Naburige rechten

Wat we doen

Een naburig recht regelt de exploitatie van auteursrechten. Naburige rechten zorgen ervoor dat degenen die bijgedragen hebben aan een voortbrengsel waar auteursrecht op rust, worden beschermd. Denk bijvoorbeeld aan een platenmaatschappij. De platenmaatschappij geniet een naburig recht op het auteursrecht van de muzikant. Een naburig recht beschermt, in andere woorden, de contractuele exclusiviteit en exclusieve exploitatierechten van de auteursrechtelijke creatie. Ook in andere beroepsgroepen komt dit voor, zoals in de televisiewereld of als kunstenaar. Mocht een naburig recht worden geschonden, kan onder meer schadevergoeding worden gevorderd.

Wij hebben de kennis en expertise om uiteenlopende rollen op ons te nemen: van advisering tot geschilbeslechting. Wij hebben een ervaren team van advocaten en juristen op het gebied van naburige rechten. Neem contact met ons op om de mogelijkheden te bespreken.

Wat zijn naburige rechten?

Naburige rechten zijn de rechten die de prestaties van uitvoerend kunstenaars, producenten en omroepen beschermen. Ze worden “naburig” genoemd omdat ze nauw aanleunen tegen het auteursrecht, maar niet de oorspronkelijke creatie zelf beschermen. Het auteursrecht beschermt het werk (de compositie, het scenario, de tekst); het naburig recht beschermt de prestatie waarmee dat werk hoorbaar of zichtbaar wordt gemaakt: de uitvoering van de musicus, de opname van de platenmaatschappij, de uitzending van de omroep. Beide rechten kunnen tegelijk op één geluidsopname of film rusten, en moeten daarom in de praktijk naast elkaar worden geregeld.

De bescherming is verankerd in de Wet op de naburige rechten (WNR) uit 1993 en sluit aan op internationale verdragen zoals het Verdrag van Rome en het WPPT, en op Europese richtlijnen. Of u nu een internationaal platenlabel bent of een lokale band die zijn eerste opname uitbrengt: de wet geeft u zeggenschap over de exploitatie van uw prestatie en recht op een billijke vergoeding bij commercieel gebruik.

Wie heeft naburige rechten? De vier categorieën

De WNR kent vier categorieën rechthebbenden, elk met een eigen vertrekpunt in de wet:

• Uitvoerend kunstenaars (artikel 1 en 2 WNR): de toneelspeler, zanger, musicus, danser en iedere andere persoon die een werk van letterkunde, wetenschap of kunst uitvoert, evenals de artiest die een variété- of circusnummer of een poppenspel uitvoert. Zij hebben het uitsluitend recht hun uitvoering op te nemen, te reproduceren, te verspreiden en openbaar te maken.
• Producenten van fonogrammen (artikel 6 WNR): degene die een geluidsopname (fonogram) voor het eerst vervaardigt, zoals een platenmaatschappij of muziekproducent. Zij hebben het uitsluitend recht het fonogram te reproduceren, te verspreiden en openbaar te maken.
• Filmproducenten: degene die de eerste vastlegging van een film tot stand brengt en het financiële en organisatorische risico draagt.
• Omroeporganisaties (artikel 8 WNR): zij hebben het uitsluitend recht hun programma’s opnieuw uit te zenden, vast te leggen, te reproduceren en openbaar te maken.

Of u nu een beursgenoteerde mediagroep adviseert of de zzp’ende session-muzikant die wil weten of hij rechten heeft op een opname: het vertrekpunt is steeds de vraag in welke categorie iemand valt en welke handelingen daaronder vallen.

Hoe lang duren naburige rechten?

De beschermingsduur staat in artikel 12 WNR en verschilt per categorie:

• Uitvoeringen: in beginsel 50 jaar, gerekend vanaf 1 januari volgend op het jaar van de uitvoering. Wordt de uitvoering binnen die termijn rechtmatig op een fonogram uitgebracht, dan loopt de bescherming van die op een fonogram vastgelegde uitvoering 70 jaar.
• Fonogrammen: 70 jaar, gerekend vanaf 1 januari volgend op het jaar van de eerste rechtmatige publicatie. Deze termijn is sinds 1 november 2013 verlengd van 50 naar 70 jaar.
• Omroepuitzendingen: 50 jaar, gerekend vanaf 1 januari volgend op het jaar van de eerste uitzending.

