Let op met te strikte formulering concurrentiebeding

Een concurrentiebeding dat te strikt of te vaag is geformuleerd, biedt vaak minder bescherming dan je denkt. Verbiedt het beding bijvoorbeeld alleen een “directe of indirecte participatie” in een concurrent, dan kan je medecontractant in veel gevallen alsnog in loondienst bij die concurrent aan de slag. En een te zwaar geformuleerd beding kan door de rechter (gedeeltelijk) worden geschrapt of gematigd. Wil je dat een concurrentiebeding daadwerkelijk standhoudt, formuleer het dan zorgvuldig: niet te eng, niet te ruim, en toegespitst op het belang dat je echt wilt beschermen.

Wat is een concurrentiebeding?

Een concurrentiebeding bepaalt dat een contractspartij tijdens de samenwerking, of gedurende een afgesproken termijn daarna, niet voor of als concurrent actief mag zijn. Het doel is voorkomen dat iemand met de bij jou opgedane kennis, contacten of klantrelaties jouw onderneming beconcurreert.

Concurrentiebedingen komen het vaakst voor in arbeidsovereenkomsten, maar je vindt ze net zo goed in andere contracten, zoals een freelanceovereenkomst, een samenwerkingsovereenkomst of een overnamecontract.

Het verschil met een relatiebeding

Een concurrentiebeding verbiedt in brede zin het werken voor of als concurrent. Een relatiebeding is gerichter: dat verbiedt alleen het benaderen of bedienen van specifieke klanten of relaties. In de praktijk worden de twee vaak gecombineerd. Welke vorm het beste past, hangt af van wat je precies wilt beschermen.

Waar gaat het mis: te strikt of te vaag geformuleerd

Het terugkerende probleem is dat een concurrentiebeding óf te beperkt wordt opgesteld, óf als standaardbeding uit een sjabloon wordt geknipt. Denk aan een bepaling dat een freelancer geen “gelijkaardige overeenkomst” mag sluiten met een concurrent.

Zo’n formulering roept onmiddellijk vragen op:

• Wie geldt eigenlijk als concurrent? Een vaag begrip laat ruimte voor discussie en uitleg.
• Welke vormen van concurreren zijn verboden? Een beding dat alleen “een overeenkomst sluiten” of “een participatie aangaan” verbiedt, dekt vaak níet het in loondienst treden bij een concurrent.
• Hoe ruim is de reikwijdte? Geografisch, qua duur en qua activiteiten: alles wat niet duidelijk is afgebakend, werkt meestal in het voordeel van degene die je juist wilde binden.

Een rechter legt een beding bovendien niet alleen taalkundig uit. Hij kijkt ook naar wat partijen redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten en naar de objectieve reikwijdte van het beding. Wat je niet duidelijk hebt verboden, is dus al snel toegestaan.

Praktijkvoorbeeld: concurrentiebeding verbood loondienst niet

Een sprekend voorbeeld is een zaak rond een vrijgevestigd radioloog die als lid van een Medisch Specialistisch Bedrijf (MSB) een ledenovereenkomst had gesloten. Daarin stond een concurrentiebeding: gedurende twee jaar na afloop mocht de radioloog “geen directe of indirecte participatie in een concurrerend zorgaanbod” aangaan.

Toen de ledenovereenkomst werd opgezegd, wilde de radioloog in loondienst bij een ander ziekenhuis treden. Zijn standpunt: het beding verbiedt alleen het aangaan van een (in)directe participatie, niet het in loondienst gaan werken.

De voorzieningenrechter volgde die lezing. Er waren simpelweg geen afspraken gemaakt over concurrentie in loondienstverband. De rechter woog daarbij ook andere factoren mee om de objectieve reikwijdte vast te stellen, maar kwam tot dezelfde uitkomst: omdat de radioloog in loondienst geen eigen patiënten heeft en dus geen patiënten “meeneemt”, werd het oude verband niet daadwerkelijk beconcurreerd. De radioloog mocht in dienst treden bij het concurrerende ziekenhuis.

De kern: het beding verbood een participatie, maar zweeg over loondienst. Dat gat in de formulering kostte de bescherming.

Ook bij een strikt beding: de rechter kan afwegen

Stel dat het beding wél uitdrukkelijk ook loondienst had verboden. Dan was er minder discussie geweest over de reikwijdte. Tóch betekent dat niet automatisch dat het beding onverkort geldt. Een rechter kan een belangenafweging maken tussen het belang van degene die het beding inroept en het belang van degene die wordt beperkt in zijn werk en inkomen.

Valt die afweging anders uit, dan kan de rechter een te zwaar beding matigen of (gedeeltelijk) buiten werking stellen: bijvoorbeeld de looptijd verkorten, het gebied versmallen of de verboden activiteiten beperken. In het voorbeeld van de radioloog, zonder eigen patiënten, had ook een strenger geformuleerd beding mogelijk gesneuveld, al staat dat nooit op voorhand vast.

Wettelijke eisen bij een concurrentiebeding in arbeidsovereenkomsten

Voor het concurrentiebeding in een arbeidsovereenkomst gelden bijzondere wettelijke eisen (vastgelegd in artikel 7:653 van het Burgerlijk Wetboek). Houd in elk geval rekening met het volgende:

• Schriftelijkheidsvereiste: het beding moet schriftelijk zijn overeengekomen met een meerderjarige werknemer. Een mondelinge afspraak is niet geldig.
• Tijdelijke contracten: in een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd is een concurrentiebeding in beginsel alleen geldig als de werkgever schriftelijk motiveert welke zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen het beding noodzakelijk maken.
• Rechterlijke toetsing: de rechter kan een concurrentiebeding geheel of gedeeltelijk vernietigen of matigen, bijvoorbeeld als de werknemer er onbillijk zwaar door wordt getroffen.

