Belang goede franchiseovereenkomst andermaal bewezen

Een goede franchiseovereenkomst bepaalt of je samenwerking met een formule uitgroeit tot een succesvol bedrijf of uitmondt in een slepend conflict. Het contract legt vast wat de franchisegever van je mag eisen, welke vergoedingen je betaalt, hoe de formule je ondersteunt en wat er gebeurt als de samenwerking eindigt. Sinds de Wet franchise (1 januari 2021) gelden bovendien dwingende minimumeisen die jou als franchisenemer beschermen. De praktijk laat keer op keer hetzelfde zien: wie het contract vooraf grondig laat controleren, staat bij een geschil veel sterker dan wie blind tekent.

Wat is een franchiseovereenkomst?

Een franchiseovereenkomst is het contract tussen een franchisegever (de eigenaar van de formule, het merk en de werkwijze) en een franchisenemer (de zelfstandige ondernemer die onder die formule een eigen vestiging exploiteert). De franchisenemer mag tegen betaling gebruikmaken van het merk, de knowhow en de bedrijfsformule van de franchisegever, en houdt zich in ruil daarvoor aan de afgesproken regels en standaarden.

De franchisenemer blijft juridisch en financieel een zelfstandig ondernemer: hij draagt het ondernemersrisico en is geen werknemer van de franchisegever. Juist die combinatie van zelfstandigheid en gebondenheid aan een formule maakt dat de afspraken nauw luisteren. Wat de franchisegever wel en niet van je mag verlangen, staat of valt met de tekst van het contract en met de grenzen die de wet daaraan stelt.

Waarom het belang van een goede franchiseovereenkomst steeds opnieuw blijkt

In de rechtspraak komt telkens hetzelfde patroon terug: conflicten tussen franchisegevers en franchisenemers ontstaan vrijwel altijd op punten die in de overeenkomst onduidelijk of onevenwichtig zijn geregeld. Denk aan onenigheid over de hoogte en grondslag van de fee, over verplichte inkoop bij voorgeschreven leveranciers, over gebiedsbescherming of over wat er gebeurt met de opgebouwde goodwill als de samenwerking stopt.

Voor de Wet franchise er was, stond de franchisenemer er bij zulke geschillen vaak zwak voor. Veel standaardcontracten waren eenzijdig in het voordeel van de franchisegever opgesteld, en de franchisenemer tekende soms zonder de gevolgen te overzien. De rode draad in die zaken is onveranderd: een franchisenemer die de overeenkomst vooraf kritisch had laten beoordelen, had achteraf een aanzienlijk sterkere onderhandelings- en procespositie.

De les is dus simpel maar belangrijk: onderteken nooit een franchiseovereenkomst zonder die eerst grondig te (laten) controleren. Hieronder lees je welke wettelijke bescherming je inmiddels hebt en waar je in het contract zelf op moet letten.

Een typisch voorbeeld uit de praktijk

Een franchisenemer tekent enthousiast een contract met een aantrekkelijke formule, zonder de kleine lettertjes te laten beoordelen. Jaren later wil hij de vestiging verkopen of de samenwerking beëindigen. Dan blijkt dat het contract een ruim non-concurrentiebeding bevat, dat over de opgebouwde goodwill niets concreets is afgesproken, en dat er forse boetes staan op vertrek. Wat een mooie exit had moeten zijn, wordt een kostbaar gevecht. Vrijwel al deze pijnpunten waren vooraf zichtbaar geweest bij een goede contractcheck, en een deel ervan is sinds de Wet franchise zelfs niet langer toegestaan.

De Wet franchise: wettelijke bescherming voor de franchisenemer

Sinds 1 januari 2021 geldt in Nederland de Wet franchise, opgenomen in het Burgerlijk Wetboek (titel 7.16, artikel 7:911 en verder). Deze wet is grotendeels van dwingend recht: je kunt er in de overeenkomst niet ten nadele van de franchisenemer van afwijken. De wet stelt op vier hoofdpunten minimumeisen aan de samenwerking.

1. Precontractuele informatie en bedenktijd

Voordat je tekent, moet de franchisegever je tijdig alle informatie verstrekken die je redelijkerwijs nodig hebt om een weloverwogen beslissing te nemen. Denk aan het concept-contract en informatie over de formule en de samenwerking. Vervolgens geldt een zogenoemde standstillperiode: een wettelijke bedenktijd van ten minste vier weken waarin de franchisegever het contract niet ten nadele van jou mag wijzigen en je niet tot betalingen of investeringen mag aanzetten. Die periode is er om je rustig de tijd te geven het aanbod te bestuderen en zo nodig een deskundige in te schakelen.

