Dwaling, bedrog of misbruik van omstandigheden

Dwaling, bedrog of misbruik van omstandigheden

Komt een overeenkomst of een contract tot stand door; dwaling, bedrog of door misbruik van omstandigheden, dan is deze vernietigbaar (overeenkomst wordt ongedaan gemaakt).
De achtergrond van deze regel is dat een persoon onder invloed van de omstandigheden kan worden opgeroepen om een verplichting op zich te nemen die hij is aangegaan.

De verschillen van dwaling, bedrog of door misbruik van omstandigheden zijn:

• Bij dwaling gaat het om een onjuiste voorstelling van zaken.
• Bedrog: Iemand beweegt een ander tot het sluiten van een overeenkomt.
• Misbruik van omstandigheden: Iemand weet of moet begrijpen dat bijzondere omstandigheden, zoals een dwangpositie of een geestelijke conditie die het over zien van de eigen belangen sterk bemoeilijkt, een andere bewegen tot het sluiten van een overeenkomsten.

Het verbintenissenrecht is een breed, dynamische rechtsgebied waarbij telkens gaat over een plicht tot het doen of nalaten van een prestatie. Wij hebben ruime ervaring in contractuele en buitencontractuele geschilbeslechting door het geven van advies, het voeren van onderhandelingen of een gerechtelijke procedure. Wij hebben een ervaren team van advocaten en juristen op het gebied van verbintenissenrecht. Neem contact met ons op om de mogelijkheden te bespreken.

Wilsgebreken binnen het verbintenissenrecht

Dwaling, bedrog en misbruik van omstandigheden zijn zogenoemde wilsgebreken: de wil om de overeenkomst aan te gaan is op onzuivere wijze tot stand gekomen. Samen met bedreiging vormen zij de gronden waarop een overeenkomst vernietigbaar is. Dit onderwerp valt binnen het bredere rechtsgebied Verbintenissenrecht, waarin steeds de plicht tot het doen of nalaten van een prestatie centraal staat. Anders dan bij een tekortkoming in de nakoming ligt het probleem hier niet in de uitvoering, maar al in de totstandkoming van het contract.

Bij MKB Juristen werken advocaten en bedrijfsjuristen in gemengde teams samen. Daardoor kunnen wij zowel het internationale concern als de bakker op de hoek bijstaan wanneer een contract onder een wilsgebrek tot stand is gekomen, of juist wanneer een wederpartij ten onrechte een beroep op dwaling, bedrog of misbruik van omstandigheden doet.

Dwaling (artikel 6:228 BW)

Bij dwaling sluit u een overeenkomst op grond van een onjuiste voorstelling van zaken. Artikel 6:228 van het Burgerlijk Wetboek (BW) onderscheidt drie situaties waarin de overeenkomst vernietigbaar is, mits u de overeenkomst bij een juiste voorstelling van zaken niet of niet onder dezelfde voorwaarden zou hebben gesloten:

• de dwaling is te wijten aan een onjuiste inlichting van de wederpartij;
• de wederpartij heeft in strijd met haar mededelingsplicht gezwegen over iets dat zij behoorde mee te delen;
• beide partijen gingen van dezelfde onjuiste voorstelling uit (wederzijdse dwaling).

Anders dan bij bedrog is voor dwaling geen opzet van de wederpartij vereist. Een dwaling die uitsluitend een toekomstige omstandigheid betreft, of die naar verkeersopvattingen voor uw eigen rekening hoort te blijven, leidt op grond van artikel 6:228 lid 2 BW niet tot vernietiging.

Bedrog en bedreiging (artikel 3:44 BW)

Bedrog is geregeld in artikel 3:44 lid 3 BW. Daarvan is sprake wanneer iemand een ander tot het verrichten van een rechtshandeling beweegt door een opzettelijk gedane onjuiste mededeling, door het opzettelijk verzwijgen van een feit dat meegedeeld had moeten worden, of door een andere kunstgreep. Het verschil met dwaling is de opzet: bij bedrog misleidt de wederpartij u bewust. Aanprijzingen in algemene bewoordingen leveren op zichzelf nog geen bedrog op.

In hetzelfde artikel is ook bedreiging opgenomen (artikel 3:44 lid 2 BW): iemand wordt onrechtmatig met nadeel in persoon of goed bedreigd om de overeenkomst te sluiten. Een door bedrog of bedreiging tot stand gekomen rechtshandeling is vernietigbaar (artikel 3:44 lid 1 BW).

