MKB Juristen stelt juridische documenten op maat op
Het beste is om belangrijke contracten, algemene voorwaarden en andere juridische documenten niet zelf te knutselen of te kopiëren. Wij helpen ondernemers budgetvriendelijk met juridisch maatwerk, vooraf duidelijke kosten en praktische uitleg.
- Contracten, voorwaarden en juridische documenten op maat
- Budgetvriendelijk en vooraf duidelijk over de kosten
- Gratis adviesgesprek of vrijblijvend een offerte aanvragen
Een overeenkomst ontbinden mag pas bij een tekortkoming van voldoende gewicht. Op grond van artikel 6:265 lid 1 BW geeft in beginsel iedere tekortkoming in de nakoming de andere partij het recht om de overeenkomst te ontbinden, maar de wet maakt daarop een uitzondering: ontbinding is niet gerechtvaardigd als de tekortkoming gelet op haar geringe betekenis of bijzondere aard te licht is. Voor jou als ondernemer betekent dit twee dingen: ga niet te lichtvaardig akkoord met ruim geformuleerde of moeilijk haalbare verbintenissen, en weet dat lang niet elke wanprestatie automatisch tot ontbinding leidt.
Wat zegt artikel 6:265 BW over ontbinding?
Artikel 6:265 lid 1 BW bepaalt dat “iedere tekortkoming van een partij in de nakoming van een van haar verbintenissen” de wederpartij de bevoegdheid geeft om de overeenkomst geheel of gedeeltelijk te ontbinden. Datzelfde lid voegt daar direct een belangrijke uitzondering aan toe: dit geldt niet als de tekortkoming, gezien haar bijzondere aard of geringe betekenis, de ontbinding met haar gevolgen niet rechtvaardigt. Dit wordt de “tenzij-formule” genoemd.
De kern is dus dat een tekortkoming op zichzelf nog geen garantie is voor ontbinding. Het gaat om de vraag of de tekortkoming zwaar genoeg weegt om zo’n verstrekkend gevolg — het ongedaan maken van de overeenkomst — te dragen.
Wat betekent “ruim geformuleerde verbintenis”?
Een ruim of breed geformuleerde verbintenis is een contractuele verplichting die zo algemeen is opgeschreven dat zij voor meerdere uitleg vatbaar is of in de praktijk moeilijk volledig na te komen valt. Denk aan bepalingen als “de opdrachtnemer spant zich maximaal in”, “alle benodigde maatregelen treffen” of een opsomming van bijkomende verplichtingen die je nauwelijks kunt overzien. Juist bij dit soort clausules ontstaat het risico dat je — vaak op een bijkomstig punt — tekortschiet en de wederpartij dat aangrijpt om de hele overeenkomst te ontbinden.
Praktijkvoorbeeld: een verzekeringsverplichting in een bouwcontract
Een overeenkomst kan bepalen dat een opdrachtnemer bepaalde werken uitvoert, met als voorwaarde dat hij daarvoor een aansprakelijkheidsverzekering afsluit en daarvan bewijs aanlevert. Blijkt vervolgens dat de opdrachtnemer geen verzekering heeft en ook geen bewijs aanlevert, dan kan de opdrachtgever hem de toegang tot de bouwplaats weigeren en in beginsel de overeenkomst ontbinden. Of die ontbinding stand houdt, hangt opnieuw af van het gewicht van de tekortkoming en de omstandigheden van het geval.
Hoe ontbind je een overeenkomst correct?
Ontbinding gaat niet vanzelf. Naast een tekortkoming van voldoende gewicht gelden er nog een paar voorwaarden. Houd in grote lijnen deze stappen aan:
- Stel vast dat er sprake is van een tekortkoming. De wederpartij komt een verplichting uit de overeenkomst niet, niet op tijd of niet goed na.
- Breng de wederpartij in verzuim. Is nakoming nog mogelijk, dan is meestal eerst een ingebrekestelling nodig (artikel 6:82 BW): een schriftelijke aanmaning waarin je een redelijke termijn voor nakoming geeft. In bepaalde gevallen treedt het verzuim van rechtswege in, zonder ingebrekestelling (artikel 6:83 BW), bijvoorbeeld bij een fatale termijn.
