf op de markt te brengen, maar ook door anderen tegen vergoeding toestemming te geven met een licentie. Bij standaard-essentiële octrooien gelden bovendien FRAND-verplichtingen (fair, reasonable and non-discriminatory): de houder moet onder billijke en niet-discriminerende voorwaarden licenties verstrekken. Wij stellen licentie- en overdrachtsovereenkomsten op, onderhandelen over royalty’s en bewaken dat uw octrooirecht ook contractueel waterdicht wordt benut. Zie ook onze pagina over het bredere octrooirecht.

Veelgestelde vragen over patentrecht

Wat is het verschil tussen een patent en een octrooi?

Niets: “patent” en “octrooi” zijn synoniemen. In de Nederlandse wet- en regelgeving wordt consequent de term octrooi gebruikt, terwijl “patent” in het dagelijks (en internationaal) spraakgebruik gangbaar is.

Hoe lang duurt octrooibescherming?

Een octrooi geeft maximaal twintig jaar exclusieve bescherming, gerekend vanaf de aanvraagdatum. Om het octrooi gedurende die looptijd in stand te houden, moet jaarlijks een instandhoudingstaks worden betaald; blijft die betaling uit, dan vervalt het octrooi.

Bij welke rechter loopt een octrooiprocedure?

Voor nationale Nederlandse octrooien is uitsluitend de rechtbank Den Haag bevoegd. Voor Europese octrooien kan daarnaast het Unified Patent Court (UPC) bevoegd zijn.

Kan ik zelf een octrooi-inbreuk aanpakken?

U mag zelf een inbreukmaker aanschrijven, maar voor een procedure is bijstand van een advocaat verplicht. Omdat elke situatie om een eigen aanpak vraagt, is het verstandig uw positie eerst juridisch te laten beoordelen voordat u stappen zet.

Patentrecht advocaat of jurist inschakelen

Of u nu een octrooi wilt aanvragen, beheren, verdedigen of juist een inbreukclaim van een ander wilt pareren: patentrecht is een specialistisch vakgebied waarin techniek en recht samenkomen. MKB Juristen biedt u advocaten én (bedrijfs)juristen die zowel het strategische advies als de procedure voor hun rekening nemen — voor het internationale concern net zo goed als voor de bakker op de hoek met één waardevolle uitvinding. Onze medewerkers zijn gebonden aan strenge geheimhouding en onze advocaten bovendien aan het beroepsgeheim. Neem contact met ons op om uw situatie vrijblijvend te bespreken.