(Hoofdelijke) aansprakelijkheid

(Hoofdelijke) aansprakelijkheid

Hoofdelijk aansprakelijkheid kan voortvloeien uit de wet, maar ook uit een vonnis. In deze situatie gaat erom dat er meer schuldenaren aangesproken kunnen worden voor dezelfde schuld. Bij hoofdelijk aansprakelijkheid gaat het om dat men persoonlijk gedwongen kan worden om de gehele verplichting na te komen.

Wanneer je iemand aansprakelijk wil stellen voor onrechtmatige daad of wanprestatie, betekent dat die persoon ook schuldig is voor de daad die gepleegd is. Het is ook mogelijk dat je iemand anders aansprakelijk kan stellen voor de schade, maar dat die persoon die schade niet zelf gemaakt heeft. Dit heet ook wel ‘kwalitatief aansprakelijkheid’ (risicoaansprakelijkheid). Dit kan bijvoorbeeld zijn dat de werkgever aansprakelijk is voor de schade die de werknemer gemaakt heeft.

Wij hebben ruime ervaring in contractuele en buitencontractuele geschilbeslechting door het geven van advies, het voeren van onderhandelingen of een gerechtelijke procedure. Wij hebben een ervaren team van advocaten en juristen op het gebied van verbintenissenrecht. Neem contact met ons op om de mogelijkheden te bespreken.

Wanneer ontstaat hoofdelijke aansprakelijkheid?

Hoofdelijkheid is de uitzondering op de hoofdregel dat een schuld over schuldenaren wordt verdeeld. Op grond van artikel 6:6 lid 2 van het Burgerlijk Wetboek (BW) zijn schuldenaren hoofdelijk verbonden wanneer dit voortvloeit uit de wet, uit gewoonte of uit een rechtshandeling, of wanneer de prestatie ondeelbaar is. Is sprake van hoofdelijkheid, dan kan de schuldeiser op grond van artikel 6:7 BW iedere schuldenaar voor het gehele bedrag aanspreken; betaalt of presteert er één, dan zijn de overige schuldenaren tegenover de schuldeiser bevrijd.

In de praktijk ontstaat hoofdelijke aansprakelijkheid onder meer in deze situaties:

• Vennootschap onder firma (vof) – iedere vennoot is op grond van artikel 18 Wetboek van Koophandel hoofdelijk verbonden voor de verbintenissen van de firma.
• Gezamenlijke opdracht – zijn aan twee of meer personen gezamenlijk een opdracht verstrekt, dan zijn zij op grond van artikel 7:407 lid 2 BW ieder voor het geheel aansprakelijk voor een tekortkoming.
• Samenlopende onrechtmatige daad – veroorzaken meerdere partijen samen dezelfde schade, dan zijn zij op grond van artikel 6:102 BW hoofdelijk aansprakelijk; bij groepsgedrag geldt daarnaast artikel 6:166 BW.
• Contractueel bedongen hoofdelijkheid – in financierings-, koop- en samenwerkingsovereenkomsten wordt hoofdelijkheid vaak uitdrukkelijk overeengekomen.

Of het nu gaat om een internationaal concern dat een gezamenlijke financiering aangaat of om de bakker op de hoek die met een compagnon een vof drijft: de vraag of u voor de hele schuld of slechts voor uw aandeel aanspreekbaar bent, bepaalt uw financiële risico. Onze advocaten en bedrijfsjuristen verbintenissenrecht beoordelen die positie nauwkeurig.

Regres: de onderlinge draagplicht (artikel 6:10 BW)

Dat u tegenover de schuldeiser voor het geheel aanspreekbaar bent, betekent niet dat u de schade ook volledig zelf hoeft te dragen. In de onderlinge verhouding tussen de hoofdelijke schuldenaren geldt op grond van artikel 6:10 lid 1 BW een draagplicht: ieder draagt bij naar het gedeelte dat hem aangaat. Heeft u meer betaald dan uw aandeel, dan ontstaat een regresvordering op uw medeschuldenaren voor het meerdere (artikel 6:10 lid 2 BW), inclusief redelijk gemaakte kosten (lid 3). Bij schade uit onrechtmatige daad of wanprestatie wordt de interne verdeling in beginsel bepaald naar evenredigheid van ieders aandeel, met overeenkomstige toepassing van de eigenschuldmaatstaf van artikel 6:101 BW.

