Bestuurdersaansprakelijkheid

Wat we doen

Steeds vaker komt het voor dat bestuurders, toezichthouders en commissarissen persoonlijk aansprakelijk worden gesteld. De meeste bestuurders sluiten dan ook een bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering af. Het kan echter zo zijn dat geen bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering is afgesloten of dat het desbetreffende geschil is uitgesloten in de polisvoorwaarden. Bestuurdersaansprakelijkheid kan strekken tot het volledige privévermogen. Vaak vindt een dergelijke aansprakelijkheidsstelling plaats op het moment dat een bestuurder ernstig verwijtbaar handelt. Tevens kan het te laat betalen van belastingschulden resulteren in een bestuurdersaansprakelijkheid. Tot slot lopen bestuurders net voor of tijdens faillissement extra risico.

Bij bestuurdersaansprakelijkheid kan een onderscheid worden gemaakt in twee vormen. Ten eerste kan een bestuurder intern aansprakelijk worden gesteld. Dit betekent dat de bestuurder aansprakelijk wordt gesteld door het eigen bedrijf, eigen instelling of door de curator. De tweede vorm is externe bestuurdersaansprakelijkheid. Hiervan is sprake op het moment dat een bestuurder aansprakelijk wordt gesteld door een derde. In veel gevallen zal deze derde een schuldeiser zijn.

Onze praktijkgroep biedt juridische ondersteuning bij de aansprakelijkheidsstelling van een bestuurder. Wij vertegenwoordigen onder andere bestuurders bij een aansprakelijkheidsstelling. Daarnaast staan wij organisaties en particulieren bij die een bestuurder aansprakelijk willen stellen. Binnen de praktijkgroep litigation hebben wij de expertise om gedegen juridische vertegenwoordiging te bieden bij bestuurdersaansprakelijkheid.

Wij hebben de kennis en expertise om uiteenlopende rollen op ons te nemen: van advisering tot geschilbeslechting. Wij hebben een ervaren team van advocaten en juristen op het gebied van bestuurdersaansprakelijkheid. Neem contact met ons op om de mogelijkheden te bespreken.

Bestuurdersaansprakelijkheid binnen Litigation / Geschillen

Een aansprakelijkstelling van een bestuurder loopt vrijwel altijd uit op een geschil: een schuldeiser, de vennootschap zelf of een curator stelt zich op het standpunt dat de bestuurder persoonlijk moet opdraaien voor schade of een tekort. Vanuit onze praktijkgroep Litigation / Geschillen benaderen wij bestuurdersaansprakelijkheid daarom in de eerste plaats als procesvraagstuk: wie draagt de bewijslast, welke norm geldt, en hoe verloopt de procedure bij de rechtbank? Onze gemengde teams van advocaten en bedrijfsjuristen staan zowel het internationale concern als de bakker op de hoek bij – als eisende partij die een bestuurder wil aanspreken én als verdediging van de aangesproken bestuurder.

De wettelijke grondslagen: welke BW-artikelen gelden?

Bestuurdersaansprakelijkheid kent verschillende wettelijke grondslagen, die elk een eigen norm en bewijslast meebrengen:

• Artikel 2:9 van het Burgerlijk Wetboek (BW) – de interne aansprakelijkheid tegenover de eigen rechtspersoon wegens onbehoorlijke taakvervulling. Vereist is een ernstig verwijt; de aansprakelijkheid is in beginsel collectief voor het hele bestuur.
• Artikel 6:162 BW – de externe aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad tegenover een derde, bijvoorbeeld een schuldeiser die schade lijdt door toedoen van de bestuurder.
• Artikel 2:248 BW (voor de besloten vennootschap) en artikel 2:138 BW (voor de naamloze vennootschap) – de aansprakelijkheid in faillissement wegens kennelijk onbehoorlijke taakvervulling.
• Artikel 36 van de Invorderingswet 1990 – de bestuurdersaansprakelijkheid voor onbetaald gebleven belasting- en premieschulden, met een meldingsplicht bij betalingsonmacht.

Welke grondslag van toepassing is, bepaalt de hele procesopzet. Wij beoordelen daarom altijd eerst op welke route de aansprakelijkstelling rust en waar het bewijs het zwaarst weegt.

De Beklamel-norm: aangaan van verplichtingen zonder dekking

Een veelvoorkomende grondslag voor externe aansprakelijkheid is de zogeheten Beklamel-norm. Daarvan is sprake wanneer een bestuurder namens de vennootschap verplichtingen aangaat terwijl hij wist of redelijkerwijs behoorde te begrijpen dat de vennootschap die niet zou kunnen nakomen en ook geen verhaal zou bieden. Een verwante categorie is de selectieve betaling: het bewust voldoen van bepaalde (vaak gelieerde) schuldeisers terwijl andere schuldeisers onbetaald blijven. In beide gevallen draait het geschil om de kennis en de bedoeling van de bestuurder op het moment van handelen – bij uitstek een bewijskwestie waarop een procedure staat of valt.

