MKB Juristen stelt juridische documenten op maat op
Het beste is om belangrijke contracten, algemene voorwaarden en andere juridische documenten niet zelf te knutselen of te kopiëren. Wij helpen ondernemers budgetvriendelijk met juridisch maatwerk, vooraf duidelijke kosten en praktische uitleg.
- Contracten, voorwaarden en juridische documenten op maat
- Budgetvriendelijk en vooraf duidelijk over de kosten
- Gratis adviesgesprek of vrijblijvend een offerte aanvragen
Ja, een licentiehouder mag het onderhoud van software in beginsel aan een derde uitbesteden, maar alleen binnen de grenzen van artikel 45j Auteurswet. Wie de software rechtmatig heeft verkregen, mag de handelingen (laten) verrichten die noodzakelijk zijn om de software te gebruiken voor het beoogde doel, zoals het herstellen van fouten. Voor zulk foutherstel mag de rechthebbende dit recht zelfs niet bij overeenkomst uitsluiten. Verdergaand onderhoud, zoals het toevoegen van nieuwe functionaliteiten, valt daar buiten en kan wel een inbreuk op het auteursrecht opleveren.
Softwareonderhoud uitbesteden: wat mag wel en niet?
Voor ondernemers komt het neer op een eenvoudig onderscheid. Onderhoud dat de software werkend houdt, mag u doorgaans uitbesteden zonder aparte toestemming. Onderhoud dat de software uitbreidt of doorontwikkelt, vraagt in de regel wel om toestemming van de rechthebbende.
- Mag meestal zonder extra toestemming: bugs oplossen, omissies repareren en het programma draaiend houden, zolang u rechtmatig verkrijger bent en het onderhoud noodzakelijk is voor het beoogde gebruik.
- Vereist meestal wel toestemming: nieuwe functies toevoegen, de software aanpassen aan gewijzigde bedrijfsprocessen of de programmatuur doorontwikkelen.
Hieronder leggen we uit waar deze grens vandaan komt, wat de rechter erover heeft gezegd en hoe u als ondernemer voorkomt dat u onbedoeld inbreuk maakt.
Waarom is softwareonderhoud auteursrechtelijk gevoelig?
Software geniet auteursrechtelijke bescherming. De onderliggende broncode is een beschermd werk, en het aanpassen daarvan is een vorm van verveelvoudigen. Daarom geldt als hoofdregel: software wijzigen mag niet zonder toestemming van de rechthebbende. Dat geldt niet alleen voor de licentiehouder zelf, maar ook voor een derde partij die in opdracht onderhoud uitvoert.
Dat raakt direct de praktijk. Onderhoud aan software vereist vrijwel altijd ingrepen in de programmatuur: het oplossen van bugs, het herstellen van fouten of het aanpassen van code zodat het programma blijft werken. Stuk voor stuk handelingen die in beginsel onder het auteursrecht vallen. Zonder een wettelijke uitzondering of contractuele toestemming zou een licentiehouder dus klem komen te zitten: hij heeft het programma legaal in gebruik, maar mag het niet onderhouden.
De uitzondering van artikel 45j Auteurswet
Om die patstelling te voorkomen, bevat de Auteurswet een uitzondering. Op grond van artikel 45j Auteurswet wordt het verveelvoudigen van software niet als inbreuk beschouwd wanneer dit noodzakelijk is voor het met dat werk beoogde gebruik door de rechtmatige verkrijger. Belangrijk: handelingen die nodig zijn om fouten te verbeteren, mogen volgens de wet zelfs niet bij overeenkomst worden verboden.
Uit deze bepaling zijn drie voorwaarden af te leiden waaraan tegelijk moet zijn voldaan:
- Rechtmatige verkrijger: degene die het onderhoud (laat) uitvoeren, moet de software rechtmatig hebben verkregen, bijvoorbeeld via een licentieovereenkomst.
- Noodzakelijkheid: de onderhoudswerkzaamheden moeten echt nodig zijn, niet louter wenselijk of comfortabel.
- Beoogd gebruik: die noodzaak moet betrekking hebben op het gebruik waarvoor de software bedoeld is.
Voldoet het onderhoud aan alle drie de voorwaarden, dan mag de rechtmatige verkrijger dit in beginsel ook aan een derde uitbesteden. Die derde partij maakt dan geen inbreuk, mits zij binnen diezelfde grenzen blijft.
De zaak Rainbow: waar lag het geschil?
Hoe ver deze uitzondering reikt, kwam aan de orde in een zaak bij de rechtbank Midden-Nederland (uitspraak van 10 april 2019, ECLI:NL:RBMNE:2019:1478). Het bedrijf Rainbow had de auteursrechten op een softwarepakket verkregen na het faillissement van een eerdere leverancier. Het ging om logistieke software waarmee gebruikers onder meer orders konden opmaken, ritten plannen en factureren.
