CAO- & Stakingsrecht

Wat we doen

De collectieve ordening van arbeidsvoorwaarden is van grote betekenis voor het Nederlandse arbeidsrecht. Het merendeel van de Nederlandse werknemers valt onder een cao. Over cao’s spelen in de praktijk dan ook veel vragen. Onze praktijkgroep beschikt over diepgaande expertise en ruime ervaring op dit specialistische terrein. Als proactieve kennispartner voorzien we de organisatie tijdig van up-to-date informatie, beantwoorden we alle vragen en staan we de organisatie bij met zorgvuldige adviezen. Ook bieden we praktische ondersteuning waar nodig en vertegenwoordigen we de juridische belangen in zaken die voor de rechter komen. Denk aan onder meer:

• Advies over de toepasselijkheid van een cao
• Uitleg over de cao en de verplichtingen die daaruit voortvloeien
• Afstemming van de betekenis van cao’s bij fusie en overname
• Advisering bij overleg en onderhandeling met sociale partners
• Advisering in geval van stakingen en andere collectieve acties
• Procederen over cao- of stakingskwesties.

Vragen op het gebied van cao- en stakingsrecht? Neem contact met ons op.

Cao- & stakingsrecht binnen het arbeidsrecht

Cao- en stakingsrecht vormt het collectieve deel van het arbeidsrecht. Waar het individuele arbeidsrecht zich richt op de verhouding tussen één werkgever en één werknemer, gaat het hier om afspraken en conflicten op het niveau van groepen werknemers, vakbonden en werkgevers(organisaties). Bij MKB Juristen werken advocaten en bedrijfsjuristen in gemengde teams samen, zodat we zowel het internationale concern dat met meerdere cao’s te maken heeft als de ondernemer die voor het eerst met een algemeen verbindend verklaarde cao wordt geconfronteerd – van de fabriek tot de bakker op de hoek – op niveau kunnen bijstaan.

Toepasselijkheid en binding aan een cao

De eerste vraag is vrijwel altijd: geĺdt er een cao en zo ja, wie is daaraan gebonden? De Wet op de collectieve arbeidsovereenkomst regelt de gebondenheid. Een georganiseerde werkgever – lid van een werkgeversorganisatie die de cao sloot – is rechtstreeks gebonden, evenals werknemers die lid zijn van een betrokken vakbond. Voor ongebonden werknemers werkt de cao door via een zogenoemd incorporatiebeding in de individuele arbeidsovereenkomst, waarmee de cao van toepassing wordt verklaard. Wij beoordelen voor u welke (bedrijfstak- of ondernemings)cao van toepassing is, hoe ruim de werkingssfeer is omschreven en of uw onderneming daar feitelijk onder valt. Die werkingssfeervraag is in de praktijk vaak het echte twistpunt.

Algemeen verbindend verklaring (avv) en dispensatie

Via de Wet op het algemeen verbindend en het onverbindend verklaren van bepalingen van collectieve arbeidsovereenkomsten kan de minister bepalingen van een bedrijfstak-cao algemeen verbindend verklaren. Het gevolg is ingrijpend: ook niet-georganiseerde werkgevers in de sector moeten de avv-bepalingen toepassen, ongeacht of zij bij de onderhandelingen betrokken waren. Voor veel mkb-ondernemers is dit het moment waarop het cao-recht plotseling concreet wordt. Wij adviseren over de gevolgen van een avv, over de mogelijkheid om dispensatie aan te vragen (bijvoorbeeld bij een eigen, gelijkwaardige ondernemings-cao) en over verplichte afdrachten aan sociale fondsen. Loopt de werkingssfeer in uw nadeel uit, dan staan we u bij in bezwaar- en verweerprocedures.

Uitleg en nawerking van cao-bepalingen

Cao-bepalingen worden voor gebonden derden in beginsel objectief uitgelegd: niet de bedoeling van de cao-partijen, maar de bewoordingen, gelezen in het licht van de hele tekst en een eventuele toelichting, zijn doorslaggevend (de zogenoemde cao-norm). Dat maakt de precieze formulering cruciaal bij salarisschalen, toeslagen, functie-indeling en overgangsregelingen. Verloopt een cao zonder dat er een nieuwe is, dan kunnen verworven rechten via nawerking onderdeel blijven van de individuele arbeidsovereenkomst. Wij adviseren werkgevers en werknemers over uitleg, nawerking en de ruimte om – al dan niet eenzijdig – arbeidsvoorwaarden te wijzigen, en procederen daarover waar nodig.

