Participatiewet

Wat wij doen

De Participatiewet is een vangnet die ervoor zorgt dat er meer mensen met een (verstandelijke) beperking aan het werk kunnen. Eenieder die kan werken maar zonder ondersteuning het niet redt heeft recht op ondersteuning. De gemeente is hier verantwoordelijk is.

De gemeente is verantwoordelijkheid voor de Participatiewet. Ook het financiële systeem beweegt zich in deze richting. Het budget wordt vooraf door de overheid over de gemeenten verdeeld. Er geldt een loonsubsidie in de Participatiewet. De gemeente maakt gebruik van de loonkostensubsidie voor burgers die het wettelijke minimumloon niet kan verdienen.

De Participatiewet kent een aantal basisnormen voor het vaststellen van de hoogte van de uitkering. Het vaststellen van de uitkering is afhankelijk van de leeftijd en de woonsituatie. In de Participatiewet zijn er bepaalde werkverplichtingen opgenomen en daarmee samenhangende maatregelen voor de bijstand geharmoniseerd. Gemeenten bepalen of er aan de verplichtingen worden voldaan.

Vragen omtrent Participatiewet? Neem dan contact met ons op!

De Participatiewet als onderdeel van het Sociaal Domein

De Participatiewet vormt samen met de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de Jeugdwet de pijlers van het gedecentraliseerde Sociaal Domein. Gemeenten zijn sinds 2015 verantwoordelijk voor de uitvoering en moeten die uitvoering vertalen naar verordeningen, beleidsregels en individuele besluiten. Juist op het snijvlak van bestuursrecht, sociaal zekerheidsrecht en de Algemene wet bestuursrecht (Awb) ontstaan de juridische vraagstukken waar wij gemeenten, bestuursorganen, werkgevers én individuele rechtzoekenden bij bijstaan.

Wij bekijken de Participatiewet vanuit het Sociaal Domein: niet als losstaande uitkeringsregeling, maar als onderdeel van een samenhangend stelsel waarin handhaving, schuldhulpverlening, re-integratie en de menselijke maat in elkaar grijpen. Daardoor adviseren we niet alleen over één besluit, maar over het beleid en de processen die daaraan ten grondslag liggen.

Juridische geschillen onder de Participatiewet

De meeste juridische geschillen over de Participatiewet draaien om besluiten die voor de betrokkene ingrijpend zijn: een aanvraag die wordt afgewezen, een uitkering die wordt opgeschort of ingetrokken, een terugvordering of een bestuurlijke boete. De kernbepalingen waar het in de praktijk om gaat zijn:

• Artikel 17 Participatiewet – de inlichtingenplicht: de betrokkene moet uit eigen beweging alle feiten en omstandigheden melden die van invloed kunnen zijn op het recht op of de hoogte van de bijstand.
• Artikel 18 Participatiewet – het afstemmen van de bijstand op de omstandigheden en het opleggen van maatregelen bij het niet nakomen van verplichtingen.
• Artikel 18a Participatiewet – de bestuurlijke boete bij schending van de inlichtingenplicht. Bij gewone verwijtbaarheid bedraagt de boete in beginsel 50% van het benadelingsbedrag; bij opzet kan dit oplopen tot 100%.
• Artikel 54 Participatiewet – opschorting, herziening en intrekking van het recht op bijstand.
• Artikel 58 Participatiewet – de terugvordering van ten onrechte of tot een te hoog bedrag verleende bijstand.

Veel discussies gaan over de feiten: was er sprake van een gezamenlijke huishouding, was een huisbezoek rechtmatig, en is de inlichtingenplicht daadwerkelijk geschonden? Dat zijn bij uitstek vragen waarin uitleg van wettelijke begrippen en rechtspraak doorslaggevend is. Wij bewaken zowel voor gemeenten (zorgvuldige besluitvorming) als voor betrokkenen (de juridische verdediging) dat het besluit feitelijk en juridisch houdbaar is.