Rainbow ontdekte dat andere bedrijven onderhoudscontracten aanboden voor die software en sommeerde hen daarmee te stoppen, omdat dit volgens haar inbreuk maakte op haar net verkregen auteursrecht. De aangesproken partij beriep zich op de uitzondering van artikel 45j Auteurswet: rechtmatige verkrijgers (licentiehouders) zouden het onderhoud wel degelijk mogen uitbesteden. Aan de rechtbank de taak om de drie voorwaarden op deze situatie toe te passen.
Wat besliste de rechtbank Midden-Nederland?
De rechtbank kon de zaak nog niet definitief afdoen en oordeelde in een tussenvonnis dat aanvullend onderzoek en een nieuwe zitting nodig waren. Toch zijn er belangrijke conclusies uit de uitspraak te trekken over de drie voorwaarden.
Is de gebruiker een rechtmatige verkrijger?
De rechtbank oordeelde dat de gebruiker die het onderhoud liet uitvoeren, inderdaad een rechtmatige verkrijger is. Er was immers een overeenkomst met de auteursrechthebbende gesloten. Die verkrijger mag het onderhoud daarom aan een derde uitbesteden, mits aan de overige voorwaarden is voldaan en het recht niet rechtsgeldig is uitgesloten.
Wat is het beoogde gebruik?
Of aan de eis van het beoogde gebruik is voldaan, vraagt om een beoordeling in concreto. En juist daar wrong het: geen van beide partijen had helder gemaakt wat het beoogde gebruik precies inhield. De rechtbank kreeg onder meer een artikel en een Wikipediapagina aangereikt, maar daaruit bleek niet eenduidig wat partijen voor ogen hadden.
Dat raakt een fundamenteel praktijkprobleem: het beoogde gebruik is zelden zwart-op-wit vastgelegd, terwijl software vaak voor uiteenlopende doeleinden wordt ingezet die bij aanschaf niet allemaal te voorzien waren. Volgt de rechter dan de visie van de licentiegever, van de licentiehouder, of een norm als het redelijk te verwachten gebruik? Die knoop moest in deze procedure nog worden doorgehakt.
Is het onderhoud noodzakelijk?
Over de noodzakelijkheid gaf de rechtbank wel richting. In lijn met de wetsgeschiedenis moet het gaan om handelingen die absoluut vereist zijn om het programma te kunnen gebruiken overeenkomstig het beoogde doel. Met andere woorden: zonder het onderhoud zou het beoogde gebruik niet (goed) meer mogelijk zijn.
De concrete werkzaamheden bestonden hier uit het repareren van omissies en het zorgen dat gebruikers het programma konden blijven gebruiken. Veelzeggend is dat de lijst met werkzaamheden geen toevoeging van nieuwe functionaliteiten bevatte. Dat is relevant, want het toevoegen van nieuwe functionaliteit valt doorgaans niet onder de noodzakelijke handelingen van artikel 45j en kan dus wel een inbreuk opleveren.
Foutherstel of nieuwe functionaliteit: een belangrijk onderscheid
De grens tussen toegestaan en verboden onderhoud loopt grofweg langs dit onderscheid:
- Foutherstel en instandhouding (bugs oplossen, omissies repareren, het programma werkend houden) valt eerder binnen de uitzondering van artikel 45j. Voor het verbeteren van fouten geldt bovendien dat dit recht niet bij overeenkomst kan worden uitgesloten.
- Uitbreiding en verbetering (nieuwe functies, aanpassingen aan bedrijfsprocessen, doorontwikkeling) gaat verder dan strikt noodzakelijk gebruik. Dergelijke ingrepen vergen in de regel aparte toestemming van de rechthebbende.
Voor ondernemers betekent dit dat het type onderhoud bepaalt of uitbesteden zonder toestemming verantwoord is. Loutere instandhouding staat sterker dan een opdracht die feitelijk neerkomt op doorontwikkeling van de software. Twijfelt u in welke categorie uw onderhoud valt? Dan is het verstandig de werkzaamheden vooraf juridisch te laten toetsen.
Wat betekent dit voor u als ondernemer?
De praktische les uit deze zaak is dat onderhoud uitbesteden mag, maar dat de inhoud van de werkzaamheden en de afspraken op papier bepalend zijn. Stelt u zichzelf bij twijfel deze vragen:
- Heb ik de software rechtmatig in gebruik, bijvoorbeeld op grond van een licentieovereenkomst?
