Octrooirecht

Wat we doen

Een octrooi (ofwel patent) beschermt innovatieve uitvindingen. Om een geldig octrooirecht te verkrijgen moet de uitvinding een technisch karakter hebben, nieuw zijn, inventief zijn en industrieel toepasbaar zijn. Het moet gaan om tastbare zaken, die voor commerciële doeleinden kunnen worden gebruikt en gereproduceerd. Ook een technische innovatie in een proces (bijvoorbeeld een productiemachine) kan hier onder vallen. De octrooiaanvraag is een nauwkeurig proces waarbij gemotiveerd moet worden kunnen weergegeven en beargumenteerd wat de innovatieve uitvinding inhoudt en waarom de uitvinding innovatief van aard is.

Wij nemen patentaanvragen uit handen, bieden begeleiding en advies en doen eventueel een deskundig haalbaarheidsonderzoek naar de patentaanvraag. Als eenmaal een octrooirecht gevestigd is, geniet de houder gedurende 20 jaar exclusieve bescherming tegen commercieel gebruik van de uitvinding. Jaarlijks dient er wel een taks te worden betaald om het octrooi niet te laten vervallen. Wij begeleiden ondernemingen bij het ‘onderhouden’ van het patent, dat wil zeggen dat de administratieve last die jaarlijks gepaard gaat met het behoud van het patent. Wanneer er inbreuk wordt gemaakt op een octrooirecht kan er onder meer schadevergoeding worden gevorderd.

Wij hebben de kennis en expertise om uiteenlopende rollen op ons te nemen: van advisering tot geschilbeslechting. Wij hebben een ervaren team van advocaten en juristen op het gebied van het octrooirecht. Onze juristen en medewerkers binnen het octrooirechtteam zijn bovendien aan strenge geheimhoudingscontracten gebonden. Onze advocaten zijn aanvullend tot geheimhouding verplicht via het beroepsgeheim. Neem contact met ons op om de mogelijkheden te bespreken.

Wettelijk kader: de Rijksoctrooiwet 1995

Het Nederlandse octrooirecht is geregeld in de Rijksoctrooiwet 1995, samen met het bijbehorende Uitvoeringsbesluit en de Uitvoeringsregeling. Daarnaast werken internationale verdragen door in de Nederlandse praktijk, zoals het Verdrag tot bescherming van de industriële eigendom (Verdrag van Parijs), het Verdrag inzake octrooisamenwerking (PCT), het Europees Octrooiverdrag (EOV) en de TRIPS-overeenkomst. Het beheer van octrooien in Nederland ligt bij Octrooicentrum Nederland, onderdeel van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Belangrijk om te weten: het Octrooicentrum toetst een aanvraag in Nederland niet inhoudelijk op nieuwheid of inventiviteit, maar voornamelijk administratief. Een verleend Nederlands octrooi is dus geen garantie dat het ook geldig is — de geldigheid kan later in een procedure ter discussie worden gesteld. Wij vertalen dit juridische kader naar concrete keuzes, of u nu een internationaal concern bent met een uitgebreide octrooiportefeuille of de uitvinder die met één slim product naar de markt wil.

Wanneer is een uitvinding octrooieerbaar?

Voor een geldig octrooi moet de uitvinding aan drie kernvereisten voldoen. De uitvinding moet nieuw zijn: zij mag op de datum van indiening nergens ter wereld openbaar gemaakt zijn, ook niet door de uitvinder zelf. De uitvinding moet inventief zijn: zij mag voor een vakman niet voor de hand liggen. En de uitvinding moet industrieel toepasbaar zijn. Niet alles is octrooieerbaar: ontdekkingen, wetenschappelijke theorieën, wiskundige methoden, esthetische vormgeving en — in beginsel — computerprogramma’s en bedrijfsmethoden als zodanig vallen buiten de boot. Juist die nieuwheidseis is een valkuil: één vroege presentatie op een beurs of een persbericht kan octrooibescherming voorgoed onmogelijk maken. Wij adviseren daarom vóórdat er iets naar buiten gaat, en helpen bij de afweging of bescherming van vormgeving via het modellenrecht wellicht passender is.

