Foto op jouw website gebruiken? Spoor steeds de houder van het auteursrecht op

Nee, je mag niet zomaar een foto van internet op je website zetten. Op vrijwel elke foto rust auteursrecht, dus je hebt toestemming van de maker (meestal de fotograaf) nodig. Gebruik je een foto zonder geldige toestemming, dan riskeer je een schadevergoeding. Belangrijk en vaak onderschat: je moet ook actief nagaan wie de echte rechthebbende is. Vertrouwen op de mededeling van iemand die zegt dat hij of zij de rechten heeft, is volgens de Nederlandse rechtspraak niet genoeg.

Waarom je niet zomaar een foto van internet mag gebruiken

Een foto is een werk in de zin van de Auteurswet. Dat betekent dat de maker het exclusieve recht heeft om te bepalen of, en onder welke voorwaarden, anderen de foto mogen openbaar maken of verveelvoudigen. Een foto van Google plukken, een stockbeeld zonder licentie gebruiken of een afbeelding van een andere website kopiëren, is dus in beginsel een inbreuk op het auteursrecht.

Auteursrecht ontstaat automatisch zodra de foto wordt gemaakt; er is geen registratie voor nodig. Ook zonder copyright-symbool of vermelding van de naam van de fotograaf rust er dus auteursrecht op het beeld. Het ontbreken van een naam betekent niet dat de foto “vrij” is om te gebruiken.

Wat zijn de gevolgen van een auteursrechtinbreuk?

Gebruik je een foto zonder geldige toestemming, dan kan de rechthebbende je aanspreken. In de praktijk gaat het meestal om:

• Een verzoek tot verwijdering van de foto van je website en social media.
• Een schadevergoeding. Vaak wordt deze gebaseerd op de licentievergoeding die je normaal had moeten betalen, soms verhoogd vanwege gemiste naamsvermelding of de inbreuk zelf.
• Vergoeding van bijkomende kosten, zoals opsporings- of juridische kosten.

De exacte hoogte hangt af van de omstandigheden en het soort beeld. Laat je daarom niet onder druk zetten door een hoge claim zonder die juridisch te laten toetsen, maar negeer een aanschrijving evenmin.

Portretrecht: extra regels bij foto’s van personen

Staat er een herkenbaar persoon op de foto, dan speelt naast het auteursrecht ook het portretrecht. Dat is een apart recht van de afgebeelde persoon. Zelfs als je de auteursrechten netjes hebt geregeld met de fotograaf, kan de geportretteerde zich onder omstandigheden verzetten tegen publicatie, bijvoorbeeld als die zijn of haar belangen schaadt.

Wil je een foto van een persoon commercieel gebruiken, bijvoorbeeld als promotiemateriaal? Dan is het verstandig om dat schriftelijk vast te leggen in een quitclaim portretrecht. Daarin geeft de geportretteerde toestemming voor het gebruik van zijn of haar afbeelding, zodat je achteraf niet voor verrassingen komt te staan.

Je moet actief de rechthebbende opsporen

De Nederlandse rechtspraak gaat ervan uit dat je een onderzoeksplicht hebt: je moet zelf actief nagaan wie de auteursrechten op een foto heeft en of degene die je toestemming geeft daartoe wel bevoegd is. Klakkeloos afgaan op de mededeling “ik heb de rechten” is niet voldoende. Wie een foto gebruikt, draagt het risico dat de toestemming achteraf ongeldig blijkt.

Een voorbeeld uit de praktijk

Een sprekend voorbeeld is een zaak die bij het gerechtshof Den Haag speelde. Een ondernemer kreeg van een fotomodel toestemming om een foto van haar te bewerken en op zijn website en Facebook-pagina te plaatsen. Het model gaf aan dat zij de rechthebbende was.

In werkelijkheid had het model echter alleen een licentieovereenkomst met de fotograaf gesloten: zij mocht de foto’s zelf als promotiemateriaal op haar website gebruiken, maar had niet het recht om ze te (laten) bewerken of haar rechten aan derden over te dragen. Toen de fotograaf de ondernemer aansprak, oordeelde het hof dat de ondernemer beter had moeten opletten.