- Gaat het om foutherstel en instandhouding, of om nieuwe functionaliteit en doorontwikkeling?
- Staat in mijn contract iets over onderhoud, en welke beperkingen zijn daarin opgenomen?
- Is duidelijk wat het beoogde gebruik van de software is?
Hoe meer van deze punten u vooraf helder maakt, hoe kleiner de kans op een conflict met de leverancier of rechthebbende.
Praktische tips: voorkom een conflict over softwareonderhoud
Of u nu licentiehouder, licentiegever of onderhoudspartij bent: goede afspraken voorkomen procedures. Denk aan het volgende.
- Licentiehouder: controleer voordat u onderhoud uitbesteedt of uw softwarelicentieovereenkomst iets over onderhoud regelt, en of de beoogde werkzaamheden onder foutherstel of onder doorontwikkeling vallen.
- Licentiegever/rechthebbende: leg in de overeenkomst zo concreet mogelijk vast wat het beoogde gebruik is en welke vormen van onderhoud zijn toegestaan. Houd er rekening mee dat foutherstel niet zonder meer contractueel kan worden uitgesloten.
- Onderhoudspartij: beschrijf duidelijk welke werkzaamheden u verricht en hoe die samenhangen met het beoogde gebruik. Laat de opdrachtgever verklaren dat hij de rechten heeft om het onderhoud te laten uitvoeren.
Een helder contract had in de zaak Rainbow waarschijnlijk veel discussie voorkomen. Was vastgelegd wat partijen onder het beoogde gebruik verstonden, dan had de rechter daar niet omheen gekund.
Veelgestelde vragen over softwareonderhoud uitbesteden
Mag ik als licentiehouder mijn software door een ander bedrijf laten onderhouden?
In beginsel wel, als u de software rechtmatig hebt verkregen en het onderhoud noodzakelijk is voor het beoogde gebruik, zoals het herstellen van fouten. Dit volgt uit artikel 45j Auteurswet. Gaat het om verdergaande aanpassingen of nieuwe functionaliteiten, dan hebt u doorgaans toestemming van de rechthebbende nodig.
Kan de softwareleverancier uitbesteed onderhoud contractueel verbieden?
Niet onbeperkt. Handelingen die noodzakelijk zijn om fouten in de software te verbeteren, kunnen volgens de wet niet bij overeenkomst worden verboden. Voor onderhoud dat verder gaat dan strikt noodzakelijk foutherstel, is er meer ruimte om beperkingen overeen te komen.
Maakt de derde partij die het onderhoud uitvoert inbreuk op het auteursrecht?
Niet als die partij binnen de grenzen van artikel 45j blijft. Een rechtmatige verkrijger mag het onderhoud uitbesteden, en de ingeschakelde derde maakt geen inbreuk zolang de werkzaamheden noodzakelijk zijn voor het beoogde gebruik. Gaat het onderhoud verder dan foutherstel en instandhouding, dan kan er wel sprake zijn van inbreuk.
Wat betekent rechtmatige verkrijger?
Een rechtmatige verkrijger is degene die de software op een legale manier in gebruik heeft gekregen, bijvoorbeeld op grond van een licentieovereenkomst met de auteursrechthebbende. Alleen die persoon of organisatie kan zich op de uitzondering van artikel 45j Auteurswet beroepen.
Wat wordt bedoeld met het beoogde gebruik van software?
Het beoogde gebruik is het doel waarvoor de software bedoeld is en waarvoor de licentiehouder deze gebruikt. Omdat dit zelden expliciet is vastgelegd, ontstaat hierover snel discussie. Het concreet omschrijven van het beoogde gebruik in de overeenkomst voorkomt veel onduidelijkheid.
Valt het toevoegen van nieuwe functionaliteiten onder artikel 45j Auteurswet?
Doorgaans niet. Artikel 45j ziet op handelingen die noodzakelijk zijn voor het beoogde gebruik, zoals foutherstel en instandhouding. Het toevoegen van nieuwe functionaliteiten gaat daar in de regel verder dan en vereist daarom afzonderlijke toestemming van de rechthebbende.
Hulp bij softwarecontracten en auteursrecht
Wilt u onderhoud uitbesteden, een leverancier aanspreken of zeker weten of u binnen de grenzen van het auteursrecht blijft? Onze juristen denken met u mee en stellen ook de bijbehorende documenten voor u op. Zo voorkomt u onnodige juridische procedures.
- Meer over auteursrecht en de bescherming van software.
- Achtergrond over intellectueel eigendom (IE-recht) en wat dat voor uw onderneming betekent.
- Een sluitende licentieovereenkomst software laten opstellen of controleren.
- Direct uw situatie bespreken? Plan een intake in met een van onze juristen.