- Beoordeel het gewicht van de tekortkoming. Weegt de tekortkoming zwaar genoeg om ontbinding te rechtvaardigen, of staat de tenzij-formule eraan in de weg?
- Ontbind buitengerechtelijk of via de rechter. Buitengerechtelijke ontbinding kan met een duidelijke schriftelijke verklaring aan de wederpartij; daarnaast kun je ontbinding bij de rechter vorderen.
Omdat een onterechte ontbinding zich tegen jou kan keren — je bent dan zelf mogelijk tekortgeschoten — is het verstandig de aanpak vooraf juridisch te laten toetsen.
De zaak die tot een standaardarrest leidde
De reikwijdte van artikel 6:265 BW kwam scherp aan de orde in een huurzaak. In strijd met de huurovereenkomst gaf een huurder gedurende ongeveer acht maanden kosteloos een deel van de woning in gebruik aan een ander gezin met een jong kind; zonder die hulp was dat gezin dakloos geworden. De huurder bleef zelf in de woning wonen, maar had voor het in gebruik geven toestemming aan de verhuurster moeten vragen.
De verhuurster vorderde ontbinding van de huurovereenkomst op grond van artikel 6:265 lid 1 BW. Volgens de huurder rechtvaardigde zijn tekortkoming zo’n verstrekkende ontbinding — en dus de ontruiming — niet. Daarmee stond de vraag centraal: is iedere tekortkoming voldoende voor ontbinding, of moet er steeds een belangenafweging plaatsvinden?
Hoofdregel met uitzondering of altijd een belangenafweging?
Over de uitleg van het artikel bestonden twee opvattingen. De meerderheid van de rechtsleer las het als een hoofdregel met uitzondering: iedere tekortkoming geeft recht op ontbinding (hoofdregel), tenzij de tenzij-formule eraan in de weg staat (uitzondering).
Daartegenover stond de zogeheten leer-Bakels — genoemd naar oud-vicepresident van de Hoge Raad F.B. Bakels, die hierover eerder een proefschrift schreef. Volgens deze leer, ook wel de leer van het redelijk alternatief, moet er altijd een belangenafweging worden gemaakt en kan ontbinding alleen als er geen minder verstrekkend middel beter geschikt is.
Wat besliste de Hoge Raad?
In zijn prejudiciële beslissing van 28 september 2018 (ECLI:NL:HR:2018:1810) koos de Hoge Raad voor de uitleg als hoofdregel met uitzondering en volgde hij de leer-Bakels niet. De wetgever heeft het artikel die structuur willen geven, en die structuur blijft in stand.
Tegelijk legde de Hoge Raad sterk de nadruk op de maatstaf van een “tekortkoming van voldoende gewicht”. Hoofdregel en tenzij-formule brengen samen tot uitdrukking dat alleen een tekortkoming die voldoende ernstig is, recht geeft op (gehele of gedeeltelijke) ontbinding. Niet elke tekortkoming rechtvaardigt dus ontbinding, en ontbindingsvorderingen mogen niet te lichtvaardig worden toegewezen. Bovendien benadrukte de Hoge Raad dat de uitzondering weliswaar technisch een uitzondering is, maar daarom in de praktijk niet zeldzaam hoeft te zijn. In de uitkomst komt de Hoge Raad daarmee deels tegemoet aan de gedachte achter de leer-Bakels, zonder die leer over te nemen.
Wat betekent dit voor jou als ondernemer?
Voor de stelplicht en bewijslast is de hoofdlijn als volgt. De schuldeiser hoeft in beginsel alleen te stellen en zo nodig te bewijzen dat de wederpartij is tekortgeschoten in haar verplichtingen. De partij die ontbinding wil voorkomen, moet vervolgens de omstandigheden aanvoeren op grond waarvan de tenzij-formule opgaat. Wel kan volgens de Hoge Raad ook uit het betoog van de schuldeiser zelf al volgen dat de tenzij-formule van toepassing is.
Voor jouw contractpraktijk leiden hieruit een paar concrete lessen:
- Wees terughoudend met ruime verbintenissen. Ga niet lichtzinnig akkoord met breed omschreven of moeilijk haalbare beloftes; juist die zijn voor interpretatie vatbaar en vergroten je risico op verwijten.