De octrooiaanvraag stap voor stap

Een aanvraag staat of valt met de formulering. Het hart van het octrooi vormen de conclusies (claims): die bepalen exact de reikwijdte van uw bescherming. Te ruim geformuleerd en het octrooi sneuvelt bij een nietigheidsactie; te smal en concurrenten lopen er eenvoudig omheen. Naast de conclusies bevat de aanvraag een beschrijving, eventuele tekeningen en een uittreksel. Wij begeleiden het gehele traject: van een voorafgaand nieuwheids- en haalbaarheidsonderzoek, via het opstellen en indienen van de aanvraag, tot het bewaken van termijnen en het jaarlijks betalen van de instandhoudingstaks. Wordt de aanvraag eenmaal gepubliceerd, dan is die voor iedereen in de openbare registers te raadplegen, bijvoorbeeld via Espacenet of het register van het Europees Octrooibureau. Houd er rekening mee dat een gepubliceerde aanvraag nog geen verleend octrooi is: de status moet altijd in het register worden geverifieerd.

Internationale en Europese bescherming

Een octrooi is territoriaal: het geldt alleen in de landen waarvoor het is verleend. Wie buiten Nederland bescherming wil, heeft verschillende routes. Via het Europees Octrooiverdrag kan bij het Europees Octrooibureau een Europees octrooi worden aangevraagd, dat vervolgens in de gekozen landen valideert. Via de PCT-route kan met één internationale aanvraag in veel landen tegelijk een ingangsdatum worden vastgelegd. Sinds 1 juni 2023 bestaat bovendien het eenheidsoctrooi (unitair octrooi): één octrooi dat in de aangesloten EU-lidstaten tegelijk werkt. Handhaving en nietigheidsacties voor het eenheidsoctrooi en voor klassieke Europese octrooien verlopen via het Eengemaakt Octrooigerecht (Unified Patent Court, UPC). Dat heeft grote gevolgen: één procedure kan een octrooi in alle aangesloten landen tegelijk onderuit halen of juist handhaven. Of u nu exporteert naar drie landen of naar dertig — wij helpen de meest kostenefficIënte beschermingsstrategie te kiezen en, waar nodig, een opt-out bij het UPC te overwegen.

Inbreuk en handhaving

Maakt een concurrent gebruik van uw geoctrooieerde uitvinding zonder toestemming, dan kunt u optreden. Het octrooirecht biedt een stevig handhavingsinstrumentarium: u kunt een verbod op de inbreuk (met dwangsom) vorderen, schadevergoeding of afdracht van de met de inbreuk behaalde winst, terugroeping en vernietiging van inbreukmakende producten en een rectificatie. In spoedeisende zaken kan een kort geding uitkomst bieden. Ook bestaat de mogelijkheid om met verlof van de rechter bewijsbeslag te leggen, zodat bewijs van de inbreuk veiliggesteld wordt voordat het verdwijnt. Wordt u zelf aangesproken op vermeende inbreuk, dan onderzoeken wij of er werkelijk binnen de conclusies wordt gewerkt en of het ingeroepen octrooi wel geldig is. Wij voeren zowel de schikkingsgesprekken als de procedure bij de rechtbank Den Haag (de bij uitstek bevoegde instantie voor octrooizaken) of bij het UPC. Of het nu de bakker met een slimme machineverbetering is of een internationaal technologieconcern: onze advocaten en bedrijfsjuristen staan beide kanten van het geschil bij.

Nietigheid en oppositie

Een octrooi is niet onaantastbaar. Omdat het Octrooicentrum Nederland niet inhoudelijk toetst, kan een Nederlands octrooi achteraf nietig worden verklaard wanneer blijkt dat de uitvinding bij de aanvraag niet nieuw of niet inventief was. Bij een Europees octrooi kan binnen negen maanden na verlening oppositie worden ingesteld bij het Europees Octrooibureau. Daarbuiten verloopt de nietigheidsdiscussie via de rechter of, voor Europese en eenheidsoctrooien, via het UPC. De nietigheidsactie is vaak het sterkste verweer wanneer u van inbreuk wordt beschuldigd: een nietig octrooi kan immers niet worden gehandhaafd. Wij beoordelen de geldigheid kritisch, verzamelen de stand van de techniek en bepalen of aanvallen of verdedigen de beste route is.

