Vormvrij en contractsvrijheid

Vormvrij en contractsvrijheid

Voor het opstellen van een overeenkomst is er geen wettelijke vormschrift. De wetgever heeft vastgesteld dat de partijen zelf mogen bepalen hoe ze de overeenkomst vormgeven. Ook is er vast gesteld dat de partijen zelf mogen bepalen wat ze in de overeenkomst vaststellen en met wie ze een overeenkomst sluiten, dit wordt ook wel contractvrijheid genoemd.

Wij assisteren uiteenlopende cliënten bij het opstellen, beoordelen en uitleggen van contracten. In de praktijk komen conflicten op basis van een contractuele relatie regelmatig voor. Die conflicten gaan bijvoorbeeld over de interpretatie van contractsbepalingen, contractbreuk (wanprestatie) en schadevergoedingsvorderingen. Wij hebben ruime ervaring in contractuele geschilbeslechting, door het voeren van onderhandelingen of een gerechtelijke procedure. Wij hebben een ervaren team van advocaten en juristen op het gebied van verbintenissenrecht. Neem contact met ons op om de mogelijkheden te bespreken.

Wat betekent vormvrijheid in het contractenrecht?

Vormvrijheid is een van de pijlers van het Nederlandse Contractenrecht. Het uitgangspunt is dat een overeenkomst tot stand komt door aanbod en aanvaarding (artikel 6:217 van het Burgerlijk Wetboek) en dat daarvoor in beginsel geen bijzondere vorm is voorgeschreven. Een afspraak per e-mail, een mondelinge toezegging in een vergadering of een handdruk kan dus net zo bindend zijn als een door beide partijen ondertekend contract. Of u nu een internationaal concern of de bakker op de hoek bent: zodra partijen het over de essentiële punten eens zijn, ligt er een overeenkomst.

Die laagdrempeligheid is praktisch, maar kent een keerzijde. Bij een mondelinge of slordig vastgelegde afspraak ontstaat al snel discussie over wat er nu precies is overeengekomen. De bewijslast rust dan op de partij die zich op de afspraak beroept (artikel 150 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering). Onze advocaten en bedrijfsjuristen adviseren daarom om belangrijke afspraken altijd schriftelijk vast te leggen, ook waar de wet dat niet eist. Goede documentatie voorkomt dat een gunstige afspraak in een geschil verdampt.

Uitzonderingen op de vormvrijheid: wanneer is een vorm wel verplicht?

Op de hoofdregel van vormvrijheid bestaan belangrijke uitzonderingen. In die gevallen schrijft de wet een specifieke vorm voor en is een overeenkomst zonder die vorm nietig of vernietigbaar. De meest voorkomende voorbeelden zijn:

• Koop van een woning door een consument moet schriftelijk worden aangegaan (artikel 7:2 van het Burgerlijk Wetboek), met een wettelijke bedenktijd.
• Borgtocht door een particulier die buiten beroep of bedrijf handelt, vereist een schriftelijke vastlegging van het maximumbedrag (artikel 7:859 van het Burgerlijk Wetboek).
• Het concurrentiebeding in een arbeidsovereenkomst is alleen geldig als het schriftelijk is overeengekomen met een meerderjarige werknemer (artikel 7:653 van het Burgerlijk Wetboek).
• Overdracht van registergoederen, zoals onroerend goed, en de oprichting van een besloten vennootschap verlopen via een notariële akte.

Wie zo’n vormvereiste over het hoofd ziet, loopt het risico dat de afspraak juridisch geen stand houdt. Onze juristen toetsen contracten en transacties op deze formele eisen, zodat u niet achteraf met een ongeldige overeenkomst wordt geconfronteerd.

De grenzen van de contractsvrijheid

Contractsvrijheid betekent dat partijen in beginsel zelf bepalen met wie, waarover en onder welke voorwaarden zij contracteren. Toch is die vrijheid niet onbegrensd. Een overeenkomst die in strijd is met de wet, de openbare orde of de goede zeden is nietig (artikel 3:40 van het Burgerlijk Wetboek). Daarnaast geldt veel consumenten-, huur- en arbeidsrecht als dwingend recht: daarvan kan niet ten nadele van de beschermde partij worden afgeweken.

Ook de redelijkheid en billijkheid begrenzen de contractsvrijheid. Op grond van artikel 6:248 van het Burgerlijk Wetboek kan een contractueel beding buiten toepassing blijven als toepassing daarvan naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is. Verder kunnen onredelijk bezwarende bedingen in algemene voorwaarden worden vernietigd (artikelen 6:233 en 6:236 van het Burgerlijk Wetboek). Voor onze cliënten, van beursgenoteerde onderneming tot zzp’er, betekent dit dat een contract pas waarde heeft als het binnen deze grenzen blijft. Wij bewaken die balans bij het opstellen en beoordelen van uw overeenkomsten.

De precontractuele fase en uitleg van contracten

Contractsvrijheid begint al voordat er een handtekening staat. In de onderhandelingsfase mag een partij in beginsel afhaken, maar afbreken kan onrechtmatig zijn als de wederpartij er gerechtvaardigd op mocht vertrouwen dat er een overeenkomst tot stand zou komen. Goede vastlegging van intenties, voorbehouden en (pre)contractuele afspraken voorkomt verrassingen.

Ontstaat er later toch discussie over de inhoud, dan wordt een contract niet alleen naar de letterlijke tekst uitgelegd. De rechter kijkt naar wat partijen over en weer mochten verwachten: de zogeheten Haviltex-maatstaf. Hoe duidelijker een contract is opgesteld, hoe kleiner de ruimte voor uitleggeschillen. Onze advocaten en juristen stellen contracten zo op dat zij ook in een geschil overeind blijven, en staan u bij wanneer over de uitleg of nakoming alsnog wordt geprocedeerd.