MKB Juristen stelt juridische documenten op maat op
Het beste is om belangrijke contracten, algemene voorwaarden en andere juridische documenten niet zelf te knutselen of te kopiëren. Wij helpen ondernemers budgetvriendelijk met juridisch maatwerk, vooraf duidelijke kosten en praktische uitleg.
- Contracten, voorwaarden en juridische documenten op maat
- Budgetvriendelijk en vooraf duidelijk over de kosten
- Gratis adviesgesprek of vrijblijvend een offerte aanvragen
Een werkgever kan een werknemer in beginsel niet verplichten zich te laten vaccineren. Een vaccinatieplicht raakt het grondrecht op onaantastbaarheid van het lichaam, dat wordt beschermd door de Grondwet en het EVRM. Alleen in zeer uitzonderlijke situaties — als vaccinatie noodzakelijk en proportioneel is en er geen lichter alternatief bestaat — komt het in beeld, en zelfs dan is ontslag bij weigering meestal niet de juiste route.
Voor werkgevers kan het belangrijk zijn dat werknemers gevaccineerd zijn, bijvoorbeeld tijdens een pandemie. Tegelijk zijn vaccinaties in Nederland niet verplicht. De vraag of een werkgever vaccinatie mag afdwingen, kwam tijdens de coronacrisis nadrukkelijk op tafel. We leggen de hoofdlijnen uit.
Grondrechten beperken een vaccinatieplicht
Een verplichte vaccinatie raakt artikel 11 van de Grondwet, dat de onaantastbaarheid van het lichaam beschermt. Beperkingen op dat recht kunnen alleen bij of krachtens de wet worden gemaakt.
Daarnaast beschermt artikel 8 EVRM het recht op eerbiediging van het privéleven, waaronder de lichamelijke integriteit. Ook hier geldt dat een inmenging alleen is toegestaan voor zover die bij wet is voorzien en noodzakelijk is in een democratische samenleving — bijvoorbeeld voor de nationale of openbare veiligheid, het economisch welzijn of de bescherming van de gezondheid van anderen. In die gevallen kan een groter belang voorrang krijgen op het individuele recht.
Mag een werkgever ooit een medische ingreep afdwingen?
Afwijken van de onaantastbaarheid van het lichaam wordt in de rechtspraak slechts bij hoge uitzondering toegestaan, maar het komt voor. De Hoge Raad oordeelde in 2015 (ECLI:NL:HR:2015:3193) dat een werkgever een werknemer mocht ontslaan die weigerde een (voor zijn functie noodzakelijke) bloedtest te ondergaan. Het ging om een werknemer in een loodverwerkend bedrijf, voor wie de test nodig was om zijn eigen gezondheid te bewaken; voor de werkgever was het de enige manier om hem in dienst te houden. Op die uitspraak kwam later veel kritiek, en bovendien ging het om een bloedtest, niet om een vaccinatie — wat volgens sommigen een verdergaande inbreuk is.
De toets: noodzakelijk, proportioneel en subsidiair
Of een verplichting standhoudt, hangt af van strenge voorwaarden uit artikel 8 EVRM. Belangrijk is of voor de werknemer vooraf voldoende duidelijk was dat de maatregel bij zijn functie hoorde. In de genoemde zaak woog mee dat de werknemer had mogen verwachten dat zijn functie zo’n test meebracht.
Daarnaast moet de maatregel noodzakelijk zijn: proportioneel én in lijn met het subsidiariteitsbeginsel. De kernvraag is of hetzelfde doel niet met een lichter middel kan worden bereikt. Bij de medische test was dat niet zo — alleen die test gaf uitsluitsel. Bij bescherming tegen een besmettelijke ziekte liggen er vaak wél lichtere alternatieven voorhanden, zoals beschermingsmiddelen, afstand houden of aangepaste werkzaamheden, waardoor een vaccinatieplicht moeilijker te rechtvaardigen is.
Waarom ontslag meestal niet de oplossing is
Heel soms zijn er functies denkbaar waarin lichtere maatregelen echt niet werken — denk aan zorg voor kwetsbare mensen waarbij volledige beschermende kleding niet mogelijk is. Zelfs dan zijn er vaak betere oplossingen dan ontslag, zoals tijdelijke herplaatsing, zeker in sectoren met personeelstekorten. Een ontslagprocedure stuit bovendien op veel praktische bezwaren. En ook na vaccinatie kan iemand soms nog besmettelijk zijn, zodat bescherming hoe dan ook aangewezen blijft.
Veelgestelde vragen
Mag mijn werkgever mij verplichten me te vaccineren?
In beginsel niet. Een vaccinatieplicht raakt grondrechten en is alleen in zeer uitzonderlijke, goed onderbouwde situaties denkbaar.
Kan ik worden ontslagen als ik vaccinatie weiger?
Dat is hoogst uitzonderlijk en juridisch risicovol voor de werkgever. Meestal zijn lichtere oplossingen, zoals herplaatsing of beschermingsmaatregelen, zowel verplicht als verstandiger.
Geldt er een uitzondering voor bepaalde functies?
Mogelijk, als vaccinatie aantoonbaar noodzakelijk en proportioneel is en er geen lichter alternatief bestaat. Dat vraagt per geval een zorgvuldige juridische afweging.
Vragen over vaccinatie of medische eisen op het werk?
De grens tussen het belang van de werkgever en de grondrechten van de werknemer is dun en casusafhankelijk. De arbeidsrechtjuristen van MKB Juristen helpen u een zorgvuldige, juridisch houdbare afweging te maken. Bekijk onze expertise in arbeidsrecht of plan een gratis intakegesprek in.