2. Verplichte afspraken over goodwill

De overeenkomst moet vastleggen hoe de eventueel opgebouwde goodwill wordt bepaald, in welke mate die aan jou als franchisenemer toekomt en hoe die bij beëindiging wordt vergoed. Dit voorkomt dat je aan het einde van de rit met lege handen staat terwijl je jarenlang aan de waarde van de vestiging hebt gebouwd.

3. Grenzen aan het non-concurrentiebeding

Een franchiseovereenkomst bevat vaak een postcontractueel non-concurrentiebeding: een verbod om na afloop een concurrerende onderneming te starten. De Wet franchise (artikel 7:920 BW) stelt daar strikte eisen aan. Zo’n beding is alleen geldig als het schriftelijk is overeengekomen, alleen ziet op concurrerende goederen of diensten, onmisbaar is om de overgedragen knowhow te beschermen, niet langer duurt dan één jaar na het einde van de overeenkomst en geografisch niet ruimer is dan het gebied waarin je als franchisenemer actief was. Voldoet het beding niet aan deze eisen, dan is het in beginsel nietig.

4. Instemmingsrecht bij ingrijpende wijzigingen

Wil de franchisegever de formule ingrijpend wijzigen of nieuwe afgeleide formules introduceren die jou financieel raken, dan heb je daar onder voorwaarden instemmingsrecht over. De franchisegever kan zulke wijzigingen dus niet zonder meer eenzijdig doorvoeren.

Let op: voor overeenkomsten die al vóór 2021 liepen, golden enkele van deze onderdelen (over goodwill, het non-concurrentiebeding en het instemmingsrecht) pas na een overgangsperiode. Twijfel je of jouw contract aan de huidige wet voldoet? Laat het dan toetsen.

Waar je op moet letten in een franchiseovereenkomst

Naast de wettelijke minimumeisen bepaalt de concrete tekst van het contract je dagelijkse praktijk en je risico’s. Loop in elk geval deze punten kritisch na voordat je tekent:

• Fee-structuur: hoe zijn de entreefee, de doorlopende franchisefee en eventuele marketingbijdragen opgebouwd, en waarover worden ze berekend?
• Inkoop- en leveranciersverplichtingen: ben je verplicht bij bepaalde leveranciers in te kopen, en tegen welke condities?
• Gebiedsbescherming: heb je een exclusief rayon, en mag de franchisegever daar zelf of via anderen actief worden (bijvoorbeeld online)?
• Looptijd en verlenging: voor welke termijn ga je de verbintenis aan en hoe verloopt een eventuele verlenging?
• Opzegging en beëindiging: onder welke voorwaarden kun je (of de franchisegever) opzeggen, en wat zijn daarvan de gevolgen?
• Overname en opvolging: mag je de vestiging verkopen, en welke rechten heeft de franchisegever dan?
• Boete- en sanctiebepalingen: welke boetes staan op overtredingen, en zijn die proportioneel?

Begrijp je een bepaling niet of voelt die onevenwichtig, vraag dan om uitleg of aanpassing vóórdat je tekent. Na ondertekening zit je in beginsel aan de afspraken vast.

Risico’s van een slechte of onevenwichtige overeenkomst

Een onduidelijk of eenzijdig contract kan je als ondernemer flink raken. De meest voorkomende gevolgen:

1. Onverwachte kosten: vage fee-bepalingen of verplichte investeringen die je vooraf niet had voorzien;
2. Beperkte vrijheid: strenge voorschriften die je weinig ruimte laten om in te spelen op je lokale markt;
3. Conflicten over gebiedsbescherming: bijvoorbeeld als de franchisegever online of via een nieuwe vestiging in jouw gebied gaat opereren;
4. Problemen bij beëindiging: discussie over goodwill, een te ruim non-concurrentiebeding of hoge boetes bij vertrek.

De rode draad: vrijwel al deze problemen zijn te voorkomen door de overeenkomst vooraf goed te laten beoordelen en, waar nodig, bij te stellen. Loopt er al een geschil over openstaande facturen of vergoedingen? Dan is een gerichte aanpak via incasso soms een snellere route dan een lange juridische procedure.

