Modellenrecht

Wat we doen

Het modellenrecht beschermt tekeningen en modellen van de fysieke vormgeving van een voorwerp. Het gaat vaak om ontwerptekeningen voorafgaand aan de daadwerkelijke productie. Het modellenrecht wordt verkregen op het moment dat een tekening of model is ingeschreven in het Benelux Bureau voor Intellectuele Eigendom of het Europees Modellenbureau. Het modellenrecht is zowel tijdsgebonden (periodes van 5 jaar met als maximum 25 jaar) als geografisch gebonden (dat wil zeggen het recht effect heeft in het gebied waar het ingeschreven staat). Er zijn een aantal eisen verbonden aan de tekening of het model voordat deze voor inschrijving in aanmerking komt. Het belangrijkste om voor registratie in aanmerking te komen is dat het model uniek moet zijn: dat wil zeggen dat het model nieuw is en een eigen karakter heeft. Omdat daarover nogal eens discussie over kan ontstaan, is het raadzaam om juridische experts in te schakelen tijdens het registratieproces van het model of tekening.

Een geregistreerd modelrecht geeft het exclusieve alleenrecht om de tekening of het model in het economisch verkeer te gebruiken. Een modelrecht kan dus een flinke waarde vertegenwoordigen. In de praktijk ontstaan er regelmatig geschillen over (vermeende) modelinbreuk. Van een modelinbreuk is pas sprake als er verwarringsgevaar bestaat bij het publiek. Immers verliest het originele model zijn onderscheidende kracht, en daarmee aan economische waarde, op het moment dat er verwarring kan ontstaan tussen het ‘origineel’ en de (gedeeltelijke) ‘kopie’.

Wij hebben de kennis en expertise om uiteenlopende rollen op ons te nemen: van advisering tot geschilbeslechting. Wij hebben een ervaren team van advocaten en juristen op het gebied van het modellenrecht. Neem contact met ons op om de mogelijkheden te bespreken.

Wat is modellenrecht en hoe verhoudt het zich tot het bredere IE-recht?

Het modellenrecht is een van de pijlers binnen het Intellectueel eigendom (IE-recht). Waar het merkenrecht de herkomst en identiteit van een product beschermt en het auteursrecht creatieve werken, beschermt het modellenrecht specifiek het uiterlijk – de vormgeving – van een voortbrengsel of een deel daarvan: de lijnen, contouren, kleuren, vorm, textuur of materialen. Denk aan de vorm van een stoel, de verpakking van een product, een sieraad, een textielpatroon of de behuizing van een apparaat. In de Benelux is het modellenrecht geregeld in het Benelux-verdrag inzake de intellectuele eigendom (BVIE); op Europees niveau geldt de Verordening inzake Gemeenschapsmodellen. Voor zowel het internationale concern als de ondernemer om de hoek – de meubelmaker, de ontwerpstudio of de bakker met een herkenbare verpakking – kan een goed beschermd model een serieuze economische waarde vertegenwoordigen.

Eisen voor bescherming: nieuwheid en eigen karakter

Een tekening of model komt alleen voor bescherming in aanmerking als het voldoet aan twee kerneisen. Het model moet nieuw zijn: er mag voor de datum van het depot geen identiek model (of een model dat slechts in onbelangrijke details afwijkt) aan het publiek beschikbaar zijn gesteld. Daarnaast moet het model een eigen karakter hebben: bij de zogenoemde ‘geïnformeerde gebruiker’ moet het een andere algemene indruk wekken dan bestaande modellen. Belangrijk is verder dat kenmerken die uitsluitend door de technische functie worden bepaald, niet via het modellenrecht beschermd kunnen worden – daarvoor is het octrooirecht de aangewezen route. Heeft u een ontwerp al getoond, bijvoorbeeld op een beurs of in een webshop? Dan geldt een respijttermijn (de zogenoemde nieuwheidsuitstel) van twaalf maanden, gerekend vanaf de eerste openbaarmaking, waarin u alsnog een geldig depot kunt verrichten.

