MKB Juristen stelt juridische documenten op maat op
Het beste is om belangrijke contracten, algemene voorwaarden en andere juridische documenten niet zelf te knutselen of te kopiëren. Wij helpen ondernemers budgetvriendelijk met juridisch maatwerk, vooraf duidelijke kosten en praktische uitleg.
- Contracten, voorwaarden en juridische documenten op maat
- Budgetvriendelijk en vooraf duidelijk over de kosten
- Gratis adviesgesprek of vrijblijvend een offerte aanvragen
Ja, een concernstructuur kan het toepassingsgebied van een cao beperken. Of een cao van toepassing is, wordt namelijk per vennootschap beoordeeld en niet voor het concern als geheel. De Hoge Raad bevestigde dit: ook als verschillende vennootschappen binnen één groep samenwerken, moet voor iedere rechtspersoon afzonderlijk worden bekeken of zij onder de werkingssfeer van de cao valt. Door activiteiten in aparte vennootschappen onder te brengen, kan een ondernemer dus invloed uitoefenen op welke cao geldt voor welk deel van het personeel. Beslissend zijn echter de feitelijke activiteiten, niet de juridische vorm op papier. Hieronder leest u hoe dit precies werkt, wat de risico’s zijn en waar u op moet letten.
Wat is de werkingssfeer van een cao?
De werkingssfeer is de omschrijving in de cao van het soort onderneming en de activiteiten waarvoor die cao geldt. Valt uw onderneming binnen die omschrijving, dan is de cao op uw werknemers van toepassing; valt u erbuiten, dan niet. Bij een bedrijfstak-cao gaat het meestal om de hoofdactiviteit van de onderneming: de activiteit waaraan het grootste deel van de loonsom, de arbeidsuren of de omzet wordt besteed.
De werkingssfeerbepaling staat doorgaans vooraan in de cao. De uitleg ervan luistert nauw: de bewoordingen, de structuur en het kennelijke doel van de bepaling zijn bepalend. Juist omdat de formuleringen vaak technisch en gedetailleerd zijn, ontstaat in de praktijk regelmatig discussie of een onderneming nu wel of niet onder een bepaalde cao valt. Een zorgvuldige beoordeling vooraf voorkomt latere claims en nabetalingen.
Wordt een cao per concern of per vennootschap beoordeeld?
Het uitgangspunt is dat de toepasselijkheid van een cao per afzonderlijke rechtspersoon wordt beoordeeld. Een concern is juridisch geen onderneming, maar een groep van zelfstandige vennootschappen. Voor elke vennootschap geldt daarom apart de vraag: valt deze entiteit, gelet op haar activiteiten, binnen de werkingssfeer van de cao?
Dat betekent dat binnen één concern verschillende vennootschappen onder verschillende cao’s kunnen vallen – of dat sommige vennootschappen onder geen enkele cao vallen. Een holding zonder eigen productie- of dienstverlenende activiteiten valt bijvoorbeeld vaak buiten een bedrijfstak-cao, terwijl een werkmaatschappij binnen hetzelfde concern er juist wél onder valt.
Wat oordeelde de Hoge Raad over cao’s in concernverband?
In een richtinggevende uitspraak (Hoge Raad 23 september 2016, ECLI:NL:HR:2016:2171) ging het om een groep vennootschappen waarvan één vennootschap gemaksvoeding produceerde. De vraag was of de cao voor de gemaksvoedingsindustrie ook gold voor de andere vennootschappen in de groep, zoals de holding en de logistieke en inkoopvennootschappen.
De Hoge Raad oordeelde dat de toepasselijkheid van die cao voor elke vennootschap afzonderlijk moet worden beoordeeld. Ook bij samenwerking binnen een groep of concern geldt: per rechtspersoon bezien of de cao van toepassing is. In deze specifieke cao was de werkingssfeer gekoppeld aan een drempel – kort gezegd: de cao gold pas wanneer de betrokken vennootschap een bepaald deel (in dat geval ten minste de helft) van haar betaalde arbeid of omzet aan de relevante productie of groothandel besteedde. Vennootschappen die die drempel niet haalden, vielen buiten de werkingssfeer.
De kern: een concern kan niet zomaar als één geheel onder een cao worden geschoven. Elke vennootschap wordt op haar eigen activiteiten beoordeeld.
Let op: de precieze drempel (zoals het percentage van loonsom of omzet) is steeds afhankelijk van de tekst van de betrokken cao. Wat in de ene cao geldt, hoeft in een andere cao niet te gelden. Lees daarom altijd de actuele werkingssfeerbepaling van de cao die voor uw branche relevant is.
Hoe kan een concernstructuur het toepassingsgebied beperken?
Omdat per vennootschap wordt beoordeeld, kan de manier waarop u uw activiteiten over vennootschappen verdeelt, gevolgen hebben voor de vraag welke cao geldt. Denk aan situaties als:
- activiteiten die onder verschillende bedrijfstak-cao’s vallen, worden in aparte werkmaatschappijen ondergebracht, zodat elke vennootschap onder de cao van haar eigen branche valt;
- ondersteunende functies (administratie, logistiek, ICT) worden in een aparte service- of holdingvennootschap geplaatst die mogelijk buiten een productie-cao valt;
- een vennootschap met gemengde activiteiten wordt zo ingericht dat haar hoofdactiviteit duidelijk binnen één bepaalde cao valt.
Het effect kan zijn dat niet het hele personeelsbestand onder dezelfde (soms duurdere of strengere) cao valt. Dat kan legitiem zijn, maar het luistert nauw. Leg de verdeling van activiteiten en de bijbehorende arbeidsovereenkomsten daarom vooraf juridisch vast en laat ze toetsen.
Welke risico’s en valkuilen zijn er?