De ondernemer had volgens het hof moeten controleren of het model de auteursrechten daadwerkelijk had verkregen, bijvoorbeeld door een kopie van de akte van overdracht van het auteursrecht op te vragen. Daar kwam bij dat op de website van het model bij een van de foto’s nog het copyright-symbool met de naam van de fotograaf stond. Een grondig onderzoek had dus een belletje moeten doen rinkelen.

Wat verwacht de rechter concreet van je?

• Ga na wie de foto heeft gemaakt en of die persoon nog rechthebbende is.
• Vraag bij twijfel om bewijs van de rechten: een akte van overdracht of een licentieovereenkomst.
• Let op signalen zoals copyright-symbolen, watermerken of naamsvermeldingen die op een andere maker wijzen.
• Controleer of degene die je toestemming geeft bevoegd is om die toestemming te verlenen en de rechten ook mag overdragen of in licentie geven.

Leg toestemming altijd schriftelijk vast

De goedkoopste fout is degene die je had kunnen voorkomen. In het voorbeeld hierboven had de ondernemer niets op papier laten zetten. Ons advies is simpel: regel het gebruik van beeldmateriaal altijd schriftelijk. Zo weet je precies wat je mag, voor welk kanaal, voor hoe lang en of je het beeld mag bewerken.

Bij MKB Juristen vragen we de vermoedelijke rechthebbende standaard naar bewijsstukken. Waar nodig leggen we de quitclaim, een bestaande overdrachtsakte of de licentieovereenkomst naast elkaar. Zo controleren we wat de tegenpartij daadwerkelijk kan en mag overdragen, en of dat aansluit bij wat jij met de foto wilt doen. Of het nu gaat om foto’s, teksten, ontwerpen of software: we wegen de juridische afspraken zorgvuldig, zodat jij met een gerust hart publiceert.

Stappenplan: veilig een foto op je website gebruiken

1. Bepaal de bron. Maak je de foto zelf, koop je een licentie bij een stockbureau of krijg je hem van een derde?
2. Controleer de rechten. Vraag bij twijfel bewijs op en lees de licentievoorwaarden goed door.
3. Check het portretrecht. Staat er een herkenbaar persoon op? Regel dan ook toestemming van die persoon.
4. Leg afspraken schriftelijk vast. Een licentie of quitclaim voorkomt discussie achteraf.
5. Bewaar het bewijs. Houd licenties, e-mails en akten goed gearchiveerd, mocht je ze later nodig hebben.

Veelgestelde vragen

Mag ik een foto van Google gebruiken op mijn website?

Nee, niet zomaar. Google Afbeeldingen is een zoekmachine, geen rechtenvrije beeldbank. Op de meeste gevonden foto’s rust auteursrecht. Gebruik alleen beeld waarvoor je een geldige licentie of toestemming hebt.

Moet ik betalen als ik per ongeluk een foto zonder toestemming heb gebruikt?

Dat kan. Of de inbreuk bewust of per ongeluk was, maakt voor het bestaan van de inbreuk meestal niet uit. De rechthebbende kan verwijdering en een schadevergoeding vragen. De hoogte daarvan hangt af van de omstandigheden.

Is een foto zonder copyright-symbool vrij te gebruiken?

Nee. Auteursrecht ontstaat automatisch en is niet afhankelijk van een symbool of naamsvermelding. Het ontbreken daarvan betekent niet dat de foto rechtenvrij is.

Wat is het verschil tussen auteursrecht en portretrecht?

Auteursrecht beschermt de maker van de foto. Portretrecht beschermt de persoon die op de foto staat. Bij een foto van een herkenbaar persoon moet je vaak met beide rekening houden.

Hoe weet ik zeker dat degene die mij toestemming geeft, dat ook mag?

Vraag om bewijs van de rechten, zoals een akte van overdracht of een licentieovereenkomst, en controleer of die toestemming ook het door jou bedoelde gebruik (zoals bewerken of doorgeven) dekt. Twijfel je? Laat de stukken juridisch beoordelen.

Hulp nodig bij het gebruik van beeldmateriaal?

Wil je zeker weten dat je een foto, ontwerp of andere uiting veilig kunt gebruiken, of heb je een aanschrijving over een vermeende inbreuk ontvangen? De specialisten auteursrecht van MKB Juristen helpen je verder. We controleren de rechten, stellen de juiste overeenkomst op en staan je bij als er een conflict ontstaat. Plan vrijblijvend een intake in en leg je situatie aan ons voor.