Onderneming overnemen? Laat alle overeenkomsten goed uitspitten!

Bij een bedrijfsovername bepalen de lopende overeenkomsten voor een groot deel wat je werkelijk koopt. Of contracten met klanten, leveranciers, verhuurders, financiers en personeel automatisch meegaan, hangt af van de vorm van de overname. Bij een aandelentransactie blijven de meeste contracten in stand; bij een activa-passivatransactie moet je ze in beginsel stuk voor stuk overdragen, vaak met medewerking van de andere partij. Laat daarom vóór de koop alle overeenkomsten juridisch uitspitten, zodat je niet voor verrassingen komt te staan: een opzegbaar topcontract, een ongunstige huurvoorwaarde of onverwachte personeelsverplichtingen kunnen de waarde van je overname flink drukken.

Waarom contracten bij een overname zo belangrijk zijn

Wie een onderneming overneemt, kijkt al snel vooral naar de cijfers: omzet, winst, balans en waardering. Toch zit een groot deel van de waarde van een bedrijf juist in de lopende overeenkomsten. Denk aan een meerjarig contract met een grote afnemer, gunstige inkoopvoorwaarden bij een leverancier, een betaalbare huurovereenkomst voor het bedrijfspand, een doorlopende financiering of waardevolle licenties. Vallen die contracten weg of veranderen ze door de overname, dan koop je in feite iets anders dan je dacht.

Daarom hoort een grondige doorlichting van alle contracten standaard bij het overnameproces. Je wilt vóór de koop weten welke overeenkomsten meegaan, welke opnieuw onderhandeld of opgezegd kunnen worden en welke verplichtingen je erbij krijgt. Dat onderzoek noemen we juridische due diligence: een gestructureerde controle van alle juridische risico’s binnen de onderneming.

Activa-passivatransactie of aandelentransactie: het verschil

Of een contract automatisch overgaat, hangt sterk af van de manier waarop je de onderneming overneemt. Er zijn grofweg twee vormen, met heel verschillende gevolgen voor je contracten.

Aandelentransactie: de contracten blijven meestal in stand

Bij een aandelentransactie koop je de aandelen van de B.V. De rechtspersoon die de contracten heeft gesloten, blijft gewoon bestaan; alleen de eigenaar van de aandelen wijzigt. Voor de contractspartijen verandert er juridisch in principe niets: zij hebben nog steeds met dezelfde B.V. te maken. De lopende overeenkomsten blijven dus normaal gesproken automatisch in stand. Wil je de aandelen overdragen, dan leg je dat vast in een aandelenoverdracht die door een notaris wordt gepasseerd.

Activa-passivatransactie: contracten overdragen met medewerking van de derde

Bij een activa-passivatransactie koop je niet de aandelen, maar losse vermogensbestanddelen: bijvoorbeeld de inventaris, voorraden, klantenbestand, handelsnaam en specifieke contracten. Een overeenkomst gaat hier niet vanzelf mee over. Bij elk contract is namelijk een derde partij betrokken, en die wordt niet automatisch onderdeel van de transactie.

Om een contract over te dragen (contractsoverneming) is in de regel de medewerking van die contractspartij nodig. Wil de leverancier, klant of verhuurder niet meewerken, dan blijft het contract bij de verkoper achter of moet je nieuwe afspraken maken. Het loont daarom om de sleutelcontracten al vroeg in het proces te benoemen en de benodigde toestemmingen tijdig te regelen. Leg deze afspraken zorgvuldig vast in een activa-passivaovereenkomst.

Let op change-of-controlbepalingen

Ook bij een aandelentransactie mag je niet zonder meer aannemen dat ieder contract gewoon doorloopt. Sommige overeenkomsten bevatten een zogenoemde change of control-bepaling. Zo’n clausule geeft de contractspartij het recht om de overeenkomst te wijzigen of te beëindigen zodra de zeggenschap over het bedrijf verandert, bijvoorbeeld bij een aandelenoverdracht.

Dat kan vervelend uitpakken als je de overname juist deed vanwege dat ene gunstige contract. Een belangrijke afnemer of financier kan dan opstappen op het moment dat de zeggenschap wijzigt. Loop daarom elk contract na op change-of-controlbepalingen en op opzeggings-, looptijd- en boetebedingen, zodat je weet welke contracten écht zeker zijn. Kom je een change-of-controlbepaling tegen in een sleutelcontract, dan is het verstandig om vooraf met de betrokken partij om tafel te gaan, zodat de continuïteit na de overname schriftelijk is bevestigd.

Arbeidsovereenkomsten: bescherming bij overgang van onderneming

Personeel neemt een bijzondere plek in. De wet beschermt werknemers bij een zogenoemde overgang van onderneming. Daarbij gaat het kort gezegd om de overgang van een onderneming (of een onderdeel daarvan) die haar identiteit behoudt, bijvoorbeeld doordat de activiteiten, klanten en medewerkers in stand blijven. In de kern betekent deze bescherming dat de medewerkers die bij de onderneming horen, in beginsel van rechtswege mee overgaan naar de koper, met behoud van hun bestaande arbeidsvoorwaarden. Die bescherming geldt juist ook bij een activa-passivatransactie, waar contracten verder niet automatisch overgaan.

