Kwekersrecht

Wat we doen

Kwekersrechten zijn intellectuele eigendomsrechten die kwekers kunnen aanvragen na veredeling van een nieuw plantenras. Het nieuwe plantenras moet onderscheidend vermogen bezitten en bestendig zijn voor reproductie (dat wil zeggen homogeen en stabiel). Nederland heeft een omvangrijke historie met betrekking tot kwekersexpertises en veredeling. Door het stelsel van nationale en internationale kwekersbescherming, kunnen kwekersrechten veel waarde vertegenwoordigen. Kwekersbescherming moet worden aangevraagd in elk gewenst geografisch gebied. Zo kunnen kwekersrechten worden aangevraagd in Nederland, de Europese Unie, de Verenigde Staten en in de UPOV-lidstaten. De UPOV-lidstaten zijn tientallen staten die op basis van het UPOV-verdrag een ingekaderd systeem hebben afgesproken voor kwekersrechten in de geografische gebieden van de aangesloten lidstaten. Het is aan te raden om bij de vestiging van kwekersrechten deskundig advies in te winnen. Nadat een kwekersrecht gevestigd is, kunnen er verschillen geschillen ontstaan: bijvoorbeeld over de inbreuk op kwekersrechten, geschillen in de licentiesfeer en de geldigheid van gevestigde kwekersrechten.

Wij hebben de kennis en expertise om uiteenlopende rollen op ons te nemen: van advisering tot geschilbeslechting. Wij hebben een ervaren team van advocaten en juristen op het gebied van het kwekersrecht. Neem contact met ons op om de mogelijkheden te bespreken.

Kwekersrecht binnen het intellectueel eigendomsrecht (IE-recht)

Kwekersrecht is een zelfstandig onderdeel van het Intellectueel eigendom (IE-recht). Anders dan veel andere IE-rechten beschermt kwekersrecht geen merk, uiting of technische uitvinding, maar een nieuw plantenras als zodanig: het exclusieve recht om teeltmateriaal van dat ras te produceren, te vermeerderen en in de handel te brengen. Voor veredelingsbedrijven, zaadhuizen, boomkwekers, fruittelers en handelaren is dit recht vaak het meest waardevolle bezit. Wij benaderen kwekersrecht dan ook vanuit een IE-bril: hoe positioneert het zich naast octrooirecht en merkenrecht, en hoe bouwt u een sluitende beschermingsstrategie rond uw rassenportefeuille? Onze gemengde teams van advocaten en bedrijfsjuristen bedienen daarbij zowel het internationale veredelingsconcern als de boomkweker of fruitteler op de hoek.

Wettelijk kader: van Zaaizaad- en plantgoedwet tot CPVO en UPOV

Het Nederlandse kwekersrecht is geregeld in de Zaaizaad- en plantgoedwet 2005 (Zpw 2005). Daarnaast bestaat het communautair kwekersrecht, dat met één aanvraag bescherming biedt in de hele Europese Unie en is geregeld in Verordening (EG) nr. 2100/94 inzake het communautaire kwekersrecht. De internationale basis hiervan ligt in het UPOV-verdrag (laatstelijk de Akte van 1991), waarbij inmiddels tientallen UPOV-lidstaten zijn aangesloten. Een kwekersrecht is territoriaal: het geldt alleen in het gebied waarvoor het is verleend. Wie internationaal verhandelt, moet daarom per gebied bescherming aanvragen of het communautaire spoor kiezen. De beschermingsduur bedraagt in beginsel 25 jaar, en 30 jaar voor onder meer bomen, aardappel- en bepaalde fruitrassen. Wij adviseren over de juiste route (nationaal, communautair of een combinatie) en over de samenhang met overige IE-rechten in uw portefeuille.

Aanvraag en het DUS-onderzoek

Een nationaal kwekersrecht vraagt u aan bij de Raad voor plantenrassen; een communautair kwekersrecht bij het Communautair Bureau voor Plantenrassen (CPVO) in Angers. De kern van de beoordeling is het zogenoemde DUS-onderzoek: het ras moet onderscheidbaar (Distinct), uniform (Uniform) en bestendig (Stable) zijn, en bovendien nieuw. Nieuwheid betekent dat het teeltmateriaal niet langer dan een beperkte periode vóór de aanvraag met toestemming van de kweker is verhandeld. Het technische DUS-onderzoek wordt in Nederland in de praktijk uitgevoerd door Naktuinbouw, dat over een tot twee teeltseizoenen vaststelt of het ras aan de eisen voldoet. Een goede voorbereiding van de aanvraag, de rasbenaming en het bewijs van onderscheidbaarheid is bepalend voor het succes. Wij begeleiden de aanvraag, bewaken termijnen en treden op bij bezwaar of beroep tegen beslissingen over verlening of weigering.