Misbruik van omstandigheden (artikel 3:44 lid 4 BW)

Misbruik van omstandigheden is geregeld in artikel 3:44 lid 4 BW. Het is aanwezig wanneer iemand weet of moet begrijpen dat een ander door bijzondere omstandigheden wordt bewogen tot het verrichten van een rechtshandeling, en het tot stand komen daarvan bevordert, terwijl wat hij weet of behoort te weten hem daarvan zou moeten weerhouden. Aan de volgende elementen moet zijn voldaan:

• bijzondere omstandigheden bij de benadeelde, zoals noodtoestand, afhankelijkheid, lichtzinnigheid, een abnormale geestestoestand of onervarenheid;
• kenbaarheid: de wederpartij weet of behoort te begrijpen dat deze omstandigheden de beslissing beïnvloeden;
• causaal verband tussen de bijzondere omstandigheden en het sluiten van de overeenkomst;
• bevordering van de totstandkoming, terwijl men zich daarvan had moeten onthouden.

Anders dan bij bedrog hoeft hier geen sprake te zijn van misleiding of bedreiging; het gaat om het bewust profiteren van iemands kwetsbare positie.

Gevolgen: vernietiging en terugdraaien van prestaties

Een overeenkomst die door dwaling, bedrog, bedreiging of misbruik van omstandigheden tot stand is gekomen, is vernietigbaar. Dat betekent dat de overeenkomst pas ongedaan wordt gemaakt als u zich daarop beroept, buitengerechtelijk of via de rechter. De vernietiging heeft terugwerkende kracht: de overeenkomst wordt geacht nooit te hebben bestaan, en reeds verrichte prestaties moeten worden terugbetaald of teruggegeven op grond van onverschuldigde betaling (artikel 6:203 BW). In plaats van vernietiging kan de rechter op grond van artikel 6:230 BW ook de gevolgen van de overeenkomst wijzigen om het nadeel op te heffen. Daarnaast kan in voorkomende gevallen recht op schadevergoeding bestaan.

Verjaring: de termijn om te vernietigen

De bevoegdheid om een overeenkomst te vernietigen verjaart op grond van artikel 3:52 BW. Bij bedrog, bedreiging en misbruik van omstandigheden begint de termijn van drie jaar te lopen nadat de invloed van die omstandigheid is geëindigd of het bedrog is ontdekt. Bij dwaling vangt de termijn aan wanneer de dwaling is ontdekt. Wie te lang wacht, verliest de mogelijkheid tot vernietiging; tijdig handelen en het stuiten van de verjaring zijn daarom belangrijk. Wel kan een beroep op vernietiging als verweer (bij wijze van exceptie) ook na het verstrijken van die termijn nog mogelijk zijn.

Bewijslast en praktijk

Wie zich op een wilsgebrek beroept, draagt in beginsel de bewijslast (“wie stelt, bewijst”). U zult dus aannemelijk moeten maken dat aan de vereisten is voldaan. Bewijs kan bestaan uit correspondentie, e-mails, financiële stukken, medische rapportages of getuigenverklaringen. Een zorgvuldige reconstructie van de onderhandelingen en gemaakte afspraken is in de praktijk vaak doorslaggevend. Onze advocaten en bedrijfsjuristen helpen u die positie op te bouwen, of juist een onterecht beroep van uw wederpartij te weerleggen, of het nu gaat om een aandelentransactie van een concern of een leveringscontract van de bakker op de hoek.

Hoe MKB Juristen u bijstaat

Wij beoordelen of een overeenkomst onder dwaling, bedrog of misbruik van omstandigheden tot stand is gekomen en welke route het meeste oplevert: buitengerechtelijke vernietiging, onderhandeling, wijziging van de overeenkomst of een gerechtelijke procedure. Door advocaten en bedrijfsjuristen te combineren bieden wij zowel juridisch sluitend advies als praktische, commercieel haalbare oplossingen. Wij staan zowel internationale concerns en beursgenoteerde ondernemingen bij als de kleine ondernemer. Voor de bredere context verwijzen wij naar onze pagina over Verbintenissenrecht. Neem contact met ons op om uw situatie vrijblijvend te bespreken.