De termen ‘dealer’ en ‘agent’ worden in de praktijk regelmatig door elkaar gehaald wanneer men het heeft over langdurige commerciële samenwerkingen. Toch zijn er fundamentele juridische verschillen: de dealer is onlosmakelijk verbonden met de dealerovereenkomst en bij de agent draait het allemaal om de agentuurovereenkomst. En dit zijn toch twee andere soorten overeenkomsten. Een juiste kwalificatie van de samenwerking is essentieel, onder meer vanwege de uiteenlopende wettelijke gevolgen en de risicoverdeling.
Juridische aard van de overeenkomst
De agentuurovereenkomst is een benoemd contract of bijzonder contract. Dit wil zeggen dat de overeenkomst een eigen bijzondere regeling heeft in het Burgerlijk Wetboek. In artikel 7:428 BW is vastgelegd dat de handelsagent bemiddelt bij de totstandkoming van overeenkomsten tussen een opdrachtgever (de principaal) en derden, doorgaans in naam en voor rekening van de principaal. De agent treedt dus op als tussenpersoon, zonder daarbij zelf een contractspartij te worden.
De dealer- of distributieovereenkomst is daarentegen een onbenoemde overeenkomst. Dit betekent dat er geen specifieke wettelijke regeling voor bestaat. De algemene regels van het overeenkomstenrecht zijn van toepassing. Zo geldt enerzijds de contractvrijheid en moet anderzijds rekening worden gehouden met bepaalde afspraken die gewoon niet kunnen worden gemaakt. Dit wordt aangevuld met de rechtspraak en de beginselen van redelijkheid en billijkheid. De inhoud van elke dealerovereenkomst kan dus anders zijn. Over het algemeen gaat het echter als volgt: de dealer koopt goederen of diensten van de leverancier in en verkoopt deze zelfstandig en voor eigen risico aan klanten. De dealer sluit dus zelf overeenkomsten met afnemers en wordt op die manier een contractspartij.
Eigendom en risico
Het onderscheid tussen de agentuurovereenkomst en de dealerovereenkomst heeft een aantal belangrijke consequenties, bijvoorbeeld op het gebied van eigendom en risico. Bij een agentuurovereenkomst blijft de principaal juridisch eigenaar van de goederen totdat een overeenkomst met de eindklant tot stand komt. De agent wordt nooit eigenaar en loopt ook geen handels- of voorraadrisico. De vergoeding die de agent ontvangt, is in principe een commissie over de via bemiddeling tot stand gekomen transacties. Bij een dealer- of distributierelatie wordt de wederverkoper wél eigenaar van de producten. De dealer koopt deze in bij de leverancier en draagt het risico dat hierbij hoort. Eventueel zal de dealer zich tegen dit risico laten verzekeren. De winst voor de dealer zit in de marge tussen de inkoop- en verkoopprijs.
Juridische bescherming en beëindiging
De wet biedt handelsagenten meer bescherming dan dealers, waarbij de contractsvrijheid geldt. Zo kent de agentuurovereenkomst een aantal dwingendrechtelijke bepalingen, onder meer over opzegtermijnen en het recht op een klantenvergoeding bij de beëindiging van de overeenkomst. Deze vergoeding is bedoeld als compensatie voor het opgebouwde klantenbestand dat achterblijft bij de principaal. Voor dealers geldt geen wettelijke klantenvergoeding. Wel is het mogelijk om in het contract op voorhand afspraken te maken over de gevolgen van de beëindiging van de overeenkomst. In sommige gevallen kan de rechter op basis van de redelijkheid en billijkheid alsnog een vergoeding toekennen, bijvoorbeeld bij een langdurige en afhankelijk gemaakte relatie.
