Wat is een licentieovereenkomst? Uitleg en gebruik

Wat is een licentieovereenkomst? Het is een schriftelijke afspraak waarin de houder van een intellectueel-eigendomsrecht (de licentiegever) een ander (de licentienemer) toestemming geeft om dat recht te gebruiken, tegen een vergoeding en binnen afgesproken grenzen, zonder dat de eigendom overgaat. Het gaat om rechten als een merk, een octrooi, een auteursrecht, een modelrecht of geheime know-how. De licentiegever blijft rechthebbende; de licentienemer koopt niets, maar krijgt een gebruiksrecht. De contractuele afspraken bepalen precies hoe ver dat gebruiksrecht reikt: voor welke producten, in welk gebied, hoe lang en tegen welke prijs.

Het korte antwoord

• Een licentieovereenkomst geeft gebruiksrecht op een IE-recht, zonder dat de eigendom overgaat.
• Het werkt voor merk, octrooi, auteursrecht, model en know-how.
• De kern zit in vier knoppen: exclusiviteit, territorium, looptijd en scope.
• De vergoeding loopt via een royalty, een vaste fee of een combinatie met minimumgarantie.
• Sublicentie, kwaliteitscontrole en handhaving regel je apart, anders ontstaan er later geschillen.

Wat is een licentieovereenkomst precies?

Een IE-recht geeft de houder het alleenrecht om iets te gebruiken en anderen dat te verbieden. Een merkhouder mag als enige zijn merk voeren, een octrooihouder als enige de beschermde uitvinding toepassen. Met een licentie doorbreekt de houder dat alleenrecht voor een ander, zonder het recht zelf op te geven. De licentienemer mag doen wat in het contract staat en niets daarbuiten. Zo houdt de licentiegever grip op zijn recht en verdient hij eraan, terwijl de licentienemer toegang krijgt tot iets waardevols zonder het te hoeven bouwen of registreren.

Een licentie kan in veel situaties vormvrij tot stand komen, maar schriftelijk vastleggen is verstandig. Bij een exclusieve auteursrechtlicentie is een akte zelfs nodig om de licentie tegen derden te kunnen inroepen. Zonder heldere afspraken ontstaat er discussie zodra er geld te verdienen valt.

Licentie of overdracht: het verschil

Bij overdracht verkoopt de rechthebbende het IE-recht en verdwijnt het uit zijn vermogen. Bij een licentie houdt hij het recht en verhuurt hij als het ware het gebruik. Overdracht van auteursrecht vereist op grond van artikel 2 van de Auteurswet een akte, dus een ondertekend stuk. Een licentie kan losser, maar juist daarom is een duidelijke omschrijving belangrijk: wie een recht behoudt, wil weten wat een ander er precies mee mag.

Voor de meeste mkb-ondernemers is een licentie aantrekkelijker dan verkoop. Je behoudt de eigendom, je kunt het recht aan meerdere partijen licenseren en je ontvangt een doorlopende vergoeding in plaats van een eenmalig bedrag.

De vier knoppen: exclusiviteit, territorium, duur en scope

Elke licentie draait om vier variabelen die je bewust instelt:

• Exclusiviteit. Bij een exclusieve licentie mag alleen de licentienemer het recht gebruiken, soms zelfs met uitsluiting van de licentiegever zelf. Bij een niet-exclusieve licentie mogen meerdere partijen naast elkaar gebruiken. Een tussenvorm is het alleenrecht, waarbij alleen de licentienemer erbij komt maar de licentiegever ook mag blijven gebruiken.
• Territorium. Geldt de licentie voor Nederland, de Benelux, de EU of wereldwijd? Een te ruim gebied geef je niet zomaar weg, want je kunt het niet aan een tweede partij verkopen.
• Looptijd. Een vaste termijn met verlengingsoptie, of gekoppeld aan de duur van het IE-recht. Een octrooilicentie eindigt vanzelf als het octrooi verloopt.
• Scope. Voor welke producten, markten en gebruiksvormen geldt het recht? Een vage scope als voor marketingdoeleinden leidt bijna altijd tot ruzie.

Vergoeding: royalty’s en vaste fees

De vergoeding is de reden dat je licentieert. Er zijn drie hoofdvormen. Een royalty is een percentage van de omzet uit het gelicentieerde product, vaak tussen de drie en vijftien procent, afhankelijk van hoe uniek het recht is. Een vaste fee is een eenmalig of periodiek bedrag, handig als de omzet lastig te meten is. Vaak combineer je beide: een bedrag vooraf plus een lopende royalty, of een royalty met een gegarandeerd jaarlijks minimum zodat een passieve licentienemer je niet stil laat vallen.

Bij elke royalty hoort een rapportageplicht en een auditrecht, zodat je de opgegeven omzet kunt controleren. Zonder die twee bepalingen weet je nooit of het bedrag klopt.

Sublicentie, kwaliteitscontrole en handhaving

Mag de licentienemer het recht doorlicenseren aan derden? Dat kan alleen als je het uitdrukkelijk toestaat. Zonder toestemming is een sublicentie niet geldig. Voor merk- en modellicenties leg je daarnaast kwaliteitseisen vast, want de licentienemer draagt jouw naam of ontwerp en kan je reputatie beschadigen. Regel ten slotte wie optreedt tegen inbreuk door derden en wie de kosten van een procedure draagt. Bij een exclusieve licentie heeft de licentienemer daar een eigen belang bij, dus verdeel die rol expliciet.

Een voorbeeld uit de praktijk

Een kleine brouwerij heeft een geregistreerd merk voor een streekbier en wil dat door een distributeur in Duitsland laten verkopen. In plaats van het merk te verkopen, geeft de brouwerij een exclusieve merklicentie voor Duitsland, voor vijf jaar, tegen een royalty van acht procent van de omzet met een minimum van tienduizend euro per jaar. De licentie bevat kwaliteitseisen voor het brouwproces onder het merk, een rapportageplicht per kwartaal en een verbod op sublicentie. Zo blijft de brouwerij eigenaar, verdient zij mee aan de Duitse verkoop en houdt zij grip op de kwaliteit onder haar naam.

Eerlijke aanbeveling

Je hebt niet altijd een jurist nodig. Voor een eenvoudige, niet-exclusieve licentie met een beperkte scope, een vaste fee en een bekende partij kom je vaak een heel eind met een beproefd model dat je zelf zorgvuldig invult. De risico’s zijn dan overzichtelijk.

Laat een licentieovereenkomst wel opstellen zodra er exclusiviteit, een groot territorium, sublicenties of een royalty over de omzet in het spel komen. Daar zitten de valkuilen: een vage scope, een royalty zonder auditrecht, geen kwaliteitscontrole en geen afspraak over handhaving. Bij zulke overeenkomsten kan een klein verschil in formulering over de jaren duizenden euro’s schelen. Een jurist die IE-contracten kent, zorgt dat je model standhoudt als er een geschil ontstaat.

Wil je weten wat er precies in moet, lees dan licentieovereenkomst opstellen. Overweeg je het uit te besteden, bekijk dan licentieovereenkomst laten opstellen. Direct een overeenkomst nodig? Bekijk onze licentieovereenkomst.

Veelgestelde vragen