Een concernstructuur biedt geen vrijbrief. Belangrijke aandachtspunten:
- De feitelijke activiteiten zijn beslissend, niet het etiket. Een vennootschap op papier “leeg” maken terwijl de werknemers in de praktijk dezelfde productiewerkzaamheden blijven doen, biedt geen bescherming. Beoordeeld wordt wat er werkelijk gebeurt.
- Algemeen verbindend verklaarde cao’s gelden breed. Een avv-cao geldt voor iedere onderneming die binnen de werkingssfeer valt, ook zonder lidmaatschap van een werkgeversvereniging. Onder de werkingssfeer uitkomen vraagt dus om een echte, inhoudelijke beoordeling.
- Pensioenverplichtingen lopen niet altijd gelijk. De werkingssfeer van een verplicht bedrijfstakpensioenfonds kan anders zijn omschreven dan die van de cao. Het is dus mogelijk dat een vennootschap buiten de cao valt, maar tóch onder een verplicht pensioenfonds – of andersom. Beoordeel beide los van elkaar.
- Schijnconstructies en misbruik. Een structuur die uitsluitend is opgezet om cao-verplichtingen te ontwijken, kan worden aangetast en tot nabetalingen leiden.
Praktijkvoorbeeld: één concern, twee cao’s
Stel: een familieconcern bestaat uit een holding, een productievennootschap en een aparte transportvennootschap. De productievennootschap besteedt verreweg het grootste deel van haar arbeidsuren aan het vervaardigen van producten en valt daarmee onder de cao van die industrie. De transportvennootschap rijdt zelfstandig vrachten voor derden en valt onder een vervoers-cao. De holding heeft alleen een directie en wat administratie en valt mogelijk onder geen enkele bedrijfstak-cao.
Het resultaat: binnen één concern gelden voor verschillende werknemers verschillende cao’s. Zou de transport echter in werkelijkheid alleen interne ritten voor de eigen productie verzorgen en ondergeschikt zijn aan de productieactiviteit, dan kan die vennootschap juist (deels) onder de productie-cao vallen. Het verschil zit in de feitelijke activiteiten – en juist daar gaat het in de praktijk mis.
Stappenplan: zo beoordeelt u welke cao van toepassing is
- Breng de structuur in kaart. Welke vennootschappen heeft uw concern en welke werknemers zijn waar in dienst?
- Bepaal per vennootschap de hoofdactiviteit. Kijk naar de werkelijke werkzaamheden, en naar de verdeling van loonsom, arbeidsuren en omzet.
- Leg de werkingssfeerbepalingen ernaast. Vergelijk de feitelijke activiteit van elke vennootschap met de actuele werkingssfeer van de mogelijk relevante cao(‘s).
- Check pensioen apart. Beoordeel de verplichtstelling van een bedrijfstakpensioenfonds los van de cao-vraag.
- Laat het juridisch toetsen. De uitleg van werkingssfeerbepalingen is specialistenwerk. Laat uw situatie en uw arbeidsovereenkomsten toetsen voordat u op een bepaalde cao vertrouwt.
Twijfelt u welke cao geldt voor welke vennootschap? Onze juristen arbeidsrecht beoordelen uw concernstructuur en de werkingssfeer per entiteit.
Veelgestelde vragen over cao en concernstructuur
Geldt een cao automatisch voor het hele concern?
Nee. De toepasselijkheid van een cao wordt per vennootschap beoordeeld. Binnen één concern kunnen verschillende vennootschappen onder verschillende cao’s vallen, of buiten elke cao.
Kan ik met een concernstructuur bewust onder een cao uitkomen?
Het is mogelijk om activiteiten zo over vennootschappen te verdelen dat een vennootschap buiten een bepaalde werkingssfeer valt. Beslissend zijn echter de feitelijke activiteiten, niet de juridische vorm. Een constructie die alleen op papier bestaat, biedt geen bescherming en kan worden aangetast.
Wat is bepalend voor de vraag of een cao van toepassing is?
De werkingssfeerbepaling van de cao, afgezet tegen de werkelijke hoofdactiviteit van de vennootschap. Daarbij wordt vaak gekeken naar de verdeling van loonsom, arbeidsuren of omzet over de activiteiten.
Geldt voor pensioen dezelfde werkingssfeer als voor de cao?
Niet per definitie. De werkingssfeer van een verplicht bedrijfstakpensioenfonds kan anders zijn omschreven dan die van de cao. Een vennootschap kan buiten de cao vallen maar toch onder een verplicht pensioenfonds, of andersom. Beoordeel beide afzonderlijk.
Geldt dit ook voor algemeen verbindend verklaarde cao’s?
Ja. Ook een algemeen verbindend verklaarde cao geldt alleen voor vennootschappen die binnen de werkingssfeer vallen. Of dat zo is, wordt eveneens per vennootschap beoordeeld.
Wat gebeurt er als ik per ongeluk de verkeerde cao toepas?
Past u ten onrechte geen of een verkeerde cao toe, dan kunnen werknemers, vakbonden of een pensioenfonds alsnog naleving en nabetaling vorderen. Dat kan oplopen, zeker met terugwerkende kracht. Een tijdige juridische toets van de werkingssfeer per vennootschap beperkt dit risico aanzienlijk.
Hulp nodig bij cao-toepassing in uw concern?
Wilt u zeker weten welke cao geldt voor welke vennootschap, of overweegt u uw concernstructuur juist daarop in te richten? Onze juristen brengen de werkingssfeer per entiteit in kaart en voorkomen onaangename verrassingen. Bekijk onze expertise in arbeidsrecht of ondernemingsrecht, lees meer over onze rechtshulp voor ondernemers, of plan direct een gratis intakegesprek in.