- Weet dat niet elke wanprestatie tot ontbinding leidt. Schiet je wederpartij op een gering punt tekort, dan biedt de tenzij-formule je mogelijk verweer tegen ontbinding en ontruiming.
- Overweeg minder verstrekkende middelen. Als schuldeiser is het soms verstandiger om eerst nakoming te vorderen, schadevergoeding te claimen of een betalingsregeling te treffen in plaats van direct te ontbinden.
- Neem preventieve clausules op. Een goed geformuleerd boetebeding of een heldere regeling over verzuim en opzegging kan een gang naar de rechter voorkomen en je schade beperken.
Twijfel je of een overeenkomst evenwichtig en haalbaar is geformuleerd? Laat het contract dan nakijken via onze expertise contractenrecht of bekijk welke contracten en modellen wij voor ondernemers aanbieden.
Veelgestelde vragen over ontbinding van een overeenkomst
Mag ik een overeenkomst ontbinden bij elke tekortkoming?
In beginsel geeft iedere tekortkoming op grond van artikel 6:265 lid 1 BW recht op ontbinding, maar de wet maakt een uitzondering voor tekortkomingen die door hun geringe betekenis of bijzondere aard de ontbinding niet rechtvaardigen. De Hoge Raad spreekt van een “tekortkoming van voldoende gewicht”. Of die er is, hangt af van alle omstandigheden van het geval.
Wat is een “tekortkoming van voldoende gewicht”?
Het is de maatstaf die de Hoge Raad in zijn beslissing van 28 september 2018 vooropstelde: alleen een tekortkoming die voldoende ernstig is, rechtvaardigt ontbinding van de overeenkomst. Een licht of bijkomstig verzuim is doorgaans onvoldoende. De rechter weegt onder meer de aard van de tekortkoming, de gevolgen en de belangen van beide partijen.
Moet ik eerst een ingebrekestelling sturen voordat ik kan ontbinden?
Als nakoming nog mogelijk is, is meestal eerst verzuim nodig en daarvoor doorgaans een ingebrekestelling: een schriftelijke aanmaning met een redelijke termijn om alsnog na te komen (artikel 6:82 BW). In bepaalde gevallen treedt het verzuim van rechtswege in, zonder ingebrekestelling (artikel 6:83 BW), bijvoorbeeld als een afgesproken termijn een fatale termijn is. Twijfel je of verzuim is ingetreden, laat dat dan eerst toetsen.
Wat houdt de leer-Bakels in?
De leer-Bakels, ook wel de leer van het redelijk alternatief, stelt dat bij ontbinding altijd een belangenafweging moet worden gemaakt en dat ontbinding alleen kan als er geen minder verstrekkend middel beter geschikt is. De Hoge Raad heeft deze leer niet overgenomen, maar legt met de maatstaf “tekortkoming van voldoende gewicht” wel nadruk op de ernst van de tekortkoming.
Wie moet wat bewijzen bij een ontbindingsvordering?
De schuldeiser hoeft in beginsel alleen te stellen en te bewijzen dat de wederpartij is tekortgeschoten. De partij die ontbinding wil afwenden, moet de omstandigheden aanvoeren waaruit blijkt dat de tenzij-formule opgaat. Soms volgt al uit het betoog van de schuldeiser zelf dat de tekortkoming onvoldoende gewicht heeft.
Hoe voorkom ik dat een ruim geformuleerde clausule zich tegen me keert?
Formuleer verplichtingen zo concreet en haalbaar mogelijk, beperk bijkomende verplichtingen tot wat je echt kunt nakomen, en laat het contract juridisch nakijken voordat je tekent. Heldere afspraken over verzuim, ingebrekestelling en eventuele boetes verkleinen het risico op discussie en ontbinding.
Contract laten controleren of conflict over ontbinding?
Wil je voorkomen dat je vastzit aan beloftes die je moeilijk kunt waarmaken, of dreigt een wederpartij jouw overeenkomst te ontbinden? Onze gespecialiseerde juristen en advocaten beoordelen je contract of conflict nuchter en praktisch. Bekijk onze rechtshulp voor ondernemers of plan direct een vrijblijvende intake in.