Bezwaar en beroep: de procedure

Bent u het als burger niet eens met een besluit van het college van burgemeester en wethouders over uw bijstandsuitkering, dan kunt u binnen zes weken na de dagtekening van het besluit een bezwaarschrift indienen bij de gemeente. De gemeente heroverweegt het besluit, doorgaans na een hoorzitting. Komt de gemeente niet tegemoet, dan staat binnen zes weken beroep open bij de rechtbank (sector bestuursrecht), gevolgd door hoger beroep bij de Centrale Raad van Beroep.

Voor gemeenten is de keerzijde dat de besluitvorming en de behandeling van bezwaren moeten voldoen aan de eisen van de Algemene wet bestuursrecht: een deugdelijke motivering, een zorgvuldige feitenvaststelling en een evenredige belangenafweging. Wij ondersteunen aan beide kanten: van het opstellen van een onderbouwd bezwaar- of beroepschrift tot het inrichten van een juridisch houdbaar besluitvormings- en bezwaarproces. Voor particulieren met een beperkt inkomen is gesubsidieerde rechtsbijstand (een toevoeging via de Raad voor Rechtsbijstand) vaak mogelijk.

Loonkostensubsidie en re-integratie voor werkgevers

De Participatiewet raakt niet alleen burgers en gemeenten, maar nadrukkelijk ook werkgevers. Op grond van artikel 10d Participatiewet kan de gemeente loonkostensubsidie verstrekken voor werknemers die niet zelfstandig het wettelijk minimumloon kunnen verdienen. Daarnaast spelen instrumenten als de banenafspraak, de no-riskpolis, proefplaatsing en jobcoaching. Voor werkgevers – van een internationaal concern dat een inclusief personeelsbeleid voert tot de bakker op de hoek die een medewerker met een arbeidsbeperking in dienst neemt – is het belangrijk om de afspraken met de gemeente, de subsidievoorwaarden en de arbeidsrechtelijke gevolgen juridisch goed vast te leggen. Wij adviseren over deze constructies en over de samenloop met het arbeidsrecht.

Wetswijzigingen: Participatiewet in balans

De Participatiewet is volop in beweging. Onder de noemer Participatiewet in balans en aanverwante wetsvoorstellen wordt het stelsel ingrijpend herzien, met de “menselijke maat” als leidend beginsel. Het gaat onder meer om:

• ruimere mogelijkheden voor gemeenten om af te zien van een terugvordering of een sanctie (maatwerk bij terugvordering en bij handhaving);
• een vrijlating van giften (in de plannen tot circa €1.200 per jaar) en een bufferbudget voor mensen die in deeltijd werken;
• een beperking van de bevoegdheid tot herziening en intrekking tot vijf jaar voorafgaand aan het besluit;
• versterking van de waarborgfunctie van de Awb, zodat onevenredig uitpakkende toepassing van regels kan worden vermeden.

Voor gemeenten betekent dit dat verordeningen, beleidsregels en werkprocessen tijdig moeten worden aangepast. Wij volgen deze ontwikkelingen op de voet en vertalen ze naar concrete, toetsbare interne regels en besluiten.

Hoe MKB Juristen u bijstaat

Bij MKB Juristen werken advocaten en (bedrijfs)juristen in gemengde teams samen. Daardoor combineren wij de procesbevoegdheid en het strategisch inzicht van de advocaat met de pragmatische, bedrijfsmatige blik van de bedrijfsjurist. Wij staan zowel gemeenten en bestuursorganen bij – bij het opstellen van verordeningen, het inrichten van handhaving en het verdedigen van besluiten – als werkgevers en individuele rechtzoekenden die met een besluit onder de Participatiewet te maken krijgen. Van een internationaal concern tot de bakker op de hoek: wij vertalen de complexe regelgeving naar een werkbaar en juridisch houdbaar advies.

Heeft u een vraag over de Participatiewet, een geschil met een gemeente of wilt u uw beleid laten toetsen? Neem gerust contact met ons op.