Modelregistratie – hoe werkt dat?

Modelrecht beschermt de uiterlijke vormgeving van producten — meubels, kleding, verpakkingen, sieraden. Registratie bij BOIP (Benelux, € 150) of EUIPO (EU, € 350) voor 5 jaar, verlengbaar tot maximaal 25 jaar. Vereist nieuwheid (niet eerder publiek bekend) en individueel karakter. Belangrijk: zodra je het model publiek toont (beurs, online), heb je 12 maanden om te registreren — anders nieuwheidsverlies. Hieronder: procedure, kosten, en hoe Maya’s product-designer een meubel-collectie beschermt.

Het korte antwoord

• Wat: bescherming uiterlijke vormgeving producten (2D of 3D).
• Waar: BOIP (Benelux, € 150) of EUIPO (EU, € 350).
• Looptijd: 5 jaar, verlengbaar tot maximaal 25 jaar.
• Voorwaarde: nieuwheid (nergens publiek bekend) en individueel karakter.
• Grace period: 12 maanden na eerste publicatie om alsnog te registreren.

Wat valt onder modelrecht?

De uiterlijke verschijningsvorm van een product, bepaald door:

• Lijnen, contouren, kleuren.
• Vorm, structuur, materiaal.
• Versiering, decoratie.

Voorbeelden:

• Meubels (stoelen, tafels, lampen).
• Verpakkingen (flessen, dozen, etiketten).
• Mode (kleding-snitten, schoenen, accessoires).
• Sieraden en accessoires.
• Elektronica (smartphone-design, koptelefoons).
• Speelgoed.
• Grafische vormgeving (icons, lay-outs).

NIET onder modelrecht:

• Functioneel-bepaalde vormgeving (puur technisch noodzakelijk).
• Onderdeel van complex product dat niet zichtbaar is in normaal gebruik.
• Modellen die uitsluitend bepaald zijn om in een ander product te passen.

Voorwaarden

1. Nieuwheid

Identiek model mag nergens ter wereld publiek bekend zijn — niet via beurs, website, social media, of eerdere verkoop. Eerdere identieke publicatie = nieuwheidsverlies = geen registratie mogelijk.

2. Eigen karakter

Algemene indruk op geïnformeerde gebruiker verschilt van bestaande modellen. Subjectief criterium — niet identiek hoeven zijn, wel “anders genoeg”.

De 12-maanden grace period

Belangrijke uitzondering op nieuwheidseis: ontwerper heeft 12 maanden na eerste publicatie om alsnog te registreren. Praktisch: een meubel-ontwerper kan zijn collectie op een beurs tonen, marktrespons peilen, en daarna binnen 12 maanden registreren.

Voor 13e maand: nieuwheid verloren — geen registratie meer mogelijk.

Kosten

BOIP (Benelux)

• € 150 per model voor 5 jaar.
• Verlenging: € 50 (na 5 jaar), oplopend per termijn.
• Maximum looptijd: 25 jaar (5 termijnen).

EUIPO (EU)

• € 350 voor eerste model in aanvraag.
• € 175 per extra model in zelfde aanvraag.
• Verlenging: € 90-€ 180 afhankelijk van termijn.
• Maximum looptijd: 25 jaar.

Internationaal (Haags Verdrag)

Via WIPO Hague System voor wereldwijde dekking. Vanaf € 397 voor basisaanvraag + per land.

Procedure

1. Aanvraagformulier: online bij BOIP of EUIPO.
2. Upload afbeeldingen: meerdere views van model (boven, voor, zij, perspectief). Tot 10 afbeeldingen per model.
3. Productbeschrijving: kort, bv. “stoel” of “verpakking voor frisdrank”.
4. Locarno-classificatie: kies hoofd- en sub-categorie (vergelijkbaar met Nice voor merken).
5. Betaling: € 150-€ 350.
6. Beoordeling: formaliteitstoets (1-2 weken), geen inhoudelijke toetsing (anders dan bij merken).
7. Registratie: meestal binnen 4-8 weken.

EUIPO biedt “uitgestelde publicatie” — registratie blijft 30 maanden geheim. Handig voor product-lancering: bescherming zonder concurrenten waarschuwen.

Wat als nieuwheid wordt aangevochten?

Geen inhoudelijke toetsing vooraf — bescherming begint bij registratie. Maar derden kunnen “vernietigingsverklaring” eisen achteraf:

• Bewijs van eerder bestaand identiek of erg gelijksoortig model.
• Beoordeling door BOIP/EUIPO of rechtbank.
• Bij gegrondheid: model wordt nietig verklaard, bescherming vervalt.

Daarom: vooronderzoek vóór registratie en aanvraag voorkomt latere problemen.

Modelrecht naast auteursrecht

Vormgeving kan ook auteursrechtelijk beschermd zijn — als origineel creatief werk. Praktisch:

• Auteursrecht: automatisch, levenslang+70 jaar, maar bewijs auteurschap kan lastig zijn.
• Modelrecht: registratie, beperkt tot 25 jaar, sterke bewijspositie.

Voor designers: combinatie ideaal — auteursrecht voor alle werken, modelregistratie voor commercieel belangrijke designs.

Handhaving

Bij inbreuk (identiek of gelijksoortig product zonder toestemming):

1. Sommatie via IE-jurist.
2. Kort geding voor onmiddellijk verbod (typisch 4-8 weken).
3. Bodemzaak voor schadevergoeding en winstafdracht.
4. EU-douane voor stoppen import namaakproducten.

Voorbeeld kostenstrategie

Meubel-collectie van 5 stoelen:

• BOIP: 5 × € 150 = € 750.
• EUIPO single aanvraag (alle 5): € 350 + 4 × € 175 = € 1.050.
• EUIPO uitgebreid wereldwijd via Haags Verdrag: extra € 397+ per land.

EUIPO geeft 27 EU-landen dekking voor relatief klein meerprijs. Voor Benelux-only: BOIP voldoende.

Eerlijke aanbeveling

Voor productontwerpers en designers: registreer modellen vóór publicatie (of binnen 12 maanden grace period). EUIPO sterk aan te raden voor EU-bedrijven — multi-model aanvragen efficient. Voor uniek commercieel waardevolle designs: ook auteursrecht-bewijs (i-DEPOT) als back-up. Voor wereldwijde plannen: Haags Verdrag via WIPO. Investeer ruim in goede foto’s voor registratie — onduidelijke afbeeldingen verkleinen bescherming.

Voor andere onderwerpen: wat is intellectueel eigendom, auteursrecht-bescherming en patent / octrooi.

Veelgestelde vragen