In de praktijk levert dit vooral spanning op wanneer de arbeidsvoorwaarden van de overgenomen medewerkers afwijken van die van het zittende personeel. Verworven rechten zomaar wegnemen of versoberen is juridisch niet eenvoudig. Het wijzigen van arbeidsvoorwaarden kan onder omstandigheden wel, maar vraagt doorgaans om instemming van de werknemer of om een redelijk voorstel met een goede reden. Laat je hierover vooraf goed adviseren, want personeelsverplichtingen kunnen een overname flink duurder maken dan verwacht. Onze specialisten arbeidsrecht brengen die gevolgen voor je in kaart.

Garanties en vrijwaringen: risico’s afdekken in het contract

Niet elk risico is vooraf volledig in beeld te brengen. Daarom worden in een overnamecontract vaak garanties en vrijwaringen opgenomen. Met een garantie staat de verkoper ervoor in dat bepaalde feiten kloppen, bijvoorbeeld dat de belangrijkste contracten geldig zijn en niet zijn opgezegd. Met een vrijwaring neemt de verkoper een specifiek, bekend risico voor zijn rekening, zodat jij als koper daar niet voor opdraait als het zich na de overname alsnog voordoet.

Komt uit de doorlichting van de contracten een twijfelpunt naar voren, bijvoorbeeld een onzekere looptijd of een mogelijk opzegrecht, dan kun je dat vertalen naar een garantie, een vrijwaring of een aanpassing van de prijs. Zo voorkom je dat een verborgen contractrisico na de overdracht volledig bij jou terechtkomt. Het is verstandig om bij deze afspraken ook stil te staan bij de looptijd ervan en bij een eventueel maximum aan de aansprakelijkheid van de verkoper.

Breng de contractuele gevolgen vooraf in kaart

Bij een overname doe je er verstandig aan een jurist te betrekken die het juridische due-diligenceonderzoek begeleidt. Een goede voorbereiding bestaat onder meer uit:

• een inventarisatie van alle lopende overeenkomsten (klanten, leveranciers, huur, financiering, licenties, personeel);
• controle op change-of-control-, opzeggings-, looptijd- en boetebepalingen;
• beoordeling welke contracten automatisch overgaan en welke medewerking van een derde vereisen;
• aandacht voor de positie van het personeel bij overgang van onderneming;
• het vertalen van gevonden risico’s naar garanties, vrijwaringen of een prijsaanpassing;
• het vastleggen van de afspraken in een sluitende overnameovereenkomst.

Zo weet je vooraf welke risico’s je overneemt en kun je die meenemen in de prijs of in de garanties en vrijwaringen. Een gestructureerde aanpak voorkomt dat je pas na de overdracht ontdekt dat een belangrijk contract niet meeging.

Veelgestelde vragen over contracten bij een bedrijfsovername

Gaan contracten automatisch over bij een bedrijfsovername?

Dat hangt af van de vorm. Bij een aandelentransactie blijven contracten meestal automatisch in stand, omdat de B.V. die ze sloot blijft bestaan. Bij een activa-passivatransactie gaan contracten niet vanzelf mee en is doorgaans de medewerking van de contractspartij nodig om ze over te dragen.

Wat is een change-of-controlbepaling?

Een change-of-controlbepaling is een clausule die de contractspartij het recht geeft om een overeenkomst te wijzigen of te beëindigen zodra de zeggenschap over het bedrijf verandert. Zo’n bepaling kan ervoor zorgen dat een belangrijk contract bij een aandelenoverdracht alsnog wegvalt, ook al verandert de B.V. zelf niet.

Wat gebeurt er met het personeel bij een overname?

Bij een overgang van onderneming worden werknemers wettelijk beschermd. De betrokken medewerkers gaan in beginsel mee over naar de koper, met behoud van hun arbeidsvoorwaarden. Arbeidsvoorwaarden wijzigen kan onder voorwaarden, maar is gebonden aan strenge regels.

Wat is het verschil tussen een aandelentransactie en een activa-passivatransactie?

Bij een aandelentransactie koop je de aandelen van de B.V., waardoor de rechtspersoon met al zijn contracten en verplichtingen blijft bestaan. Bij een activa-passivatransactie koop je alleen geselecteerde activa en passiva; je bepaalt dan zelf welke onderdelen je overneemt, maar contracten gaan niet automatisch mee.

Wat is het verschil tussen een garantie en een vrijwaring?

Met een garantie staat de verkoper ervoor in dat bepaalde feiten kloppen, zoals de geldigheid van een belangrijk contract. Met een vrijwaring neemt de verkoper een specifiek, bekend risico voor zijn rekening, zodat jij als koper niet opdraait voor de gevolgen als dat risico zich na de overname voordoet.

Waarom moet ik contracten laten controleren voor de koop?

Omdat een groot deel van de waarde en de risico’s van een onderneming in haar contracten zit. Een opzegbaar topcontract, een ongunstige huurvoorwaarde of onverwachte personeelsverplichtingen kunnen de waarde sterk beïnvloeden. Door alles vooraf te laten controleren, weet je wat je koopt en kun je beter onderhandelen.

Laat je overname juridisch begeleiden door MKB Juristen

De overname van een onderneming heeft veel voeten in de aarde, zeker waar het de contracten betreft. Onze ervaren bedrijfsjuristen brengen vooraf de contractuele gevolgen in kaart, wijzen op valkuilen en stellen een sluitend overnamedocument op. Voor het opstellen van documenten werken we met vaste tarieven, zodat je vooraf weet waar je aan toe bent; voor de begeleiding van een traject kun je onze diensten ook per uur afnemen.

Wil je sparren over een overname of je contracten laten beoordelen? Plan een vrijblijvende intake in of bekijk onze expertise op het gebied van contractenrecht. We helpen je graag verder.