Kwekersvrijstelling, landbouwersvrijstelling en de grenzen van het recht

Het kwekersrecht kent belangrijke wettelijke uitzonderingen. De kwekersvrijstelling staat toe dat een beschermd ras vrij wordt gebruikt als uitgangsmateriaal voor het kweken van een nieuw ras. Dit voorkomt dat het kwekersrecht innovatie blokkeert, maar kent grenzen bij zogenoemde wezenlijk afgeleide rassen. De landbouwersvrijstelling (het “boerenprivilege”) staat onder voorwaarden toe dat een teler geoogst materiaal van bepaalde gewassen opnieuw uitzaait voor eigen bedrijf, vaak tegen een billijke vergoeding. De afbakening van deze vrijstellingen is in de praktijk een veelvoorkomende bron van geschillen. Wij adviseren kwekers én telers over de reikwijdte van deze uitzonderingen en over het verschil met het regime van het octrooirecht, dat juist op biotechnologische uitvindingen kan rusten.

Licenties en exploitatie van kwekersrecht

Veel waarde uit kwekersrecht wordt verzilverd via licenties en royaltystructuren. Een goede licentieovereenkomst regelt het territorium, de toegestane vermeerdering, royaltytarieven, rapportage- en auditrechten en de gevolgen bij beëindiging of niet-betaling. Registratie van een licentie in het rassenregister is niet verplicht, maar wel verstandig: een geregistreerde licentiehouder kan onder omstandigheden zelfstandig optreden tegen inbreuk. Voor het communautaire kwekersrecht verloopt registratie via het CPVO. Wij stellen licentie- en royaltyovereenkomsten op en beoordelen deze, en sluiten aan op onze bredere praktijk rond licentiecontracten. Zo legt u een solide commerciële basis onder uw rassenportefeuille, van internationaal concern tot familiebedrijf.

Inbreuk en handhaving van kwekersrecht

Wordt uw beschermde ras zonder toestemming vermeerderd of verhandeld, dan staan u stevige handhavingsmiddelen ter beschikking. Een traject begint vaak met een sommatie, gevolgd door bewijsbeslag of conservatoir beslag op het materiaal. In een kort geding kan op korte termijn een verbod worden gevorderd; in een bodemprocedure kan schadevergoeding of winstafdracht worden geëist, naast vernietiging of terugroeping van inbreukmakend materiaal. Bij grensoverschrijdende inbreuk kunnen ook douanemaatregelen worden ingezet. Voor het bewijs kan de rechter een vergelijkende teelt of een DNA-onderzoek gelasten. Onze advocaten procederen bij de bevoegde rechter, terwijl onze bedrijfsjuristen u helpen bij de praktische opbouw van het bewijsdossier. Andersom verdedigen wij u ook tegen een gestelde inbreuk of een aanval op de geldigheid van een verleend kwekersrecht.

Veelgestelde vragen over kwekersrecht

Wat beschermt een kwekersrecht precies? Het beschermt een nieuw plantenras als zodanig: het exclusieve recht op productie, vermeerdering en het in de handel brengen van teeltmateriaal van dat ras.

Hoe lang duurt de bescherming? In beginsel 25 jaar, en 30 jaar voor onder meer bomen, aardappelen en bepaalde fruitrassen, mits de jaarlijkse instandhoudingskosten worden voldaan.

Wat is het verschil tussen kwekersrecht en octrooirecht? Kwekersrecht beschermt een concreet plantenras met de DUS-criteria, terwijl octrooirecht een technische of biotechnologische uitvinding beschermt. Beide kunnen elkaar in de praktijk raken; wij adviseren over de samenhang.

Mag ik een beschermd ras gebruiken om door te kweken? Op grond van de kwekersvrijstelling vaak wel, maar bij wezenlijk afgeleide rassen gelden beperkingen. Laat dit per situatie beoordelen.

Kan ik internationaal in één keer beschermen? Met een communautair kwekersrecht via het CPVO regelt u de hele EU in één aanvraag; daarbuiten vraagt u per UPOV-lidstaat aan.