Stappenplan: zo controleer je je franchiseovereenkomst

Wil je zelf alvast structuur aanbrengen voordat je een jurist inschakelt? Werk deze stappen af:

1. Verzamel alle stukken: het concept-contract, bijlagen, het handboek en de precontractuele informatie.
2. Controleer de wettelijke punten: staat er een goodwillregeling in, klopt het non-concurrentiebeding, en heb je de standstillperiode van vier weken gekregen?
3. Beoordeel je geld en vrijheid: reken de fees door en breng in kaart hoeveel ondernemersvrijheid je overhoudt.
4. Denk na over het einde: hoe kom je eruit, wat kost dat, en wat krijg je mee aan goodwill?
5. Laat het toetsen: leg twijfelpunten voor aan een jurist en onderhandel over aanpassingen vóór je tekent.

Veelgestelde vragen over de franchiseovereenkomst

Is een franchiseovereenkomst wettelijk verplicht?

Een franchisesamenwerking moet sinds de Wet franchise schriftelijk worden vastgelegd en aan wettelijke eisen voldoen. De wet schrijft onder meer voor dat er afspraken over goodwill in staan en dat je vooraf de juiste informatie en bedenktijd krijgt. Een franchiserelatie zonder deugdelijke schriftelijke overeenkomst is daarom zowel onverstandig als juridisch problematisch.

Mag ik wijzigingen vragen voordat ik teken?

Ja. Een franchiseovereenkomst is in beginsel onderhandelbaar. Tijdens de wettelijke bedenktijd (standstillperiode) kun je het concept rustig bestuderen en aanpassingen voorstellen. Voelt een bepaling onevenwichtig, leg die dan voor aan een jurist en bespreek aanpassing met de franchisegever vóór ondertekening.

Hoe lang mag een non-concurrentiebeding na de franchise duren?

Onder de Wet franchise mag een postcontractueel non-concurrentiebeding maximaal één jaar na het einde van de overeenkomst gelden en geografisch niet ruimer zijn dan het gebied waarin je actief was. Daarnaast moet het schriftelijk zijn vastgelegd en onmisbaar zijn om de knowhow te beschermen. Voldoet het beding niet aan deze eisen, dan is het in beginsel nietig.

Wat gebeurt er met de goodwill als de franchise eindigt?

De overeenkomst moet vastleggen hoe de goodwill wordt bepaald en in welke mate die aan jou toekomt. Het idee achter de wettelijke regeling is dat je niet zonder vergoeding de waarde verliest die je tijdens de samenwerking hebt opgebouwd. De precieze uitwerking hangt af van wat er in jouw contract is afgesproken, dus die bepaling verdient extra aandacht.

Kan ik onder een ongunstige franchiseovereenkomst uit?

Soms wel, maar dat hangt sterk af van de feiten en de inhoud van het contract. Denk aan een beroep op strijd met de Wet franchise, op onjuiste of onvolledige precontractuele informatie, of op bepalingen die nietig of vernietigbaar zijn. Laat je situatie altijd juridisch beoordelen voordat je stappen zet.

Moet ik mijn franchisecontract laten controleren door een jurist?

Dat is sterk aan te raden. Een jurist herkent onevenwichtige of nietige bepalingen die je zelf gemakkelijk over het hoofd ziet, en kan tijdens de bedenktijd helpen onderhandelen over betere voorwaarden. De kosten van zo’n check zijn meestal klein vergeleken met de schade van een ongunstig contract dat jaren doorloopt.

Laat je franchiseovereenkomst beoordelen door MKB Juristen

Of je nu op het punt staat een franchise te starten of al jaren onder een formule onderneemt: een goede franchiseovereenkomst beschermt je positie. Onze juristen toetsen jouw contract aan de Wet franchise, wijzen je op risico’s en onevenwichtige bepalingen en helpen je bij het onderhandelen over betere voorwaarden. Bekijk wat we voor je kunnen doen rond de franchiseovereenkomst en breder op het gebied van contractenrecht.

Loopt er al een conflict met je franchisegever of franchisenemer? Ook dan helpen we je verder met een onderbouwde aanpak. Plan een vrijblijvend intakegesprek in en ontdek hoe je sterk in je schoenen staat.