Binnenkort ook benadelingsverbod voor klokkenluidende zzp’ers?

Ja, het benadelingsverbod voor klokkenluidende zzp’ers is inmiddels werkelijkheid. Wat in 2019 nog een conceptwetsvoorstel was, geldt sinds de inwerkingtreding van de Wet bescherming klokkenluiders op 18 februari 2023. Niet alleen werknemers, maar ook zzp’ers, stagiairs, vrijwilligers, leveranciers, sollicitanten en oud-medewerkers worden nu beschermd tegen benadeling nadat zij een vermoeden van een misstand hebben gemeld. Voor jou als opdrachtgever betekent dit dat je een opdracht niet zomaar mag beëindigen of niet-verlengen als reactie op zo’n melding. Hieronder leggen we uit wat er precies geldt, welke risico’s je loopt en hoe je je onderneming verstandig inricht.

Wat is het benadelingsverbod voor klokkenluiders?

Een klokkenluider is iemand die een vermoeden van een misstand binnen een organisatie meldt, bijvoorbeeld fraude, gevaar voor de volksgezondheid of een ernstige overtreding van wet- en regelgeving. De wet beschermt zo’n melder tegen benadeling: nadelige maatregelen die het directe gevolg zijn van de melding. Het uitgangspunt is dat iemand die te goeder trouw een misstand aankaart, daar niet de dupe van mag worden.

Onder benadeling valt een breed scala aan maatregelen. De wet noemt onder meer:

• ontslag, schorsing of het niet verlengen van een (arbeids)overeenkomst;
• het voortijdig beëindigen of niet verlengen van een overeenkomst van opdracht of een leverancierscontract;
• demotie, het onthouden van een promotie of een negatieve beoordeling;
• overplaatsing, intimidatie, pesterijen of uitsluiting;
• smaad en laster, bijvoorbeeld het zwartmaken van iemand binnen het eigen netwerk.

Sinds wanneer zijn zzp’ers beschermd?

Tot 2023 gold de beschermingsregeling (destijds onderdeel van de Wet Huis voor klokkenluiders, in werking sinds 1 juli 2016) uitsluitend voor werknemers. Zzp’ers, vrijwilligers en stagiairs vielen buiten de boot. Dat is veranderd met de Wet bescherming klokkenluiders, die op 18 februari 2023 in werking trad en die voortvloeit uit een Europese richtlijn. Een aantal aanvullende verplichtingen, waaronder een overgangstermijn voor private werkgevers met 50 tot 249 werkenden, gold vanaf 17 december 2023.

Sindsdien is de kring van beschermde melders fors uitgebreid. Naast werknemers vallen onder meer zzp’ers, stagiairs, vrijwilligers, uitzendkrachten, sollicitanten, leveranciers en oud-medewerkers onder de bescherming. Voor jou als opdrachtgever betekent dit: meldt een zzp’er een misstand, dan mag je de samenwerking niet beëindigen of de opdracht niet-verlengen omdát die melding is gedaan.

De bewijslast ligt bij de opdrachtgever

Een belangrijk en vaak onderschat onderdeel van de wet is de omgekeerde bewijslast. Neem je als opdrachtgever een nadelige maatregel nadat een zzp’er een melding heeft gedaan, dan wordt vermoed dat die maatregel verband houdt met de melding. Het is vervolgens aan jou om aan te tonen dat de beëindiging een andere, legitieme reden had. Kun je dat niet onderbouwen, dan loop je een serieus risico op aansprakelijkheid en schadevergoeding. Een goede dossieropbouw is daarom geen overbodige luxe.

Wat telt als een misstand?

Niet elke klacht of elk meningsverschil is een misstand in de zin van de wet. Het gaat om een vermoeden van een misstand waarbij een maatschappelijk belang in het geding is, zoals een schending van een wettelijke voorschrift, gevaar voor de volksgezondheid, de veiligheid of het milieu, of inbreuken op het Unierecht. Een puur individueel arbeidsconflict of een persoonlijke onvrede valt hier doorgaans buiten. Voor de bescherming is wel vereist dat de melder redelijke gronden heeft om aan te nemen dat de informatie juist is op het moment van melden; het hoeft achteraf niet bewezen waar te zijn.

Geldt er een meldplicht voor jouw onderneming?

De wet verplicht organisaties waar in de regel 50 of meer personen werkzaam zijn om een interne meldprocedure in te richten. Belangrijk detail: voor dat aantal tellen niet alleen vaste werknemers mee, maar ook uitzendkrachten, stagiairs en zzp’ers die structureel werk verrichten. Heb je minder dan 50 werkenden, dan ben je formeel niet verplicht een interne procedure op te zetten, maar het benadelingsverbod geldt onverkort ook voor jou.

