Bestuurlijke boetes

Wat wij doen

Een bestuurlijke boete is een verplichting van een geldsom. De geldsom dient door de overtreder betaalt te worden. Een bestuurlijke boete is een sanctiemiddel om overtreders te straffen, als zij zich niet houden aan de bestuurlijke regelgeving. In de wet staat de bevoegdheid tot het opleggen van bestuurlijke sancties. Deze regel houdt in dat voor handhaving toezicht op naleving van de regels noodzakelijk is.
Er zijn een aantal manieren waarop bestuurlijke sancties mogelijk zijn. Dat zijn:

• Het intrekken of het schorsen van een beschikking;
• Opleggen van een last onder bestuursdwang – heeft een herstellende sanctie;
• Opleggen van een last onder dwangsom – heeft een herstellende sanctie;
• Opleggen van een bestuurlijke boete – heeft een bestraffende sanctie.

Er wordt een onderscheid gemaakt tussen een bestraffende sanctie en een herstelsanctie. Een bestraffende sanctie is bedoeld om de overtreder te straffen. Dit is als doel om de overtreding in de toekomst te voorkomen. In de wet staat de definitie gegeven van een herstelsanctie. De definitie luidt als volgt: ‘’Een herstelsanctie is een sanctie die gedeeltelijk of tot het geheel van de overtreding ongedaan gemaakt. Dit is om te voorkomen dat de overtreding zich weer wordt herhaald, dan wel tot het wegnemen van de gevolgen van een overtreding.

Wanneer organisaties tegen handhavingsvraagstukken aanlopen, is het aan te raden deskundig juridisch advies in te winnen. Wij hebben ruime ervaring met handhavingsvraagstukken en -procedures. Neem contact met ons op om de mogelijkheden te bespreken.

De bestuurlijke boete binnen toezicht en handhaving

De bestuurlijke boete is het bestraffende sluitstuk van het bestuursrechtelijke handhavingsinstrumentarium. Anders dan een last onder dwangsom of een last onder bestuursdwang – die zijn gericht op herstel – is de boete een punitieve sanctie: zij straft een al begane overtreding. Dat verschil is juridisch ingrijpend, want bij een punitieve sanctie gelden de waarborgen van het strafrecht naar analogie. Denk aan de onschuldpresumptie, het zwijgrecht en de cautieplicht (artikel 5:10a Algemene wet bestuursrecht) en het verbod op dubbele bestraffing, ne bis in idem (artikel 5:43 Algemene wet bestuursrecht). De wettelijke definitie staat in artikel 5:40 Algemene wet bestuursrecht. Wij staan zowel het internationale concern bij als de bakker op de hoek, met gemengde teams van advocaten en bedrijfsjuristen die de praktijk van toezicht en handhaving van binnenuit kennen.

Welke toezichthouders leggen bestuurlijke boetes op?

Vrijwel elke sector kent een eigen toezichthouder met boetebevoegdheid. In de praktijk komen wij onder meer tegen:

• de Nederlandse Arbeidsinspectie (arbeidsomstandigheden, Wet arbeid vreemdelingen, Wet minimumloon);
• de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) op het gebied van voedselveiligheid en productveiligheid;
• de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en De Nederlandsche Bank (DNB) bij financieel toezicht onder de Wet op het financieel toezicht en de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme;
• de Autoriteit Consument en Markt (ACM) bij mededingings- en consumentenrecht;
• de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) onder de Algemene verordening gegevensbescherming;
• gemeenten en omgevingsdiensten bij overtredingen van bijvoorbeeld de Omgevingswet of de Huisvestingswet 2014.

Elk toezichtdomein kent eigen boetebeleidsregels en normbedragen. Wie de regels van het specifieke kader kent, kan een boete vaak voorkomen of substantieel verlagen.