Het stakingsrecht: collectieve actie en de toets

Het stakingsrecht is in Nederland niet in een afzonderlijke wet geregeld, maar wordt rechtstreeks ontleend aan artikel 6, vierde lid, van het Europees Sociaal Handvest (ESH). Dat artikel erkent het recht op collectief optreden bij belangengeschillen, zoals onderhandelingen over een nieuwe cao, loon of een sociaal plan. Sinds de arresten Enerco (Hoge Raad 31 oktober 2014) en Amsta (Hoge Raad 19 juni 2015) gelden de vroegere “spelregels” – tijdige aanzegging en staking als ultimum remedium (laatste middel) – niet langer als harde drempels vooraf, maar als gezichtspunten binnen één integrale beoordeling. Een collectieve actie die redelijkerwijs kan bijdragen aan effectief collectief onderhandelen is in beginsel rechtmatig.

Beperking of verbod is alleen mogelijk als dat volgens artikel G ESH maatschappelijk dringend noodzakelijk is. De rechter weegt dan alle omstandigheden: aard en duur van de actie, de verhouding tussen actie en doel, de aangerichte schade en de belangen van kwetsbare derden. De werkgever die in kort geding een staking wil laten verbieden of beperken, draagt daarvoor de bewijslast. Wij staan zowel werkgevers als ondernemingen bij die met een (aangekondigde) staking, blokkade of stiptheidsactie te maken krijgen, en adviseren over de juridische ruimte, het kort geding en de processtrategie.

Vredesplicht, loondoorbetaling en werkwilligen

Een cao kan een vredesplicht bevatten: zolang de cao loopt, mogen de betrokken vakbonden geen actie voeren over onderwerpen die de cao regelt. Tijdens een rechtmatige staking vervalt voor de stakende werknemers in beginsel de loonaanspraak – “geen arbeid, geen loon” – terwijl werkwilligen die wel willen werken maar door de actie niet kunnen, een andere positie innemen. Deze vragen rond loondoorbetaling, de positie van werkwilligen, uitsluiting (lock-out) en de inzet van vervangend personeel zijn juridisch fijnzinnig en bedrijfskritisch. Wij adviseren over de financiële en organisatorische gevolgen en helpen u door een actieperiode heen zonder onnodige juridische risico’s.

Veelgestelde vragen over cao- & stakingsrecht

Valt mijn onderneming onder een cao als ik nergens lid van ben?
Mogelijk wel. Bij een algemeen verbindend verklaarde bedrijfstak-cao moet u de avv-bepalingen toepassen, ook zonder lidmaatschap, zolang u onder de werkingssfeer valt. Die werkingssfeer beoordelen we voor u.

Mag ik een aangekondigde staking zomaar laten verbieden?
Nee. Een staking is in beginsel rechtmatig op grond van artikel 6 lid 4 ESH. Een verbod of beperking is alleen mogelijk als u in kort geding aannemelijk maakt dat dit volgens artikel G ESH dringend noodzakelijk is – bijvoorbeeld door onevenredige schade aan derden.

Moet een staking altijd vooraf worden aangezegd?
Aanzegging is geen absolute voorwaarde meer, maar wel een belangrijk gezichtspunt. Het ontbreken van een tijdige aanzegging kan in de afweging tegen de vakbond meewegen.

Kan ik als ondernemer dispensatie krijgen van een cao?
Soms wel, bijvoorbeeld als u een eigen, gelijkwaardige ondernemings-cao hebt. Wij beoordelen uw kansen en verzorgen het dispensatieverzoek of het verweer daartegen.

Onze aanpak voor concern en mkb

Of u nu een internationaal concern bent met meerdere cao’s en een ondernemingsraad, of de ondernemer die voor het eerst met een avv of een dreigende actie te maken krijgt: bij MKB Juristen krijgt u een gemengd team van advocaten en bedrijfsjuristen dat de juridische lijn combineert met praktische uitvoerbaarheid. We schakelen waar nodig met verwante expertises binnen het arbeidsrecht, zoals reorganisatie en medezeggenschap, overgang van onderneming en corporate arbeidsrecht. Vragen op het gebied van cao- en stakingsrecht? Neem contact met ons op.