Let op: de regels rond het concurrentiebeding staan ter discussie. Er is een wetsvoorstel ter modernisering van het concurrentiebeding in voorbereiding, dat onder meer een maximale duur, een verplichte afbakening van het gebied, een ruimere motiveringsplicht en mogelijk een vergoedingsplicht beoogt. Dit voorstel is op het moment van schrijven nog niet in werking getreden. Controleer bij het opstellen van een beding daarom altijd de actuele stand van de wetgeving, of laat dit door een jurist toetsen.

Zo formuleer je een concurrentiebeding dat standhoudt

Een bruikbaar concurrentiebeding is concreet en in verhouding. Let bij het opstellen op:

1. Benoem álle relevante vormen van concurrentie. Niet alleen “een overeenkomst sluiten” of “deelnemen”, maar ook werken in loondienst, als freelancer, als vennoot of via een eigen onderneming.
2. Definieer wie of wat een concurrent is. Beschrijf de activiteiten, de markt of het type onderneming, zodat geen discussie ontstaat.
3. Begrens de reikwijdte redelijk. Houd looptijd, geografisch gebied en activiteiten in verhouding tot het belang dat je beschermt. Een te ruim beding loopt het risico te worden gematigd.
4. Koppel er een werkbare sanctie aan. Veel bedingen verbinden een boetebeding aan overtreding. Formuleer dat helder, want ook een onduidelijk of bovenmatig boetebeding kan door de rechter worden gematigd.
5. Voldoe aan de formele eisen. Zorg in arbeidsrelaties voor een schriftelijk en (bij tijdelijke contracten) gemotiveerd beding.
6. Stem het af op de relatie. Een beding voor een werknemer, een zzp’er of een verkopende ondernemer vraagt telkens om een andere insteek.

Veelgestelde vragen over het concurrentiebeding

Is een concurrentiebeding altijd geldig?

Nee. De geldigheid hangt af van de formulering, de context en (bij arbeidsovereenkomsten) van wettelijke eisen zoals het schriftelijkheidsvereiste. Een rechter kan een beding bovendien matigen of geheel of gedeeltelijk vernietigen als het te zwaar uitpakt.

Mag ik in loondienst bij een concurrent gaan werken ondanks een concurrentiebeding?

Dat hangt af van de exacte tekst. Verbiedt het beding alleen een “participatie” of het “sluiten van een overeenkomst”, dan valt loondienst er soms buiten, zoals in de besproken zaak. Verbiedt het beding uitdrukkelijk ook loondienst, dan ligt dat anders. Laat de formulering altijd beoordelen voordat je een stap zet.

Kan een rechter een concurrentiebeding aanpassen?

Ja. Is een beding te ruim of te belastend, dan kan de rechter het matigen, bijvoorbeeld door de duur te verkorten of het gebied te versmallen, of het geheel of deels buiten werking stellen.

Hoe lang mag een concurrentiebeding duren?

De wet noemt op dit moment geen vaste maximale duur; in de praktijk worden vaak termijnen van zes maanden tot twee jaar gehanteerd. Hoe langer en ruimer het beding, hoe groter de kans dat een rechter het matigt. In het aangekondigde wetsvoorstel ter modernisering wordt een maximale duur voorgesteld, maar dat is nog niet in werking. Houd de looptijd dus altijd in verhouding tot het belang dat je beschermt en check de actuele wetgeving.

Wat gebeurt er als iemand een concurrentiebeding overtreedt?

Vaak is aan het beding een boetebeding gekoppeld, zodat overtreding een afgesproken boete oplevert. Daarnaast kan de benadeelde partij nakoming vorderen of schadevergoeding eisen. Of een boete daadwerkelijk verschuldigd is, hangt af van de formulering en kan door de rechter worden gematigd. Twijfel je over je positie? Onze juristen helpen je bij rechtshulp rond een (dreigende) overtreding.

Geldt een concurrentiebeding ook voor zzp’ers en freelancers?

Ja, partijen kunnen ook in een freelance- of samenwerkingsovereenkomst een concurrentiebeding opnemen. De strenge wettelijke eisen die specifiek voor arbeidsovereenkomsten gelden, zijn daar niet zonder meer van toepassing, maar ook hier toetst de rechter op redelijkheid en kan een te ruim beding worden beperkt.

Wat is het verschil tussen een concurrentiebeding en een relatiebeding?

Een concurrentiebeding verbiedt breed het werken voor of als concurrent. Een relatiebeding verbiedt alleen het benaderen of bedienen van bepaalde klanten of relaties. Beide worden vaak gecombineerd.

Een concurrentiebeding op maat laten opstellen

Een concurrentiebeding is alleen waardevol als het standhoudt wanneer het erop aankomt. Twijfel je of jouw beding voldoende bescherming biedt, of wil je er een toevoegen aan een nieuwe overeenkomst? Onze juristen stellen voor jou een concurrentiebeding op maat op of toetsen een bestaand beding. Heb je breder advies nodig over arbeids- of contractafspraken, kijk dan bij onze expertise arbeidsrecht of contractenrecht.

Direct sparren over jouw concurrentiebeding? Plan een intake in en we kijken samen of jouw afspraken doen wat ze moeten doen.