Octrooieren of geheimhouden?

Een octrooi geeft maximaal twintig jaar exclusieve bescherming, maar daar staat tegenover dat de uitvinding volledig openbaar wordt gemaakt. Voor sommige innovaties — denk aan een productieproces of een receptuur die niet uit het eindproduct af te leiden is — kan geheimhouding aantrekkelijker zijn: een bedrijfsgeheim kan in principe onbeperkt voortduren en is goedkoper. Het nadeel is dat een bedrijfsgeheim geen bescherming biedt tegen reverse engineering of tegen een concurrent die dezelfde uitvinding zelfstandig ontwikkelt. Deze afweging — octrooieren, geheimhouden of een combinatie — is strategisch en juridisch van aard. Wij helpen u kiezen en regelen de bescherming van vertrouwelijke kennis via solide afspraken; lees ook onze pagina over bedrijfsgeheimen. Wilt u uw octrooi juist te gelde maken, dan stellen wij sluitende licentiecontracten op.

Octrooirecht binnen het intellectueel eigendom

Het octrooirecht is een van de pijlers van het Intellectueel eigendom (IE-recht). Waar een octrooi de technische uitvinding beschermt, beschermen andere IE-rechten andere aspecten van uw onderneming: het merkenrecht uw merk- en handelsnaam, het auteursrecht creatieve werken, en het modellenrecht de vormgeving van producten. In de praktijk overlappen deze rechten vaak: één product kan tegelijk door een octrooi, een model en een merk worden beschermd. Bovendien biedt het leerstuk van de slaafse nabootsing soms aanvullende bescherming wanneer een octrooi ontbreekt of is verlopen. Wij kijken altijd naar het gehele plaatje, zodat uw innovatie van alle kanten is afgedekt.

Veelgestelde vragen over octrooirecht

Hoe lang duurt de bescherming van een octrooi?
Een octrooi geeft maximaal twintig jaar bescherming, gerekend vanaf de datum van indiening. Daarvoor moet wel jaarlijks een instandhoudingstaks worden betaald; gebeurt dat niet, dan vervalt het octrooi.

Mag ik mijn uitvinding tonen voordat ik octrooi aanvraag?
Liever niet. Octrooi vereist nieuwheid: iedere openbaarmaking vóór de indiening — een beurs, een offerte, een persbericht — kan de uitvinding de nieuwheid ontnemen en bescherming onmogelijk maken. Werk met geheimhoudingsafspraken en dien eerst in.

Geldt mijn Nederlandse octrooi ook in het buitenland?
Nee. Een octrooi is territoriaal en geldt alleen in de landen waarvoor het is verleend. Voor buitenlandse bescherming gebruikt u de Europese route (EOV), het eenheidsoctrooi of de internationale PCT-route.

Wat kan ik doen als iemand inbreuk maakt op mijn octrooi?
U kunt onder meer een verbod met dwangsom, schadevergoeding of winstafdracht en vernietiging van inbreukmakende producten vorderen. In spoedeisende gevallen via een kort geding, en zo nodig met bewijsbeslag. Wij adviseren over de sterkste route.

Is een verleend octrooi altijd geldig?
Nee. Omdat het Octrooicentrum Nederland niet inhoudelijk toetst, kan een octrooi achteraf nietig worden verklaard als de uitvinding niet nieuw of niet inventief blijkt. Een geldigheidsonderzoek is daarom vaak verstandig.

Wilt u weten welke beschermingsstrategie bij uw uitvinding past? Neem contact met ons op — onze advocaten en bedrijfsjuristen staan voor u klaar, van internationaal concern tot de bakker op de hoek.