Last onder dwangsom

Wat wij doen

In de wet staat aangegeven dat een bestuursorgaan bevoegd is een last onder bestuursdwang op te leggen. Ook kan het bestuursorgaan ervoor kiezen om een last onder dwangsom opleggen. Last onder dwangsom dient door de overtreder betaalt te worden om de overtreding te voorkomen of ervoor te zorgen dat de overtreding zich niet herhaalt.

Op grond van de wet blijkt een dwangsombeschikking geldig te zijn totdat het is opgeheven. Als het besluit een jaar van kracht is en er is geen verbeurdverklaring opgelegd, kan degene die de dwangsom heeft ontvangen een verzoek indienen bij het college van burgemeester en wethouder om het besluit in te trekken. Als de dwangsom niet of niet op tijd wordt betaald, wordt er een aanmaning gestuurd. Indien de betaling na de aanmaning niet is voldaan, kan de achterstand worden geïncasseerd door middel van een dwangbevel. In een dwangbevel staat de verplichting tot betaling vermeld.

Wanneer organisaties tegen handhavingsvraagstukken aanlopen, is het aan te raden deskundig juridisch advies in te winnen. Wij hebben ruime ervaring met handhavingsvraagstukken en -procedures. Neem contact met ons op om de mogelijkheden te bespreken.

Wat is een last onder dwangsom binnen toezicht en handhaving?

De last onder dwangsom is een van de centrale herstelsancties die een bestuursorgaan kan inzetten in het kader van Toezicht en Handhaving. Op grond van artikel 5:31d van de Algemene wet bestuursrecht bestaat de last onder dwangsom uit twee onderdelen: een last om de overtreding geheel of gedeeltelijk te herstellen of beëindigen, en de verplichting om een geldsom te betalen wanneer die last niet (tijdig) wordt uitgevoerd. Anders dan een bestuurlijke boete is de dwangsom geen straf, maar een prikkel: het doel is dat u zelf de overtreding ongedaan maakt, niet dat u wordt bestraft.

Voor onze cliënten loopt dit van een internationaal concern dat met een toezichthouder in gesprek is over een complexe productieovertreding tot de bakker op de hoek die van de gemeente te horen krijgt dat een gevelreclame of een verbouwing niet voldoet aan de regels. In al die gevallen draait het om dezelfde vraag: hoe voorkomt u dat de dwangsom daadwerkelijk wordt verbeurd, en is de last eigenlijk wel rechtmatig opgelegd?

Verschil met last onder bestuursdwang en de bestuurlijke boete

Het bestuursorgaan heeft op grond van artikel 5:32 van de Algemene wet bestuursrecht de keuze tussen een last onder bestuursdwang en een last onder dwangsom. Bij bestuursdwang grijpt de overheid uiteindelijk zelf fysiek in (bijvoorbeeld door iets te (laten) verwijderen) op kosten van de overtreder; bij een dwangsom blijft de uitvoering bij u, maar betaalt u een geldsom als u in gebreke blijft. Voor een dwangsom mag niet worden gekozen wanneer het belang dat het overtreden voorschrift beschermt zich daartegen verzet.

Belangrijk is dat de last onder dwangsom een herstelsanctie is en de bestuurlijke boete een bestraffende sanctie. Dat onderscheid bepaalt onder meer welke waarborgen gelden en hoe de evenredigheid wordt getoetst. Onze advocaten en bedrijfsjuristen beoordelen per situatie of de juiste sanctie is gekozen en of de gekozen route ruimte biedt voor een minder ingrijpende oplossing.

Begunstigingstermijn en de hoogte van de dwangsom

De last moet de te nemen herstelmaatregelen omschrijven en een begunstigingstermijn bevatten: de periode waarbinnen u de overtreding kunt beëindigen zonder dat de dwangsom wordt verbeurd (artikel 5:32a van de Algemene wet bestuursrecht). Die termijn mag niet langer zijn dan nodig, maar moet wel realistisch zijn; een te korte termijn waarin naleving feitelijk onmogelijk is, kan een grond zijn om de last aan te vechten of verlenging te vragen.