De curator en het bewijsvermoeden bij faillissement

Na een faillissement kan de curator de bestuurder aanspreken op grond van artikel 2:248 BW. De curator moet dan aannemelijk maken dat het bestuur zijn taak kennelijk onbehoorlijk heeft vervuld en dat dit een belangrijke oorzaak van het faillissement is geweest. Op twee punten wordt zijn bewijslast verlicht: wanneer het bestuur de administratieplicht van artikel 2:10 BW of de publicatieplicht van artikel 2:394 BW heeft geschonden, staat onbehoorlijk bestuur vast en geldt het weerlegbare vermoeden dat dit een belangrijke oorzaak van het faillissement was. De bestuurder kan dat vermoeden ontzenuwen door aannemelijk te maken dat andere feiten en omstandigheden – een externe oorzaak buiten zijn invloed – het faillissement hebben veroorzaakt. Vage verweren zonder cijfermatige onderbouwing falen in de rechtspraak doorgaans; een goed gedocumenteerd verweer is cruciaal.

Hoofdelijke aansprakelijkheid, disculpatie en matiging

Bestuurders zijn in beginsel hoofdelijk aansprakelijk: een schuldeiser of curator kan elke bestuurder voor het geheel aanspreken. Een individuele bestuurder kan aan aansprakelijkheid ontkomen via disculpatie, door te bewijzen dat de onbehoorlijke taakvervulling niet aan hem te wijten is én dat hij niet nalatig is geweest in het treffen van maatregelen om de gevolgen af te wenden. Daarnaast kan de rechter het bedrag van de aansprakelijkheid matigen, bijvoorbeeld als de aansprakelijkheid bovenmatig is gelet op de aard en de ernst van het onbehoorlijk bestuur. Een eerder verleende decharge beschermt overigens niet tegen iedere aanspraak – in faillissement en tegenover derden heeft decharge vaak geen werking. Wij brengen deze verweren vroeg in stelling, omdat zij de uitkomst en de hoogte van een eventuele veroordeling sterk beïnvloeden.

Zo verloopt een procedure over bestuurdersaansprakelijkheid

Een geschil over bestuurdersaansprakelijkheid kent doorgaans de volgende fasen:

• Beoordeling en strategie – wij toetsen de aansprakelijkstelling aan de juiste grondslag, brengen de bewijspositie in kaart en bepalen of verweer of juist aanspraak kansrijk is.
• Onderzoek en bewijs – administratie, jaarrekeningen, notulen en correspondentie worden veiliggesteld en geanalyseerd; vaak is dit doorslaggevend voor de bewijsvermoedens.
• Sommatie en onderhandeling – waar mogelijk lossen wij het geschil buiten rechte op, bijvoorbeeld via een schikking met de curator of de wederpartij.
• Procedure bij de rechtbank – komt het tot een gerechtelijke procedure, dan voeren onze advocaten de zaak, eventueel voorafgegaan door conservatoir beslag om verhaal zeker te stellen.

Houd er rekening mee dat vorderingen verjaren; tijdig handelen is daarom van belang, zowel voor de aansprakelijkstellende partij als voor de bestuurder die zekerheid wil.

Samenhang met andere geschillen

Bestuurdersaansprakelijkheid staat zelden op zichzelf. De aansprakelijkstelling hangt vaak samen met een insolventie en de afwikkeling van zekerheden, met een onderliggend aandeelhoudersgeschil of een enquêteprocedure, of met een aanspraak in de sfeer van beroepsaansprakelijkheid. Wij beoordelen de samenhang tussen deze trajecten, zodat verweer en strategie op elkaar aansluiten.

Veelgestelde vragen over bestuurdersaansprakelijkheid

Wanneer ben ik als bestuurder persoonlijk aansprakelijk?
In beginsel is alleen de rechtspersoon aansprakelijk. Pas bij een persoonlijk ernstig verwijt – zoals het aangaan van verplichtingen zonder dekking, selectieve betaling of het ernstig verwaarlozen van de administratie – kunt u persoonlijk, tot in uw privévermogen, worden aangesproken.

Beschermt mijn bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering mij volledig?
Niet altijd. Geschillen kunnen in de polisvoorwaarden zijn uitgesloten, of er is geen verzekering afgesloten. Wij beoordelen of de polis dekking biedt en betrekken de verzekeraar tijdig in het traject.

Kan de curator mij na faillissement zomaar aanspreken?
De curator moet kennelijk onbehoorlijk bestuur en het oorzakelijk verband met het faillissement aannemelijk maken. Bij schending van de administratie- of publicatieplicht keert de bewijslast zich deels om, maar u kunt het vermoeden weerleggen met een gedocumenteerd verweer.

Geldt dit ook voor de kleine ondernemer?
Ja. Bestuurdersaansprakelijkheid speelt van internationaal concern tot de bakker op de hoek. Wij staan zowel grote organisaties als individuele bestuurders bij, met advocaten én bedrijfsjuristen.

Wat kunnen jullie voor mij betekenen?
Wij vertegenwoordigen bestuurders die worden aangesproken én partijen die een bestuurder aansprakelijk willen stellen – van eerste advies en sommatie tot een volledige procedure bij de rechtbank.