Het precieze startpunt van de termijn is in de praktijk vaak doorslaggevend bij heruitgaven, remasters en het opnieuw exploiteren van oud materiaal. Wij rekenen dit voor u na, zodat u weet of een opname nog beschermd is of inmiddels vrij gebruikt mag worden.

Billijke vergoeding en collectief beheer (Sena)

Voor commercieel uitgebrachte fonogrammen geldt een bijzondere regeling (artikel 7 WNR): uitzending of het op andere wijze openbaar maken mag zonder voorafgaande toestemming, mits daarvoor een billijke vergoeding wordt betaald. Die vergoeding komt toe aan zowel de uitvoerend kunstenaar als de producent. In de praktijk wordt deze vergoeding geïnd en verdeeld door collectieve beheersorganisaties: Sena voor het uitzenden en openbaar maken van muziekopnamen, en organisaties als Norma voor onder meer thuiskopie- en leenrechtvergoedingen van uitvoerend kunstenaars.

Voor radiostations, horeca, retail, fitnessketens en streamingdiensten roept dit concrete vragen op: wanneer is een vergoeding verschuldigd, hoe wordt de hoogte bepaald en wat valt buiten de regeling? Van een internationale streamingdienst tot het café op de hoek dat de radio aan heeft staan: wij adviseren over verschuldigdheid, tarieven en geschillen met beheersorganisaties.

Overdracht en licentiëring van naburige rechten

Naburige rechten zijn vermogensrechten: ze vererven en kunnen geheel of gedeeltelijk worden overgedragen (artikel 9 WNR). Voor een rechtsgeldige overdracht is een daartoe bestemde akte vereist. Wie de rechten niet wil overdragen maar exploitatie wel wil toestaan, werkt met een licentie. Een zorgvuldig opgestelde overeenkomst legt vast welke rechten worden verleend, voor welk gebied en welke termijn, exclusief of niet-exclusief, en tegen welke vergoeding.

In de muziek-, film- en mediapraktijk lopen auteursrecht en naburige rechten vaak door elkaar; één opname kan meerdere rechthebbenden kennen. Wij stellen artiesten-, producenten- en exploitatiecontracten op en beoordelen ze, in samenhang met onze praktijk rond licentiecontracten, zodat u niet voor verrassingen komt te staan.

Inbreuk op naburige rechten: handhaving en schadevergoeding

Wordt uw uitvoering, opname of uitzending zonder toestemming overgenomen, verveelvoudigd of openbaar gemaakt, dan is sprake van inbreuk. De WNR verklaart een groot deel van het handhavingsinstrumentarium uit de Auteurswet van overeenkomstige toepassing. U kunt onder meer een verbod (zo nodig via een kort geding), schadevergoeding of afdracht van de met de inbreuk behaalde winst, en een proceskostenveroordeling op grond van artikel 1019h Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering vorderen. Opzettelijke inbreuk kan daarnaast strafrechtelijk worden vervolgd.

Andersom verdedigen wij ook partijen die ten onrechte van inbreuk worden beticht. Onze gemengde teams van advocaten en bedrijfsjuristen schakelen tussen onderhandelen, sommeren en procederen, afhankelijk van wat uw zaak vraagt.

Naburige rechten binnen het intellectueel eigendom

Naburige rechten staan zelden op zichzelf. Ze maken deel uit van het bredere Intellectueel eigendom (IE-recht) en raken in de praktijk aan auteursrecht, contractenrecht, portretrecht en mediarecht. Wij benaderen uw vraag daarom integraal: van de exploitatie van een muziekcatalogus tot een geschil over een ongeautoriseerde sample. Voor het internationale concern én voor de bakker op de hoek die muziek in zijn zaak draait, vertalen we de wet naar een werkbaar antwoord.