De hoogte van de dwangsom wordt vastgesteld op grond van artikel 5:32b van de Algemene wet bestuursrecht: als bedrag ineens, per tijdseenheid of per overtreding, met een maximum. Het bedrag moet in redelijke verhouding staan tot de zwaarte van het geschonden belang en de beoogde werking. In de praktijk valt op dit evenredigheidsvereiste regelmatig iets af te dingen, zeker bij kleinere ondernemers voor wie een standaardbedrag al snel onevenredig zwaar uitpakt.

Zienswijze, bezwaar, beroep en voorlopige voorziening

Meestal kondigt het bestuursorgaan het voornemen aan en mag u eerst een zienswijze indienen. Wordt de last toch opgelegd, dan kunt u binnen zes weken bezwaar maken en daarna beroep instellen bij de bestuursrechter. Cruciaal is dat een bezwaarschrift géén schorsende werking heeft: de begunstigingstermijn loopt door terwijl de procedure nog niet is afgerond.

Daarom vragen wij waar nodig direct een voorlopige voorziening aan bij de voorzieningenrechter, zodat de last wordt geschorst totdat over uw bezwaar of beroep is beslist. Juist omdat de begunstigingstermijn vaak slechts enkele weken bedraagt en een procedure veel langer duurt, is snel en deskundig optreden hier het verschil tussen wel of niet verbeuren.

Verbeurte van rechtswege, invordering en verjaring

Voldoet u niet tijdig aan de last, dan wordt de dwangsom van rechtswege verbeurd (artikel 5:33 van de Algemene wet bestuursrecht): er is geen aanvullend besluit nodig om de betalingsverplichting te laten ontstaan, en betaling moet binnen zes weken na verbeurte plaatsvinden. Wil het bestuursorgaan daadwerkelijk innen, dan moet het eerst een invorderingsbeschikking nemen (artikel 5:37 van de Algemene wet bestuursrecht), waartegen u afzonderlijk kunt opkomen. In de procedure tegen die beschikking kunt u onder meer betwisten dát de overtreding zich heeft voorgedaan en dat de dwangsom is verbeurd.

De bevoegdheid om een verbeurde dwangsom in te vorderen verjaart één jaar na de dag waarop de dwangsom is verbeurd (artikel 5:35 van de Algemene wet bestuursrecht). Daarnaast kan het bestuursorgaan op grond van artikel 5:34 van de Algemene wet bestuursrecht de last opheffen, de looptijd opschorten of de dwangsom verminderen bij blijvende of tijdelijke onmogelijkheid om te voldoen, en de last intrekken als de beschikking een jaar van kracht is geweest zonder dat de dwangsom is verbeurd. Wij houden deze termijnen scherp in de gaten: een gemiste verjaring of een onjuiste invorderingsbeschikking biedt vaak een effectieve verdedigingslijn.

Preventieve last onder dwangsom

Een last onder dwangsom kan ook preventief worden opgelegd: vooruitlopend op een overtreding die nog niet heeft plaatsgevonden maar wel klaarblijkelijk dreigt. Voor zo’n preventieve last gelden strengere eisen, omdat het bestuursorgaan aannemelijk moet maken dat de overtreding zich met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid zal voordoen. Bij toezicht op bedrijven komt dit bijvoorbeeld voor wanneer een toezichthouder een voorgenomen activiteit wil voorkomen. Wij toetsen of aan die zware bewijslast is voldaan en of een preventieve last in uw geval wel houdbaar is.

Hoe MKB Juristen u bijstaat

Onze gemengde teams van advocaten en bedrijfsjuristen begeleiden u in elke fase: van het tijdig en goed onderbouwen van een zienswijze, het maken van bezwaar en het aanvragen van een voorlopige voorziening, tot het voeren van beroep en het bestrijden van de invorderingsbeschikking. Waar mogelijk zoeken we eerst in overleg met het bestuursorgaan naar een werkbare oplossing, zodat verbeurte van de dwangsom wordt voorkomen.

Of u nu een internationaal concern bent dat met een sectortoezichthouder te maken heeft of de ondernemer om de hoek die een brief van de gemeente ontvangt: wij zorgen voor een aanpak die past bij de zwaarte van de zaak en bij uw belangen. Loopt u tegen een last onder dwangsom of een dreigende handhaving aan? Neem contact met ons op om uw mogelijkheden te bespreken.