Corporate governance

Corporate governance: de inrichting van bestuur en toezicht

Corporate governance betreft de inrichting van bestuur, toezicht en verantwoording binnen een onderneming of organisatie. Goede governance schept duidelijkheid over taken en bevoegdheden, draagt bij aan effectieve besluitvorming, beschermt tegen aansprakelijkheidsrisico’s en versterkt het vertrouwen van financiers, aandeelhouders en andere stakeholders. Slechte of onduidelijke governance is daarentegen vaak de kiem van latere conflicten over bevoegdheden, tegenstrijdig belang of nalatigheid in toezicht.

Voor wie werken wij?

Wij adviseren een breed scala aan organisaties. Onze cliënten zijn beursgenoteerde vennootschappen en multinationals, MKB-ondernemingen en familiebedrijven, private equity-portfoliobedrijven, stichtingen en verenigingen, woningcorporaties en zorginstellingen, onderwijsinstellingen, culturele instellingen en (semi-)overheden. Wij ondersteunen zowel bij de eerste inrichting van governance als bij grote herijkingen na fusie, overname, statutenwijziging of beleidswijziging.

Het bestuursmodel: one tier of two tier?

Het Nederlandse vennootschapsrecht kent twee bestuursmodellen. In het klassieke two tier model staat het bestuur (artikel 2:129 en 2:239 BW) onder toezicht van een aparte raad van commissarissen (artikel 2:140 en 2:250 BW). In het one tier model (artikel 2:129a en 2:239a BW) is sprake van één bestuursorgaan met uitvoerende en niet-uitvoerende bestuurders. Beide modellen hebben hun voor- en nadelen wat betreft besluitvormingssnelheid, informatieasymmetrie en toezicht. Wij adviseren bij de keuze tussen beide modellen en de bijbehorende statutaire en reglementaire inrichting.

Tegenstrijdig belang

Een belangrijk onderdeel van corporate governance is de regeling van tegenstrijdig belang. Artikel 2:129 lid 6 BW (NV) en 2:239 lid 6 BW (BV) bepalen dat een bestuurder niet deelneemt aan beraadslaging en besluitvorming wanneer hij een direct of indirect persoonlijk belang heeft dat tegenstrijdig is met het belang van de vennootschap. Schending van deze regel kan leiden tot vernietigbaarheid van het besluit en in voorkomende gevallen tot bestuurdersaansprakelijkheid. De Bruil-jurisprudentie van de Hoge Raad heeft de toets verder ingekleurd: het gaat om een persoonlijk belang dat zo zwaar weegt dat de bestuurder niet meer in staat is het belang van de vennootschap als richtsnoer te hanteren.

De Nederlandse Corporate Governance Code

Voor beursgenoteerde vennootschappen geldt de Nederlandse Corporate Governance Code, met een pas-toe-of-leg-uit-systematiek (comply or explain). De Code is laatst herzien in 2022 en bevat principes en best practice bepalingen over onder meer langetermijnwaardecreatie, risicobeheersing, bestuurssamenstelling, beloning en aandeelhouderschap. Niet-naleving moet worden uitgelegd in het jaarverslag. Voor niet-beursgenoteerde vennootschappen geldt de Code niet rechtstreeks, maar de bepalingen kunnen wel een normatief kader vormen.

Sectorspecifieke governance-codes

Voor verschillende (semi-)publieke sectoren gelden eigen governance-codes. Voor woningcorporaties geldt de Governancecode Woningcorporaties (Aedes), voor de zorg de Governancecode Zorg (Brancheorganisaties Zorg), voor het onderwijs verschillende codes per onderwijssector, en voor goede doelen de Erkenningsregeling van het CBF. Daarnaast kennen culturele instellingen de Governance Code Cultuur. Wij adviseren bij de implementatie en periodieke herijking.

Statuten, reglementen en besluitvorming

Statuten vormen het juridische fundament van iedere rechtspersoon. Daarnaast werken organisaties met reglementen voor het bestuur, de raad van commissarissen, eventuele commissies (audit, remuneratie, selectie en benoeming) en de algemene vergadering. Reglementen geven flexibiliteit voor onderwerpen die niet (of niet uitputtend) in de statuten zijn geregeld. Wij stellen statuten en reglementen op, herzien deze bij wijzigingen en adviseren bij besluitvormingsvraagstukken zoals quorumvereisten, schriftelijke besluitvorming buiten vergadering, instemming en goedkeuring.

Wet bestuur en toezicht rechtspersonen (WBTR)

De Wet bestuur en toezicht rechtspersonen is op 1 juli 2021 in werking getreden en geldt voor verenigingen, stichtingen, coöperaties en onderlinge waarborgmaatschappijen. De wet regelt onder meer de mogelijkheid van een raad van commissarissen of een one tier board bij deze rechtsvormen, de regeling van tegenstrijdig belang, de aansprakelijkheid van bestuurders en commissarissen, en de regels rond ontslag. Voor veel bestaande stichtingen en verenigingen heeft de wet implicaties voor de statuten en reglementen.

Onze werkwijze

Wij brengen eerst de huidige governance in kaart: statuten, reglementen, besluitvormingspraktijk, eventuele governance-codes, en de feitelijke samenwerking tussen bestuur, toezicht en eigenaren of leden. Daarna stellen wij verbeterpunten voor en begeleiden de implementatie, inclusief statutenwijziging waar nodig. Bij grote organisaties verzorgen wij ook governance reviews, evaluaties en trainingen voor bestuur en raad van commissarissen of toezicht.