Bevoegdheidsverdeling

Wat wij doen

Een bevoegdheidsverdeling wordt ook wel scheiding der machten of machtsverdeling genoemd. Bevoegdheidsverdeling is het organiserende principe van moderne staten, volgend welke wetgevende, uitvoerende en rechtelijke taken worden uitgevoerd door verschillende en onafhankelijke organen.

Bevoegdheidsverdeling stelt verschillende machten in staat. Dit is om staat elkaar te beperken en te controleren. Hierdoor ontstaat er een check – and – balance dynamiek. Zo ontstaat er een evenwicht tussen hen en niemand kan iemand anders prevaleren.

Bevoegdheidsverdeling is in het leven geroepen om machtsmisbruik te voorkomen. Dit is zodat de openbare macht gelijk wordt verdeeld over de 3 basis organen van de staat (wetgevende, de uitvoerende en de rechtelijke macht).

Bevoegdheidsverdeling is een fundamenteel voor het bestaan van vrijheid. Dit is omdat geen van deze machten de kracht heeft om zich aan een ander op te dringen.

Vragen omtrent beschikkingsbevoegdheid? Neem dan contact met ons op!

Bevoegdheidsverdeling in het sociaal domein

Binnen het Sociaal Domein krijgt het begrip bevoegdheidsverdeling een heel concrete, bestuursrechtelijke betekenis. Niet zozeer de klassieke trias politica staat hier centraal, maar de vraag: welk bestuursorgaan mag welk besluit nemen? Wanneer een gemeente beslist over een bijstandsuitkering, een voorziening op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015), jeugdhulp op grond van de Jeugdwet of een maatregel binnen de Participatiewet, dan moet dat besluit door het juiste, bevoegde orgaan worden genomen. Is dat niet het geval, dan is er sprake van een bevoegdheidsgebrek en kan het besluit in bezwaar of beroep sneuvelen.

Bij MKB Juristen werken advocaten en bedrijfsjuristen samen in gemengde teams. Wij staan zowel lokale overheden en hun bestuursorganen bij als de partijen die met die besluiten te maken krijgen: van een grote zorgaanbieder of welzijnsinstelling tot de zelfstandige zorgverlener of de bakker op de hoek die een gemeentelijke beschikking ontvangt.

Attributie, delegatie en mandaat: de drie smaken van bevoegdheid

De manier waarop een bestuursorgaan aan zijn bevoegdheid komt, is vastgelegd in titel 10.1 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Het bestuursrecht kent drie vormen:

• Attributie (afdeling 10.1.3 Awb, artikel 10:22) — het toekennen van een geheel nieuwe bevoegdheid aan een bestuursorgaan bij wettelijk voorschrift. Dit is de oorspronkelijke bron van bevoegdheid, bijvoorbeeld de bevoegdheid die de Participatiewet of de Wmo 2015 rechtstreeks aan het college van burgemeester en wethouders toekent.
• Delegatie (afdeling 10.1.2 Awb, artikel 10:13) — het overdragen van een bestaande bevoegdheid aan een ander orgaan, dat deze vervolgens onder eigen verantwoordelijkheid uitoefent. Op grond van artikel 10:15 Awb is hiervoor altijd een wettelijke grondslag vereist, en artikel 10:14 Awb verbiedt delegatie aan ondergeschikten. Na delegatie kan het delegerende orgaan de bevoegdheid niet meer zelf uitoefenen (artikel 10:17 Awb).
• Mandaat (afdeling 10.1.1 Awb, artikel 10:1) — de bevoegdheid om in naam van een bestuursorgaan besluiten te nemen. Bij mandaat verschuift de bevoegdheid niet: de mandaatgever blijft bevoegd én verantwoordelijk, terwijl bijvoorbeeld een ambtenaar feitelijk tekent. In de praktijk worden de meeste beschikkingen in het sociaal domein in mandaat genomen.

Het onderscheid lijkt technisch, maar is doorslaggevend. Een besluit dat door een onbevoegd orgaan of buiten de grenzen van het mandaat is genomen, kleeft een bevoegdheidsgebrek aan.