De boeteprocedure stap voor stap

De boeteprocedure verloopt langs vaste stappen, met termijnen die u niet mag missen:

• Boeterapport – de toezichthouder legt de bevindingen van de overtreding vast in een rapport.
• Voornemen en zienswijze – u ontvangt een kennisgeving van het voornemen tot boeteoplegging en mag een zienswijze indienen. Bij veel toezichthouders, zoals de Arbeidsinspectie, geldt hiervoor een termijn van twee weken; let dus op de termijn in uw brief.
• Boetebeschikking – na de zienswijze volgt de definitieve beschikking met het boetebedrag en de betalingstermijn.
• Bezwaar – tegen de beschikking kunt u binnen zes weken bezwaar maken bij het bestuursorgaan.
• Beroep en hoger beroep – wordt het bezwaar afgewezen, dan staat binnen zes weken beroep open bij de rechtbank, gevolgd door hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State of het College van Beroep voor het bedrijfsleven.

De zienswijze is vaak het meest onderschatte, maar effectiefste moment: een goed onderbouwd verweer in deze fase voorkomt dat de boete überhaupt wordt opgelegd of verlaagt het bedrag aanzienlijk.

Hoogte van de boete: verwijtbaarheid, evenredigheid en draagkracht

Een bestuurlijke boete is geen vast bedrag dat klakkeloos wordt opgelegd. Het bestuursorgaan moet de boete afstemmen op de ernst van de overtreding en de mate van verwijtbaarheid (artikel 5:46 Algemene wet bestuursrecht). Is er geen enkele verwijtbaarheid – de afwezigheid van alle schuld (avas) – dan mag geen boete worden opgelegd (artikel 5:41 Algemene wet bestuursrecht). Daarnaast toetst de bestuursrechter de boete vol aan het evenredigheidsbeginsel: een boete die niet in verhouding staat tot de overtreding wordt gematigd. Ook de financiële draagkracht van de overtreder, recidive en eventuele samenloop van overtredingen spelen een rol. Voor de kleine ondernemer kan een normbedrag al snel onevenredig zwaar uitpakken; juist daar valt met een gericht draagkrachtverweer veel winst te behalen.

Bezwaar, beroep en de invordering van de boete

Bezwaar of beroep schorst de betalingsverplichting niet automatisch: de boete moet in beginsel binnen de termijn worden betaald, ook als u het er niet mee eens bent. Wel kunt u uitstel van betaling, een betalingsregeling of (bij vernietiging) terugbetaling met wettelijke rente vragen. Betaalt u niet, dan kan het bestuursorgaan de boete invorderen via een invorderingsbeschikking en uiteindelijk een dwangbevel. Wij beoordelen of een verzoek om een voorlopige voorziening zinvol is om de betaling op te schorten zolang de procedure loopt, en bewaken alle termijnen voor u.

Wanneer schakelt u een advocaat of jurist in?

Hoe eerder u juridische hulp inschakelt, hoe groter uw kansen. Het loont vrijwel altijd om al bij de aankondiging van een controle of bij het voornemen tot boeteoplegging contact op te nemen, zodat de zienswijze optimaal wordt benut. Onze gemengde teams van advocaten en (bedrijfs)juristen begeleiden cliënten van internationaal concern tot de bakker op de hoek door de volledige procedure: van het beoordelen van het boeterapport en het voeren van verweer, tot bezwaar, beroep en hoger beroep. Deze expertise is onderdeel van onze bredere praktijk Toezicht en Handhaving, waaronder ook de handhavingswaarschuwing en het intrekken van vergunningen vallen.

Veelgestelde vragen over bestuurlijke boetes

Wat is het verschil tussen een bestuurlijke boete en een last onder dwangsom?
Een bestuurlijke boete is een bestraffende sanctie voor een al begane overtreding; een last onder dwangsom is een herstelsanctie die ertoe strekt de overtreding te beëindigen of te voorkomen.

Binnen welke termijn moet ik reageren op een bestuurlijke boete?
Tegen de boetebeschikking maakt u binnen zes weken bezwaar. Daarvóór kunt u meestal een zienswijze indienen tegen het voornemen; let goed op de termijn in uw brief, die bij sommige toezichthouders korter is.

Kan een bestuurlijke boete worden verlaagd of ingetrokken?
Ja. Bij geringe of ontbrekende verwijtbaarheid, onevenredigheid of beperkte draagkracht kan de boete worden gematigd of geheel vervallen.

Moet ik de boete betalen tijdens bezwaar of beroep?
In beginsel wel, want bezwaar en beroep hebben geen schorsende werking. U kunt om uitstel of een voorlopige voorziening vragen.