De aangesproken medeschuldenaar kan tegen de regresvordering bovendien de verweermiddelen inroepen die hij ten tijde van het ontstaan ervan tegen de schuldeiser had (artikel 6:11 BW), en de betalende schuldenaar treedt door subrogatie in de rechten van de schuldeiser (artikel 6:12 BW). Wij stellen de regresvordering veilig, voeren de onderhandelingen of de procedure en zorgen dat de interne verdeling klopt.

Hoofdelijke aansprakelijkheid of borgtocht?

Hoofdelijkheid wordt in de praktijk vaak verward met borgtocht, terwijl de gevolgen sterk verschillen. Bij hoofdelijke aansprakelijkheid bent u zelf schuldenaar voor de gehele verbintenis. Bij borgtocht (artikel 7:850 BW en volgende) verbindt u zich tegenover de schuldeiser tot nakoming van de schuld van een ander; de borg geniet een aantal beschermende bepalingen, en bij een particuliere borg geldt vaak het toestemmingsvereiste van de echtgenoot (artikel 1:88 BW). Wie tekent als hoofdelijk medeschuldenaar mist die bescherming en kan direct voor het geheel worden aangesproken. Omdat krediet- en zekerheidsdocumentatie dit onderscheid niet altijd helder maakt, lopen ondernemers hier aanzienlijke risico’s. Wij beoordelen de exacte formulering vóór ondertekening.

Hoofdelijke aansprakelijkheid voorkomen en verweer voeren

Veel hoofdelijke aansprakelijkheid is te voorkomen of te beperken met de juiste contractuele afspraken: een heldere verdeling van de draagplicht, een vrijwaring, een beperking tot het eigen aandeel of een uitdrukkelijke keuze tussen borgtocht en hoofdelijkheid. Wordt u toch aangesproken, erken dan niet zonder juridisch advies aansprakelijkheid: vaak is er ruimte om de grondslag, de omvang van de schade of uw interne aandeel te betwisten. Onze advocaten en juristen toetsen of de hoofdelijkheid wel rechtsgeldig is ontstaan, of de schuldeiser de juiste partij aanspreekt en welke regres- en verweermogelijkheden er zijn – voor de eenmanszaak net zo grondig als voor het beursgenoteerde concern.

Veelgestelde vragen over (hoofdelijke) aansprakelijkheid

Wat betekent hoofdelijk aansprakelijk?

Hoofdelijk aansprakelijk betekent dat de schuldeiser iedere schuldenaar voor de gehele schuld kan aanspreken (artikel 6:7 BW), ook als u maar voor een deel betrokken bent. Onderling kunt u het te veel betaalde via regres verhalen op uw medeschuldenaren (artikel 6:10 BW).

Kan ik het te veel betaalde terugkrijgen?

Ja. Heeft u meer voldaan dan het gedeelte dat u in de onderlinge verhouding aangaat, dan heeft u een regresvordering op de overige hoofdelijke schuldenaren voor het meerdere (artikel 6:10 lid 2 BW).

Wat is het verschil tussen hoofdelijkheid en borgtocht?

Bij hoofdelijkheid bent u zelf schuldenaar voor het geheel; bij borgtocht staat u in voor de schuld van een ander en geniet u extra bescherming (artikel 7:850 BW e.v.). Het onderscheid heeft grote financiële gevolgen en is in contracten niet altijd duidelijk omschreven.

Meer over verbintenissenrecht

(Hoofdelijke) aansprakelijkheid is een onderdeel van ons bredere specialisme Verbintenissenrecht. Of u nu te maken heeft met contractuele aansprakelijkheid, een tekortkoming in de nakoming of een buitencontractuele schadeclaim: onze gemengde teams van advocaten en bedrijfsjuristen staan zowel internationale concerns als de kleine ondernemer bij – van advies en onderhandeling tot procedure. Neem contact met ons op om uw situatie en de mogelijkheden te bespreken.