Een interne meldprocedure moet onder meer waarborgen dat meldingen vertrouwelijk worden behandeld en dat de identiteit van de melder wordt beschermd. Een melder mag bovendien zelf kiezen of hij intern meldt of direct extern bij een bevoegde autoriteit. Voldoe je als verplichte organisatie niet aan deze eisen, dan kan dat tot handhaving leiden.

Wat betekent dit voor je geheimhoudingsbeding?

Werk je samen met een zzp’er, dan blijft een goed geheimhoudingsbeding verstandig. Je voorkomt er namelijk mee dat een opdrachtnemer vertrouwelijke of bedrijfsgevoelige informatie naar buiten brengt. Formuleer zo’n beding concreet: omschrijf nauwkeurig wat onder geheime informatie valt en welke gevolgen een overtreding heeft. Vaak wordt daar een boetebeding aan gekoppeld, zodat een schending van de geheimhouding direct een financiële sanctie oplevert.

Let wel op de grens. Een geheimhoudingsbeding kan een melding van een echte misstand niet blokkeren. Het algemeen belang en de wettelijke bescherming van klokkenluiders gaan voor. Dat betekent dat je een zzp’er niet via een contractuele boete het zwijgen kunt opleggen wanneer hij een legitieme misstand meldt. Wijs een opdrachtnemer met twijfels daarom liever door naar de interne meldprocedure. Je hebt er als ondernemer baat bij dat zorgen intern worden besproken in plaats van publiekelijk.

Praktijkvoorbeeld

Stel: een zzp’er die als interim-controller voor jouw bedrijf werkt, signaleert dat facturen structureel onjuist worden geboekt en meldt dit intern. Kort daarna besluit je de lopende opdracht niet te verlengen. Ook al had je daar wellicht andere redenen voor, door de omgekeerde bewijslast wordt aangenomen dat de niet-verlenging samenhangt met de melding. Zonder een goed onderbouwd, eerder vastgelegd dossier kun je dat vermoeden moeilijk weerleggen, met aansprakelijkheidsrisico tot gevolg. Het loont dus om beslissingen rond opdrachten zorgvuldig en aantoonbaar te motiveren.

Vervolgstappen voor ondernemers

• Controleer of jouw organisatie 50 of meer werkenden telt en dus een interne meldprocedure nodig heeft.
• Leg beslissingen over het verlengen of beëindigen van opdrachten zorgvuldig en schriftelijk vast.
• Laat je opdrachtovereenkomsten en geheimhoudingsbedingen toetsen op de huidige regelgeving.
• Reageer nooit impulsief op een melding; vraag bij twijfel eerst juridisch advies.

Veelgestelde vragen

Vallen zzp’ers onder de Wet bescherming klokkenluiders?

Ja. Sinds 18 februari 2023 worden naast werknemers ook zzp’ers, stagiairs, vrijwilligers, uitzendkrachten, sollicitanten, leveranciers en oud-medewerkers beschermd tegen benadeling na een melding van een misstand.

Mag ik de opdracht van een zzp’er beëindigen na een melding?

Niet als reactie op die melding. Beëindig of verleng je een opdracht niet kort na een melding, dan wordt vermoed dat dit samenhangt met de melding. Het is aan jou om een andere, legitieme reden aan te tonen.

Wanneer ben ik verplicht een interne meldprocedure te hebben?

Organisaties waar in de regel 50 of meer personen werkzaam zijn, zijn verplicht een interne meldprocedure in te richten. Daarbij tellen ook uitzendkrachten, stagiairs en structureel ingehuurde zzp’ers mee.

Kan een geheimhoudingsbeding een melding tegenhouden?

Nee. Een geheimhoudingsbeding kan een legitieme melding van een misstand niet blokkeren; de wettelijke bescherming van klokkenluiders en het algemeen belang gaan voor.

Moet een zzp’er eerst intern melden voordat hij extern mag melden?

Nee. Onder de Wet bescherming klokkenluiders mag een melder zelf kiezen of hij intern bij de organisatie meldt of direct extern bij een bevoegde autoriteit. Een goede, vertrouwelijke interne procedure maakt het wel aantrekkelijker om eerst intern te melden.

Wat riskeer ik als opdrachtgever bij benadeling van een melder?

Kun je niet aantonen dat een nadelige maatregel een andere, legitieme reden had dan de melding, dan loop je risico op aansprakelijkheid en een verplichting tot schadevergoeding. Zorgvuldige, schriftelijke onderbouwing van je beslissingen is daarom essentieel.

Hulp nodig bij je opdracht- of geheimhoudingsovereenkomsten?

De Wet bescherming klokkenluiders raakt direct aan de manier waarop je met zzp’ers en je contracten omgaat. Wil je weten of jouw overeenkomsten nog up-to-date zijn, of heb je een concrete kwestie rondom een melding of beëindiging? De juristen van MKB Juristen helpen je graag. Bekijk onze rechtshulp of plan direct een vrijblijvende intake in.