Welk orgaan is bevoegd binnen de gemeente?

De Gemeentewet regelt de interne bevoegdheidsverdeling tussen gemeenteraad, het college van burgemeester en wethouders en de burgemeester. In het sociaal domein liggen de meeste uitvoerende beslissingen bij het college:

• Artikel 147 Gemeentewet bepaalt dat gemeentelijke verordeningen door de raad worden vastgesteld; de raad stelt dus de kaders en regels vast (denk aan de Wmo-verordening of de re-integratieverordening).
• Artikel 156 Gemeentewet staat de raad toe bevoegdheden over te dragen (delegeren) aan het college of een commissie, met een aantal wettelijke uitzonderingen die de raad altijd zelf moet houden.
• Artikel 160 Gemeentewet belast het college met het dagelijks bestuur van de gemeente en met de uitvoering van raadsbesluiten — hieronder vallen de individuele beschikkingen aan inwoners.

Voor de praktijk betekent dit: de raad stelt het beleid en de verordeningen vast, het college voert uit en neemt de beschikkingen, en de feitelijke afhandeling gebeurt veelal in mandaat door ambtenaren of soms door een uitvoeringsorganisatie. Wij brengen die keten in kaart en toetsen of elk besluit op de juiste schakel berust.

Bevoegdheidsgebrek en de beslissing op bezwaar

Een veelvoorkomend en kostbaar gebrek betreft de beslissing op bezwaar. Artikel 10:3 lid 3 Awb verbiedt dat het mandaat om op een bezwaar te beslissen wordt verleend aan degene die het bestreden primaire besluit in mandaat heeft genomen. Wie de eerste beslissing nam, mag dus niet ook over het bezwaar daartegen oordelen. Schending van deze regel levert een bevoegdheidsgebrek op dat in (hoger) beroep tot vernietiging kan leiden.

Voor onze cliënten werkt dit twee kanten op. Voor een bestuursorgaan controleren wij of de mandaatregeling en het bevoegdhedenregister kloppen, zodat besluiten standhouden. Voor een burger, instelling of ondernemer die het oneens is met een besluit, onderzoeken wij juist of het besluit door een bevoegd orgaan is genomen — een bevoegdheidsgebrek is namelijk een sterke grond in bezwaar en beroep.

Onze aanpak: van internationaal concern tot de bakker op de hoek

Bevoegdheidsverdeling raakt zowel grote als kleine partijen. Een landelijk opererende zorgketen die met tientallen gemeenten contracteert heeft baat bij een eenduidige analyse van wie waar bevoegd is; de zelfstandige ondernemer die plots een handhavings- of terugvorderingsbesluit ontvangt, wil weten of dat besluit wel rechtsgeldig is genomen. Onze gemengde teams van advocaten en (bedrijfs)juristen schakelen tussen beide werelden, met oog voor zowel de juridische lijn als de praktische uitvoerbaarheid binnen het Sociaal Domein.

Veelgestelde vragen over bevoegdheidsverdeling

Wat is het verschil tussen mandaat en delegatie?
Bij mandaat blijft de bevoegdheid bij het oorspronkelijke bestuursorgaan; een ander handelt slechts in zijn naam. Bij delegatie wordt de bevoegdheid daadwerkelijk overgedragen en oefent het andere orgaan haar onder eigen verantwoordelijkheid uit. Delegatie vereist een wettelijke grondslag (artikel 10:15 Awb), mandaat in beginsel niet.

Wat gebeurt er als een besluit door een onbevoegd orgaan is genomen?
Dan is er sprake van een bevoegdheidsgebrek. Het besluit kan in bezwaar of beroep worden vernietigd. Soms is herstel mogelijk doordat het bevoegde orgaan het besluit alsnog bekrachtigt, maar dat luistert nauw.

Mag de ambtenaar die mijn aanvraag afwees ook over mijn bezwaar beslissen?
Nee. Artikel 10:3 lid 3 Awb verbiedt dat de persoon die het primaire besluit in mandaat nam, ook in mandaat op het bezwaar beslist. Gebeurt dat toch, dan kleeft er een gebrek aan de beslissing op bezwaar.