Registratie: BOIP, EUIPO en het internationale Haags systeem

Bescherming van een ingeschreven model ontstaat door depot en registratie. U heeft daarbij verschillende routes, afhankelijk van uw afzetmarkt. Via het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom (BOIP/BBIE) verkrijgt u bescherming voor Nederland, België en Luxemburg. Via het EUIPO registreert u een Gemeenschapsmodel dat in alle EU-lidstaten geldt. Voor bescherming daarbuiten kunt u het internationale depot via de Wereldorganisatie voor de Intellectuele Eigendom (WIPO) inzetten, het zogenoemde Haags systeem. De bureaus toetsen bij inschrijving uitsluitend op formele vereisten en niet op nieuwheid of eigen karakter; een registratie is dus géén garantie dat het model geldig is. Juist daarom loont het om vooraf juridisch te laten toetsen of uw ontwerp daadwerkelijk onderscheidend genoeg is.

Het niet-ingeschreven Gemeenschapsmodel

Niet ieder model hoeft te worden geregistreerd om enige bescherming te genieten. Zodra een model voor het eerst binnen de Europese Unie openbaar wordt gemaakt, ontstaat van rechtswege een niet-ingeschreven Gemeenschapsmodel. Dit recht is gratis en automatisch, maar kent twee belangrijke beperkingen: het duurt slechts drie jaar (en is niet verlengbaar) en het beschermt alleen tegen het bewust namaken (kopiëren) van het model. Brengt een concurrent op eigen kracht een vergelijkbaar ontwerp op de markt, zonder dat van kopiëren sprake is, dan staat u met de hand op de rug. Voor producten met een korte levenscyclus – mode, seizoensartikelen – kan dit voldoende zijn; voor ontwerpen waarin u langdurig investeert is een ingeschreven model vrijwel altijd verstandiger.

Beschermingsduur en omvang

Een ingeschreven model wordt beschermd voor een periode van vijf jaar vanaf de depotdatum. De inschrijving kan telkens met vijf jaar worden verlengd, tot een maximum van vijfentwintig jaar. De bescherming is zowel in tijd als geografisch begrensd: het recht werkt alleen in het gebied waar het is ingeschreven. De beschermingsomvang strekt zich uit tot zowel tweedimensionale vormgeving (patronen, dessins, grafische ontwerpen) als driedimensionale vormgeving (meubels, apparaten, verpakkingen, sieraden). Een geregistreerd modelrecht geeft de houder het exclusieve recht om het model in het economisch verkeer te gebruiken en derden te verbieden dat te doen.

Inbreuk en handhaving

Van inbreuk is sprake wanneer een ander model bij de geïnformeerde gebruiker dezelfde algemene indruk wekt als uw beschermde model. Constateert u namaak, dan kunnen onze advocaten en juristen het hele traject voor u verzorgen: van een onderbouwde sommatie als eerste stap, via een kort geding wanneer er met spoed moet worden ingegrepen, tot een bodemprocedure. Mogelijke vorderingen zijn onder meer een inbreukverbod op straffe van een dwangsom, schadevergoeding of afdracht van de met de inbreuk behaalde winst, en vernietiging of terugroeping van inbreukmakende producten. Wordt u zelf aangesproken op vermeende inbreuk? Ook dan staan wij u bij, bijvoorbeeld met een verweer dat het ingeroepen model nietig is omdat het nieuwheid of eigen karakter mist.

Samenloop met auteursrecht, merkenrecht en slaafse nabootsing

De vormgeving van een product kan tegelijkertijd langs meerdere wegen beschermd zijn. Naast het modellenrecht kan een ontwerp ook auteursrechtelijk beschermd zijn wanneer het een eigen, oorspronkelijk karakter heeft; dat recht ontstaat automatisch en vergt geen registratie. Een vorm die als herkomstaanduiding functioneert kan onder omstandigheden als vormmerk worden beschermd via het merkenrecht. En wie geen geregistreerd modelrecht (meer) heeft, kan soms toch optreden op grond van slaafse nabootsing, een vorm van onrechtmatige daad op grond van artikel 6:162 BW. Wij brengen voor u in kaart welke rechten cumulatief inzetbaar zijn en welke strategie het sterkst staat.

Onze aanpak: van internationaal concern tot de ondernemer om de hoek

MKB Juristen werkt met gemengde teams van advocaten en (bedrijfs)juristen. Dat betekent strategisch en procedureel scherp wanneer een geschil escaleert, maar net zo goed praktisch en kostenbewust wanneer u alleen wilt weten of uw ontwerp registreerbaar is of hoe u uw modellenportefeuille het beste opbouwt. Wij adviseren multinationals met een omvangrijke designportefeuille én de zelfstandige ontwerper die zijn eerste model wil vastleggen. Of u nu een internationaal concern bent of de bakker op de hoek met een herkenbare productvorm: wij maken het modellenrecht begrijpelijk en bruikbaar.